Το 1989 ο Chris Rea το είπε πολύ διεξοδικά. Αυτός είναι ο δρόμος για την κόλαση. Κι ενώ μάλλον ήταν απίθανο να είχε στο νου του τον Κηφισό, την Κηφισίας ή την Αττική Οδό, το τραγούδι που ερμήνευσε κάλλιστα θα μπορούσε να γίνει ο ύμνος όλων όσων καθημερινά οδηγούν για να φτάσουν σώοι και αβλαβείς -ή και όχι- στον προορισμό τους. Η αδιανόητη κίνηση που καταγράφεται καθημερινά στην πρωτεύουσα έχει πάψει να είναι είδηση προ πολλού. Αυτό που δεν έχει ακόμα και δεν πρέπει να περάσει στη σφαίρα της κανονικότητας είναι η πρωτοφανής οδηγική βία που σκορπά τσαμπουκάδες, τραμπουκίζει, ακόμα και σκοτώνει για μια θέση πάρκινγκ, για ένα φλας, για ένα περίεργο κοίταγμα.
Αν πιάσεις ένα ένα τα περιστατικά και τα ενώσεις, φτάνεις στην καρδιά ενός επώδυνου συμπεράσματος, του οποίου προηγείται ένα και μόνο ερώτημα. Πότε φτάσαμε να φοβόμαστε τόσο πολύ ενώ οδηγάμε στους δρόμους; Στον Νέο Κόσμο πριν από κάποιους μήνες ένας άνθρωπος έχασε τη ζωή του, ενώ στου Ζωγράφου πριν από δέκα περίπου μέρες ένας οδηγός λεωφορείου κατέληξε στο νοσοκομείο. Δύο μόνο περιστατικά από τα δεκάδες που καταγράφονται και καταλήγουν σε τίτλους ανυπόφορων ειδήσεων.
Άλλα τόσα που έχουν συμβεί δίπλα μας, σε εμάς, στο κοντινό μας περιβάλλον, γιατί αλήθεια μάλλον δεν υπάρχει άνθρωπος που να μην έχει συμβουλέψει τον φίλο του να μην μιλά, να μην απαντά και να φεύγει μακριά όταν δει φασαρία στον δρόμο. Κι όλα αυτά με τον φόβο πως κανείς μας δεν γνωρίζει την ταυτότητα αυτού που ασκεί την επίθεση, κανείς δεν ξέρει σε ποιον θα πέσεις και τι θα ακολουθήσει, για να το θέσουμε απλά.
Διαβάστε ακόμα: Γιατί έχει τόσο πολλή κίνηση στην Αθήνα; Το τρίτο .doc του Reader
Το 83% των οδηγών φοβούνται ενώ οδηγούν
Πρόσφατες έρευνες που έχουν δει το φως της δημοσιότητας αποδεικνύουν τα παραπάνω. Σύμφωνα με την μελέτη του Ιδρύματος VINCI Autoroutes για το 2025, το 89% των Ελλήνων οδηγών δηλώνει ότι φοβάται την επιθετική συμπεριφορά άλλων οδηγών. Από την άλλη βέβαια, το 57% παραδέχεται ότι βρίζει άλλους οδηγούς, το 56% ότι κορνάρει άσκοπα στους οδηγούς που το ενοχλούν, ενώ το 46% ότι σκόπιμα «κολλάει» στο όχημα ενός οδηγού που το εκνευρίζει. Το 21% δηλώνει επίσης ότι κατεβαίνει από το όχημά του για να διαπληκτιστεί με έναν άλλον οδηγό.
Tαυτόχρονα, με βάση τα στοιχεία της αστυνομίας, κατά μέσο όρο μόλις 3 από τα δεκάδες περιστατικά σωματικής βλάβης, εξύβρισης και φθορών που συμβαίνουν καθημερινά στον δρόμο καταλήγουν στις αρχές.
Σύμφωνα με την κλινική ψυχολόγο, Ναταλία Σκουλάκη, που μίλησε στο Reader, αποκλειστικά για το θέμα, η οδηγική βία, το road rage, για όσους προτιμούν τον διεθνή όρο, είναι ένα πολυπαραγοντικό φαινόμενο, κατά το οποίο τα στοιχεία της προσωπικότητας κάποιου, κοινωνικοί παράγοντες και περιβαλλοντικά ερεθίσματα, αλληλεπιδρούν.
«Στην χώρα μας, που τα τελευταία πολλά χρόνια πλήττεται από μια βαθιά αξιακή, κοινωνική και οικονομική κρίση, παράγοντες όπως η εργασιακή και οικονομική επισφάλεια, καθώς και οι αυξημένες απαιτήσεις στα εργασιακά και κοινωνικά περιβάλλοντα, προκαλούν έντονο στρες και κόπωση, που συσσωρεύονται. Αποτέλεσμα αυτού είναι να αυξάνεται σημαντικά το επίπεδο έντασης, που κάποιος βιώνει τα συναισθήματα του και ακολούθως να μειώνεται το επίπεδο ανοχής του, σε αυτά. Το άτομο αναζητά πεδία εκτόνωσης όλων αυτών των συναισθηματικών διεγέρσεων», εξηγεί χαρακτηριστικά.
« Άλλωστε, η έκθεση σε παρατεταμένο στρες μειώνει το όριο ανεκτικότητας, αυξάνοντας έτσι την πιθανότητα έκρηξης. Ως εκ τούτου, η οδήγηση αποτελεί ένα πεδίο εκφόρτισης. Στην περίπτωση της οδηγικής συμπεριφοράς, το πλεονέκτημα που δίνει η ανωνυμία και η απόσταση, που έχει το εκάστοτε άτομο που την ασκεί, δίνει την ασφάλεια ότι η επίθεση είναι έμμεση, χωρίς ονοματεπώνυμο. Σε ένα περιβάλλον, μάλιστα, που το άτομο δεν έχει άλλες πηγές να εκτονώσει αυτή την ένταση (προσωπική θεραπεία, υποστηρικτικό δίκτυο), σε ένα περιβάλλον που η ατιμωρησία είναι συνήθης, η βία φυσιολογικοποιείται συχνά και θεωρείται η λύση», συμπληρώνει.
Σαφώς, όπως διευκρινίζει, ο θυμός είναι ένα φυσιολογικό συναίσθημα, το οποίο εμφανίζεται υπό συνθήκες όπου το άτομο βιώνει μια κατάσταση ως απειλητική. Το ζήτημα δεν είναι αν νιώθουμε θυμό, αλλά πώς τον διαχειριζόμαστε. Δεν οδηγούν όλοι οι θυμωμένοι οδηγοί επιθετικά. Την εκδήλωση ή μη, επιθετικής συμπεριφοράς, την καθορίζουν παράγοντες όπως, η προσωπικότητα, η προσωπική ιστορία του κάθε ατόμου, η ψυχική του λειτουργία και το πώς γνωστικά έχει μάθει να ερμηνεύει την εκάστοτε κατάσταση.
Κατά την ίδια, σε επίπεδο προσωπικότητας, άτομα πιο παρορμητικά που δυσκολεύονται να ρυθμίσουν το συναίσθημα τους, έχουν χαμηλή ανοχή στη ματαίωση και ευερεθιστότητα, είναι πιο πιθανό να εκδηλώσουν συμπεριφορές οδηγικής βίας. Σε επίπεδο ψυχικής λειτουργίας, όταν το άτομο, γενικώς, δεν έχει σταθερούς μηχανισμούς να διαχειρίζεται τα στρεσογόνα ερεθίσματα, να τα επεξεργάζεται και να βρίσκει στρατηγικές αντιμετώπισης, είναι πιο πιθανό σε μια επιθετική συμπεριφορά να αισθανθεί απειλή και να μην μπορεί να τη διαχειριστεί με ψυχραιμία.
Τι να κάνουμε αν βρεθούμε αντιμέτωποι με βία στον δρόμο
Η κυρία Σκουλάκη απαντά και στο ερώτημα του τι να κάνουμε και πώς να συμπεριφερθούμε όταν στον δρόμο έρθουμε αντιμέτωποι με ένα περιστατικό βίας ή όταν νιώσουμε απειλή. Όπως χαρακτηριστικά λέει, την ώρα εκείνη είναι σημαντικό να θυμηθούμε ότι στόχος μας είναι η ασφάλεια μας και όχι να δώσουμε τη μάχη του θυμού και της επικράτησης. Σε αυτά τα πλαίσια, προσπαθούμε αρχικά να ρυθμίσουμε το δικό μας συναίσθημα και να μην επιστρέψουμε την επιθετική συμπεριφορά. Παίρνουμε απόσταση από το πεδίο που μας εκθέτει σε βία. Προσπαθούμε να μην ερμηνεύουμε αυτή τη συμπεριφορά ως μια προσωποποιημένη επίθεση. Πρόκειται για καθρέφτισμα των δυσκολιών του άλλου, όχι δική μας αδυναμία.
Διαβάστε ακόμα: Οι δρόμοι όπου γίνονται τα περισσότερα τροχαία: Νέος ψηφιακός χάρτης με τα «κόκκινα» σημεία
Ποιες είναι οι ποινές για την οδηγική βία
Ένα όμως κομμάτι που χρήζει διευρεύνησης, καθώς λογίζεται και σαν μια από τις αιτίες της οδηγικής βίας είναι και οι ποινές που τη συνοδεύουν. Η δικηγόρος, Αγγελική Δημητρακοπούλου μας βοήθησε να βάλουμε τα πράγματα σε μια τάξη, αποκωδικοποιώντας το μέγεθος των ποινών που επιβάλλεται στην κάθε περίπτωση.
Σύμφωνα με την ίδια, η ποινή με την οποία έρχεται αντιμέτωπος ο δράστης της εν λόγω πράξης εξαρτάται από τη βαρύτητα της σωματικής βλάβης που έχει προκαλέσει στον παθόντα. Οι διατάξεις που είναι πιθανότερο να εφαρμοστούν σε αυτές τις περιπτώσεις περιλαμβάνουν:
α) την απλή σωματική βλάβη (άρθρο 308 ΠΚ) η οποία αφορά την πρόκληση «απλών» σωματικών κακώσεων ή βλάβης στην υγεία (π.χ. εκδορές, μώλωπες, κατάγματα) και απειλείται με ποινή φυλάκισης από 10 ημέρες μέχρι και 2 έτη ή χρηματική ποινή. Αν, αντίθετα, η κάκωση ή η βλάβη που έχει προκαλέσει ο δράστης είναι εντελώς ελαφριά, τότε επιβάλλεται χρηματική ποινή ή παροχή κοινωφελούς εργασίας.
β) την επικίνδυνη σωματική βλάβη (άρθρο 309 ΠΚ). Στο άρθρο αυτό τυποποιείται ένα έγκλημα το οποίο ναι μεν δεν διαφέρει από την απλή σωματική βλάβη του αρ. 308 ΠΚ ως προς το αποτέλεσμα, δηλαδή την πρόκληση απλής σωματικής βλάβης, αλλά τιμωρείται βαρύτερα επειδή η πράξη τελείται με τρόπο που μπορεί να προκαλέσει στον δράστη βαριά σωματική βλάβη (λ.χ. πρόκληση μικρής εκδοράς από επίθεση με μαχαίρι ή από πυροβόλο όπλο). Το πλαίσιο ποινής εν προκειμένω είναι από 10 ημέρες έως 3 έτη φυλάκιση.
γ) την βαριά σωματική βλάβη (άρθρο 310 ΠΚ). Εδώ υπάγονται περιπτώσεις στις οποίες η πράξη έχει προξενήσει στον παθόντα κίνδυνο ζωής, ή βαριά και μακροχρόνια αρρώστια ή σοβαρό ακρωτηριασμό ή αναπηρία ή μόνιμη παραμόρφωση ή αν τον έχει εμποδίσει σημαντικά και για πολύ χρόνο να χρησιμοποιεί το σώμα ή τη διάνοια του. Πρόκειται δηλαδή για βαρύτερες περιπτώσεις, στην οποία το πλαίσιο της επαπειλούμενης ποινής διαβαθμίζεται ανάλογα με την υπαιτιότητά του δράστη.
Έτσι έχουμε τη βασική μορφή της βαριάς σωματικής βλάβης (αρ. 310 παρ. 2 εδ. Α΄ ΠΚ), με ποινή φυλάκισης από 2 έως 5 έτη, στην περίπτωση που ο δράστης τελεί την πράξη με δόλο (άμεσο β’ βαθμού ή ενδεχόμενο) και τη βαριά σκοπούμενη σωματική βλάβη, στην περίπτωση που ο δράστης έχει ως σκοπό (δόλο πρώτου βαθμού) την πρόκληση βαριάς σωματικής βλάβης και εδώ η πράξη τιμωρείται με ποινή κάθειρξης (κακούργημα) από 10 έως 20 έτη. Ακόμη, έχουμε και το εκ του αποτελέσματος διακρινόμενο έγκλημα της παρ. 1 του άρθρου 310 ΠΚ, που τιμωρείται σε βαθμό πλημμελήματος με φυλάκιση τουλάχιστον 1 έτους (δηλαδή από 1 έως 5 έτη), όταν δηλαδή δεν υπάρχει δόλος βαριάς σωματικής βλάβης, αλλά το αποτέλεσμα αυτό επέρχεται από αμέλεια του δράστη.
δ) την θανατηφόρα σωματική βλάβη (άρθρο 311 ΠΚ). Στην περίπτωση που η πρόκληση σωματικής βλάβης οδηγήσει στον θάνατο του παθόντος, προβλέπεται κάθειρξη έως 10 έτη (από 5 έως 10 έτη), εκτός αν ο δράστης επιδίωκε τη βαριά σωματική βλάβη, οπότε επιβάλλεται πρόσκαιρη κάθειρξη (από 5 έως 20 έτη).
Αξίζει να σημειωθεί ότι σ’ όλα τα ανωτέρω αδικήματα η δίωξη ασκείται αυτεπαγγέλτως, εκτός από την περίπτωση της απλής σωματικής βλάβης του άρθρου 308 ΠΚ, όπου και απαιτείται έγκληση του παθόντος. Και στην περίπτωση όμως αυτή, της απλής σωματικής βλάβης, η ποινική δίωξη ασκείται αυτεπαγγέλτως εάν ο παθών είναι υπάλληλος, οποίος βλάπτεται κατά διάρκεια εκτέλεσης της υπηρεσίας του (πχ. οδηγός λεωφορείου).
Τέλος, μπορεί να πληρούνται και οι προϋποθέσεις του άρθρου 292 ΠΚ (παρακώλυση συγκοινωνιών), εφόσον διαταράσσεται και παρεμποδίζεται η λειτουργία των κοινόχρηστων συγκοινωνιακών μέσων (λ.χ. εάν κλείσει για μεγάλο χρονικό διάστημα ένας δρόμος λόγω της βιαιοπραγίας του οδηγού). Το αδίκημα αυτό τιμωρείται με ποινή φυλάκισης, δηλαδή από 10 ημέρες έως 5 έτη.
Στην περίπτωση της λεκτικής βίας τελείται το αδίκημα της εξύβρισης του άρθρου 361 ΠΚ, το οποίο συνίσταται στην προσβολή του θύματος από τον δράστη με λόγια ή με πράξεις (π.χ. απρεπείς χειρονομίες, υβριστικές εκφράσεις), το οποίο απειλείται με ποινή φυλάκισης έως 6 μήνες, δηλαδή από 5 ημέρες έως και 6 μήνες. Στην περίπτωση που η προσβολή της τιμής του άλλου προσώπου γίνεται δημόσια, όπως στην περίπτωση μας, επιβάλλεται ποινή φυλάκισης έως 1 έτος, δηλαδή 10 μέρες έως 1 έτος.
Ενδεχομένως εδώ να τελείται και το αδίκημα της απειλής του άρθρου 333 ΠΚ στην περίπτωση που κάποιος προκαλεί στον άλλο τρόμο ή ανησυχία απειλώντας αυτόν με βία ή άλλη πράξη (λ.χ. απειλές θανάτου ή πρόκλησης σωματικών βλαβών). Εδώ η ποινή που κινδυνεύει να αντιμετωπίσει ο δράστης είναι φυλάκιση από 10 ημέρες έως και 1 έτος ή χρηματική ποινή. Να σημειωθεί ότι για την άσκηση της ποινικής δίωξης για αδίκημα της εξύβρισης και της απειλής απαιτείται έγκληση από τον παθόντα.
Δεν είναι μόνο ελληνικό φαινόμενο
Η οδηγική βέβαια βία συναντάται παντού. Όπως προκύπτει από τα αποτελέσματα του 15ου Ευρωπαϊκού Βαρόμετρου για την Υπεύθυνη Οδήγηση, το 56% των Ευρωπαίων οδηγών δεν σέβεται τις αποστάσεις ασφαλείας, το 50% παραδέχεται ότι έχει προσβάλει άλλους οδηγούς, το 32% οδηγεί ενώ αισθάνεται έντονη κούραση, το 30% «κολλάει» σκόπιμα στο όχημα ενός οδηγού που το εκνευρίζει και το 18% κατεβαίνει από το όχημά του για να διαπληκτιστεί με έναν άλλον οδηγό.
Πάνω στο τιμόνι βγάζουμε τον χειρότερο εαυτό μας. Γιατί οι δρόμοι αντανακλούν αυτό ακριβώς που είναι η κοινωνία. Αν τα νεύρα στην οδήγηση έφτασαν να υπερβαίνουν την αξία της ανθρώπινης ζωής, τότε μάλλον πρέπει να το πάρουμε όλο από την αρχή. Την εκπαίδευση, τις σχολές οδήγησης, την ψυχική μας υγεία. Όλα.
Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.
