Ψυχιατρική μεταρρύθμιση: Στο PERSONAS Live, o Μανώλης Νανούρης έξυσε μία «πληγή» που έχει κακοφορμίσει

Την περασμένη Κυριακή (29/3), ο Μανώλης Νανούρης ανέβηκε στη σκηνή για το PERSONAS Live Stories του Reader, για να μοιραστεί την εμπειρία που τον έστρεψε στη Slam ποίηση.

Για τους μη μυημένους, φανταστείτε τη slam ως μία πιο «μάχιμη» μορφή, η οποία αντί να κρίνεται από επιτροπές «ειδικών» και να βραβεύεται σε αίθουσες μου μυρίζουν παλιό μαόνι, κρίνεται επί σκηνής, μπροστά στο κοινό, και σε διάλογο με το κοινό, κάτι σαν παράσταση Ράκουγκο χωρίς παραδοσιακές φορεσιές.

Ο ποιητής έχει έτοιμη την απαγγελία του, και βάζει σε αυτή την ωμότητα του προσωπικού, την εμπειρία, το μέτρο και την υποκριτική, στον βαθμό που χρειάζεται για τη μετάδοση του βιώματος, σε μία αναπαράσταση που πλέκει την καταγγελία, την ηθοποιία και τη ραπ.

Ο Μανώλης Νανούρης τώρα, μας τηλεμετέφερε στους καφκικούς διαδρόμους της ψυχιατρικής κλινικής όπου είχε χρειαστεί να νοσηλευτεί, κάπου στο 2020. 

Εβδομάδες ακούσιου εγκλεισμού, νοητά και υπαρκτά δεσμά, παραμέληση, ανασφάλεια, απελπισία, κατάρρευση της πραγματικότητας, και μόνο παράθυρο η εσωτερική φωνή και η «πένα του», η περιγραφή εκείνη μου θύμισε ότι το αριστούργημα του Μίλος Φόρμαν απλά έκλεβε σημειώσεις από μία απόκοσμη πραγματικότητα, στην οποία επιτρέπουμε να υπάρχει κοινότοπα και σιωπηλά δίπλα μας.

Η Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση κάτω από το «χαλί»

Πέρα από την ιστορία του πώς η αντιξοότητα καταπολεμάται με τη φαντασία, τη δημιουργία, και την κοινότητα, η απαγγελία του Μανώλη Νανούρη με πήγε πίσω σε μία περίοδο όπου δινόταν η χαριστική βολή στην ψυχική αποκατάσταση.

Όποιος κάτσει και ακούσει για το ανίερο καθαρτήριο του ιδρυματισμού που περιέγραψε ο Μανώλης, ας προκαλέσει από εδώ και πέρα τον εαυτό του να φανταστεί μία κατάσταση ακόμα πιο έκρυθμη και αποδιοργανωμένη.

Ο νόμος 5129/2024, πονηρά τιτλοφορημένος «Ολοκλήρωση της Ψυχιατρικής Μεταρρύθμισης», είχε ως άξονα την υπαγωγή όλων των Μονάδων Ψυχικής Υγείας στις επονομαζόμενες Υγειονομικές Περιφέρειες (ΥΠΕ), ενώ στο πεδίο των εξαρτήσεων, την ίδρυση του Εθνικού Οργανισμού Πρόληψης και Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων (Ε.Ο.Π.Α.Ε.), που απορρόφησε όλες τις υπάρχουσες μονάδες πρόληψης και αντιμετώπισης των εξαρτήσεων.

Η Νέα Δημοκρατία κατά τα γνωστά μιλούσε για εξυγίανση, εξορθολογισμό, και ευθυγράμμιση με την -εν γένει δόκιμη- τάση της αποϊδρυματοποίησης.

Αλλά η κυβέρνηση Μητσοτάκη προσέγγισε φαίνεται την αποϊδρυματοποίηση στην κυριολεκτική της διάσταση. Αντί να καταπιαστεί ας πούμε με την κοινωνικοποίηση της ψυχικής υγείας, την ανάθεσή της σε εξειδικευμένους φορείς και την προαγωγή του ψυχολογικού εγγραμματισμού, αντίθετα εφάρμοσε μία ταχυδακτυλουργική εξαφάνιση υπάρχοντων δομών, συγχωνεύσεις, επικέντρωση της διοίκησης, ενίσχυση της γραφειοκρατίας.

Οι κλινικές άδειασαν και άλλο από προσωπικό, τα εύρωστα και αποτελεσματικά επιμέρους προγράμματα απεξάρτησης και αποκατάστασης όπως το δίκτυο του ΚΕΘΕΑ αντικαταστάθηκαν σε μεγάλο βαθμό από ομογενοποιημένους, κουτσουρεμένους φορείς, σε έναν κύκλο που ήταν από πάντα αποσπασματικός, αλλά είχε ξεκινήσει να κάνει σημαντικά βήματα προς την πραγματική κοινοτική υγεία.

Η διοίκηση αποτομεοποιήθηκε και έγινε κουφή στα αιτήματα και το λειτούργημα των επί μέρους δομών, και τις ανάγκες των ομάδων που εξυπηρετούν. Η αποδυνάμωση της εξειδικευμένης και στοχευμένης παρέμβασης και θεραπείας, και τα αποτελέσματά της στην αφανή κοινωνικά ψυχική ασθένεια είναι ζητήματα που ακόμα δεν έχουν θιχτεί στην πραγματική τους έκταση. 

Ανοιχτή πληγή

Ο Σύλλογος Εργαζομένων ΚΕΘΕΑ, η Πανελλήνια Ένωση Νοσοκομειακών Ψυχολόγων, ο Ενιαίος Σύλλογος Εργαζομένων ΨΝΑ Δαφνί, μεταξύ πολλών άλλων συνασπισμών εργαζομένων στην ψυχική υγεία, έχουν επανειλημμένα καταγγείλει το σαρωτικό αυτό νομοσχέδιο, τον τρόπο με τον οποίο καταδικάζει σε ένα σκονισμένο «ράφι» τις θεραπευτικές υποδομές.

Ο Μανώλης έθεσε επί σκηνής το εξής απλό, αυτονόητο σχεδόν αίτημα, συστατικό σε κάθε συλλογική διεκδίκηση για περιληπτική ψυχική υγεία.

Η ψυχική ασθένεια να αντιμετωπίζεται επί τέλους ως ασθένεια και όχι ως ηθική κηλίδα για το άτομο και την κοινωνία. Να μην είναι πια μία ιδιοτροπία, ή ένα παιδί που γεννήθηκε με κακό φεγγάρι, αλλά πρόβλημα που παίρνουμε τόσο σοβαρά όσο οι καρδιακές αρρυθμίες ή ένα ανοιγμένο κεφάλι.

Στην Ελλάδα, η αποϊδρυματοποίηση δεν εφαρμόστηκε για να βγει η ψυχική υγεία στο φως της ημέρας, για να αγκαλιάσει ο κόσμος κάποιον με σχιζοσυναισθηματική διαταραχή το ίδιο με κάποιον που φοράει γύψο, και να εξορκιστεί το στίγμα. 

Η αποϊδρυματοποίηση στάθηκε ακόμα ένας «hip» όρος που η κυβέρνηση ξεπατίκωσε με δόλο, για να εντείνει ακόμα την κατάλυση της πρόνοιας και να περικόψει δαπάνες, στη γενικότερη λογική με την οποία αρπάζει το αντίδωρο και επιστρέφει ψίχουλα, τα «voucher» τα «pass» τα κοινωνικά προγράμματα και τα άλλα γραφικά σλόγκαν.

Ο Μανώλης Νανούρης φωνάζει για το τραύμα του, αλλά και για μία πληγή που κακοφορμίζει σε παράμερα πεζοδρόμια, σε σπασμένα σπιτικά και κάτω από τα ρούχα της αυτοπαρουσίασης.

Φωνάζει για το πως αυτό το τραύμα θα συνεχίσει να είναι ανοιχτό και να παράγει σηπτικές κοινωνικές πραγματικότητες. Και όπως συνήθως, αυτοί που θα μπορούσαν να κάνουν το κάτι παραπάνω, εθελοτυφλούν.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.