Οι γυναίκες που παραβίασαν το άβατο στο Άγιο Όρος

Σήμερα στο Άγιο Όρος, το οποίο θεωρείται Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO και αποτελεί πνευματικό καταφύγιο που διατηρεί τη βυζαντινή μοναστική ζωή, η είσοδος επιτρέπεται μόνο σε άνδρες άνω των 18 ετών, ενώ αγόρια κάτω των 18 ετών, επιτρέπεται να εισέλθουν μόνο με τον πατέρα τους και με ειδική άδεια. 

Η είσοδος στις γυναίκες απαγορεύεται αυστηρά, σύμφωνα με τον κανόνα που είναι γνωστός ως Άβατο. Παρά το γεγονός ότι ζούμε σε μια εποχή όπου η ισότητα των δύο φύλων θεωρείται σχεδόν αυτονόητη, στην περίπτωση του Αγίου Όρους τα πράγματα είναι κάπως διαφορετικά. 

Πώς όμως δημιουργήθηκε το Άβατο και πόσο «αντέχει» στον χρόνο;

Όπως ορίζει ο καταστατικός χάρτης του Άγιου Όρους που συντάχθηκε το 1924 και επικυρώνεται από το άρθρο 105 του συντάγματος, «η εις την Χερσόνησον του Αγίου Όρους θηλέων κατά τα ανέκαθεν κρατούντα, απαγορεύεται» (άρθρο 186).  Η εν λόγω διατύπωση «θηλέων» εξισώνει ζώα και ανθρώπους με τρόπο μάλλον ειδεχθή. 

Μια εξήγηση:

Το Άγιον Όρος θεωρείται «Κήπος της Παναγίας» και σύμφωνα με την παράδοση της Ορθοδοξίας, η Παναγία είναι η μόνη γυναίκα που έχει "πατήσει" πνευματικά τον Άθωνα και γι’ αυτό οι γυναίκες αποκλείονται, ώστε να διατηρηθεί η μοναδικότητα της Παρουσίας της.

Μια έμμεση εξήγηση:

Το άβατο καθιερώθηκε για να:

• Διευκολυνθεί ο αυστηρός μοναχισμός, δηλαδή η αποχή από κάθε σαρκική επιθυμία, ακόμα και οπτικά ή ψυχικά ερεθίσματα.

• Προστατευτεί η ασκητική ζωή των μοναχών που ζουν χωρίς καμία επαφή με γυναίκες για δεκαετίες.

• Σύμφωνα με ορισμένους θεολόγους, οι γυναίκες θεωρούνται «ακάθαρτες» ιδιαίτερα στην περίοδο της έμμηνου ρήσεως. 

Το άβατο του Αγίου Όρους περιλάμβανε κατά καιρούς κι άλλες κατηγορίες, Συγκεκριμένα στα αυτοκρατορικά Τυπικά, που θεωρήθηκαν η βάση του αγιορείτικου δικαίου συναντάμε (969 μ.χ)  ρητή διατύπωση για τους «αγένειους» παίδες και για τους ευνούχους. Είναι εντυπωσιακό πως οι συγκεκριμένες διατάξεις για τις γυναίκες είχαν πάντα απόλυτο χαρακτήρα, ενώ οι υπόλοιπες περί «ευνούχων» και άλλων ενταγμένων στη μαύρη λίστα, ήταν μάλλον πιο ελαστικές.

Έγιναν προσπάθειες ακύρωσης του άβατου;

Στις 7 Ιουνίου 1976, ο βουλευτής Ιωάννης Κουτσοχέρας εισήγαγε πρόταση νόμου «περί ελεύθερας επισκέψεως των γυναικών εις το Άγιον όρος». Η πρόταση για την κατάργηση του Αβάτου συζητήθηκε στην αρμόδια κοινοβουλευτική επιτροπή και απορρίφθηκε, με το επιχείρημα ότι η πιθανή έγκριση της θα έθετε σε κίνδυνο τις σχέσεις της ελληνικής πολιτείας με το Πατριαρχείο. Παρά το γεγονός πως στη συγκεκριμένη συζήτηση εκφράστηκαν κάποιες ανησυχίες για την απόλυτη απαγόρευση της εισόδου των γυναικών στη Χερσόνησο, που ερχόταν σε πλήρη αντίθεση με τις περί ισότητας συνταγματικές αρχές. Σύμφωνα με τον Ιό της Ελευθεροτυπίας (18 Νοεμβρίου 1996) στην εν λόγω συζήτηση, αρκετοί βουλευτές προσπάθησαν να δικαιολογήσουν την απόρριψη της συζήτησης με κάποιες «στρογγυλεμένες» διατυπώσεις πως στην εποχή του Βυζαντίου είχαν θεσμοθετηθεί άβατα των γυναικών, που απαγόρευαν τους άνδρες. 

Οι περιπτώσεις παραβίασης 

Δύο τουλάχιστον γυναίκες έχουν γίνει αποδεκτές στον Άθω, η πρώτη ήταν η Ελένη, σύζυγος του Σέρβου ηγεμόνα Στέφανου Δουσάν, η οποία επισκέφθηκε το Άγιο Όρος το 1346 και η δεύτερη, η σύζυγος του Άγγλου πρεσβευτή στην Πόλη, Στράντφορντ Κάνινγκ, η οποία έγινε δεκτή με τιμές από τους μοναχούς το 1850. Η στάση των μοναχών στη δεύτερη αυτή περίπτωση προκάλεσε μάλιστα αντιδράσεις, με τον πατριάρχη Άνθιμο να συντάσσει επιστολή (1854) στην οποία εξηγεί τους λόγους της εξαίρεσης και τονίζει όμως, πως κάτι τέτοιο δεν πρέπει να επαναληφθεί. Θρυλείται πως και κατά την εποχή της επανάστασης του 1821 υπήρξαν αρκετές ελληνικές οικογένειες που προσπάθησαν να βρουν ανεπιτυχώς καταφύγιο εκεί, αλλά και το 1905, ο Ρώσος ιερομοναχός Θεοδόσιος, προσπάθησε να φέρει εκεί μια γυναίκα ντυμένη με ρούχα ανδρικά. Φημολογείται πως η γυναίκα αυτή τελικά, δολοφονήθηκε 

Στη σύγχρονη ιστορία υπήρξαν δύο ακόμα συνειδητές παραβιάσεις του αβάτου, με τη δημοσιογράφο Μαρίζ Σουαζί αρχικά, η οποία ισχυρίστηκε πως παρέμεινε στον Άθω για ένα μήνα (1929) και έπειτα η Αλίκη Διπλαράκου θρυλείται πως αποπειράθηκε να επισκεφθεί το μοναστήρι. Υπήρξε όμως και μια συνειδητή και συντεταγμένη απόπειρα γυναικών Βυζαντινολόγων, Ελληνίδων και ξένων να συμμετάσχουν στην εκδρομή που οργανώθηκε στο Άγιο Όρος μετά την ολοκλήρωση των εργασιών βυζαντινολογικού συνεδρίου στη Θεσσαλονίκη (Απρίλιος 1953).

Η απόπειρα αυτή προκάλεσε την ποινικοποίηση του άβατου, με την εσπευσμένη ψήφιση διατάγματος που όριζε ποινή φυλάκισης «δύο μηνών μέχρις ενός έτους μη εξαγοραζομένης». Ο τότε ανακριτικός υπάλληλος του Αγίου Όρους, Σταύρος Παπαδάτος, παρά το γεγονός ότι οι γυναίκες ζήτησαν συγνώμη τηλεφωνικώς, τις παρέπεμψε σε δίκη, στην οποία και τελικά, αθωώθηκαν. Αξίζει να τονίσουμε πως και μια αγγλίδα περιηγήτρια (1962) παραπέμφθηκε σε δίκη, αλλά και κάποια άτομα πουεισήγαγανν θηλυκά ζώα (!) στον Άθω. 

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.