Έχουν περάσει περίπου 23 χρόνια από την πρώτη φορά που ο λαγοκέφαλος εμφανίστηκε στα ελληνικά νερά. Το μακρινό 2003 ήταν απλώς μια περιθωριακή απειλή. Σήμερα, είναι ένας μόνιμος κίνδυνος που ελλοχεύει στις θάλασσες και τις παραλίες. Η παρουσία του είναι δεδομένη, με τους ψαράδες να αντιμετωπίζουν μια δύσκολη κατάσταση και τους λουόμενους να βρίσκονται θεωρητικά υπό απειλή.
Πώς μπορεί να αντιμετωπιστεί ο λαγοκέφαλος και ποια είναι η πραγματική διάσταση του κινδύνου; Μιλήσαμε με τον καθηγητή του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών, Στέφανο Καλογήρου για να καταλάβουμε καλύτερα τη νέα συνθήκη που επικρατεί στις ελληνικές θάλασσες.
Να ξεκινήσουμε με το πόσο πραγματικός είναι ο κίνδυνος του λαγοκέφαλου για τους λουόμενους;
Καταρχάς, υπάρχουν τουλάχιστον έξι είδη λαγοκεφάλων στη Μεσόγειο. Εννοούμε όλα τα είδη που ανήκουν στην οικογένεια των τετραοδοντίδων. Δηλαδή, έχουν τέσσερα ισχυρά δόντια, τα οποία είναι πολύ δυνατά και μπορούν να κόψουν το οτιδήποτε βρεθεί μπροστά τους. Αυτό το χαρακτηριστικό βέβαια το έχει το είδος για να σπάει όστρακα και οργανισμούς που βρίσκει κοντά στον πυθμένα. Ανάμεσα σε αυτά τα είδη τετραοδοντίδων, κάποια είναι ξενικά.
Έχουν εισέλθει δηλαδή στη Μεσόγειο μέσω της Διώρυγας του Σουέζ που κατασκευάστηκε το 1869 από τον Φερντινάν Λεσσέψ και από το επίθετό του, ονομάστηκαν αυτά τα είδη «λεσσεψιανά», αυτά που έρχονται από την Ερυθρά Θάλασσα μέσω της Διώρυγας. Άρα, οι λαγοκέφαλοι είναι λεσσεψιανοί μετανάστες.
Αυτό το είδος για το οποίο μιλάμε (Lagocephalus sceleratus) έχει όντως βρει πρόσφορο έδαφος σε όλη τη Μεσόγειο εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής. Δεν είναι ένα πρόβλημα που αντιμετωπίζει μόνο η Ελλάδα δηλαδή. Η Ρόδος είναι η πύλη εισόδου των ξενικών ειδών. Να σημειώσουμε εδώ πως πρόκειται για ένα πολύ τοξικό είδος. Έχει 10 με 100 φορές περισσότερη τοξίνη από το κυάνιο!
Κοιτάξτε, υπάρχουν ορισμένες αναφορές ότι έχουν γίνει «τσιμπήματα» από λαγοκέφαλο αλλά δεν γνωρίζω συγκεκριμένα παραδείγματα.
Κυκλοφορούν πάντως διάφορα βίντεο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης που δείχνουν λαγοκέφαλους στις ακτές
Υπάρχει ένα άλλο είδος που ανήκει στην ίδια οικογένεια και εμφανίζεται στα πολύ ρηχά νερά. Σπάνια όμως θα δούμε στην ακτή τους επικίνδυνους λαγοκέφαλους μεγάλου μεγέθους γιατί φοβούνται. Δεν είναι είδος που αλληλεπιδρά με τον άνθρωπο. Εάν βέβαια το προκαλέσουμε, πετώντας ας πούμε ένα δόλωμα, προφανώς θα πάει να το φάει.
Εγώ προσωπικά δεν γνωρίζω κανένα περιστατικό στο οποίο έχει γίνει επίθεση σε λουόμενο. Αν ένας λαγοκέφαλος έρθει κοντά στην ακτή, βρίσκεται σε αναζήτηση τροφής. Στη βιολογία πάντως αυτών των ειδών, ένα είδος δεν μπορεί να αυξάνεται επ' άπειρον.
Ένας πληθυσμός δεν μπορεί να αυξάνεται συνέχεια. Κάποια στιγμή θα περιοριστεί με φυσικούς τρόπους. Δηλαδή, δεν θα υπάρχει πλέον τροφή ή θα προσβληθεί από κάποια ασθένεια και αναγκαστικά θα περιοριστεί. Συνήθως αυτά τα είδη έχουν έναν κύκλο «boom and bust», μια άνθιση και μια κατάρρευση.
Στα ρηχά όμως, δεν συνηθίζει να εμφανίζεται το συγκεκριμένο είδος λαγοκέφαλου. Αν έρθει ποτέ κοντά στην ακτή, βρίσκεται αποκλειστικά σε αναζήτηση τροφής.
Έχουμε φτάσει σε ένα σημείο μη αναστρέψιμης οικολογικής αλλοίωσης; Δεν μπορεί να υπάρξει πλέον έλεγχος για τους λαγοκέφαλους;
Είμαστε ακόμη στην ακμή αυτού του κύκλου. Σκεφτείτε, υπήρχε στο παρελθόν ένα ανάλογο είδος που έκανε τον κύκλο του. Ήταν η τρομπέτα ή αλλιώς φιστουλάρια (Fistularia). Υπήρχε πριν την εμφάνιση του λαγοκέφαλου, γύρω στο 2004. Τότε, είχε άνθιση αυτό το είδος, δεν ήταν επικίνδυνο παρόλα αυτά. Τώρα, έχει άνθιση ο λαγοκέφαλος έχοντας όμως αυτά τα αρνητικά χαρακτηριστικά, την τοξικότητα και την καταστροφή που προκαλεί στην αλιεία.
Υπάρχει και το θέμα της διαχείρισης. Μιλάμε για ένα τοξικό ψάρι. Τα βγάζουν οι ψαράδες στην Κρήτη και τη Ρόδο. Τι γίνεται με αυτά στη συνέχεια; Αυτά τα απόβλητα δεν μπορούν να πεταχτούν στα σκουπίδια.
Θα διαλυθεί η τοξίνη και θα μεταφερθεί στον υδροφόρο ορίζοντα προκαλώντας ζημιά στο νερό που πίνουμε. Εμείς συμμετέχουμε ως Γεωπονικό Πανεπιστήμιο σε ένα ευρωπαϊκό πρόγραμμα στο οποίο δοκιμάζονται τεχνικές προσαρμογής της αλίειας στην κλιματική αλλαγή.
Προσπαθούμε να βρούμε λύσεις και μια από αυτές τις περιπτώσεις που αντιμετωπίζουμε είναι ο λαγοκέφαλος. Δοκιμάζουμε, για παράδειγμα, να προσαρμόσουμε τα αλιευτικά εργαλεία ώστε να μην επηρεάζονται από το είδος. Παράλληλα, επιχειρούμε να αναπτύξουμε ένα δίκτυο στο οποίο θα δημιουργηθούν σταθμοί αποτέφρωσης για να διευθετηθεί το ζήτημα της διαχείρισης.
Τώρα, ποια είναι η διαχείριση αυτών των αποβλήτων;
Καμία, δεν υπάρχει διαχείριση. Ούτε στον έλεγχο του πληθυσμού ούτε σε κανένα άλλο επίπεδο.
Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.
