Υπόθεση Βατοπεδίου: H τελευταία εμπλοκή του Αγίου Όρους στην κεντρική πολιτική σκηνή

Θόδωρος Ρουσόπουλος, Πέτρος Δούκας, Ευάγγελος Μπασιάκος, Κατερίνα Πελέκη, Γιώργος Βουλγαράκης και φυσικά ο Ηγούμενος Εφραίμ. Αυτά ήταν τα βασικά πρόσωπα της υπόθεσης του Βατοπεδίου, υπόθεσης που κλόνισε την αξιοπιστία της κυβέρνησης Καραμανλή και έφερε στο πολιτικό προσκήνιο το Άγιο Όρος.

Έναν χρόνο πριν έρθει στην επιφάνεια ως ένα από τα μεγαλύτερα σκάνδαλα που είδε ο τόπος, η κυβέρνηση του Κώστα Καραμανλή ανανέωνε τη θητεία της στις εκλογές του 2007 παίρνοντας, κατά τη φρασεολογία της εποχής, «νωπή λαϊκή εντολή».

Η υπόθεση του Βατοπεδίου υπήρξε γεγονός πολύ σημαντικό όχι μόνο γιατί αποτέλεσε ουσιαστικά την αρχή του τέλους της κυβέρνησης του Κώστα Καραμανλή. Το ακόμα βασικότερο είναι ότι έδειξε ξεκάθαρα την εμπλοκή του Αγίου Όρους στις εξελίξεις, όχι απλά σε επίπεδο διοικητικό, αλλά φτάνοντας μέχρι τα υψηλότερα κλιμάκια της πολιτικής ιεραρχίας. 

Εκείνη ήταν η τελευταία φορά που το Άγιο Όρος αναμείχθηκε με τον έναν ή τον άλλον τρόπο στην κεντρική πολιτική σκηνή. Τουλάχιστον στη βιτρίνα της. Η σιγή αυτή μοιάζει να σπάει χάρη στο υπερσυντηρητικό κόμμα της Νίκης που, στις εκλογές του 2023 φάνηκε να έχει στενές επαφές με το Άγιο Όρος. Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή.

Η ουσία του σκανδάλου του Βατοπεδίου

Το σκάνδαλο της υπόθεσης του Βατοπεδίου σχετίζεται με την ανταλλαγή εκτάσεων γης, οικοπέδων και ακινήτων που έγινε μεταξύ της Μονής και του Δημοσίου. Πιο συγκεκριμένα, η Μονή παρέδωσε στο Δημόσιο τη λίμνη Βιστωνίδα και παραλίμνιες εκτάσεις εμβαδού περίπου 27 χιλιάδων στρεμμάτων. Ως αντάλλαγμα πήρε οικόπεδα και ακίνητα του Δημοσίου.

Βάση του χαρακτηρισμού της υπόθεσης ως σκανδάλου ήταν η ζημία που προκάλεσε στο Δημόσιο αυτή η ανταλλαγή, μετά την παραδοχή εκ μέρους των αρμόδιων κρατικών υπηρεσιών ότι η λίμνη Βιστωνίδα πράγματι ανήκε στη Μονή. Για να στηριχθεί αυτή η πλήρως αμφισβητούμενη πραγματικότητα, έπρεπε να φτάσουμε σε έγγραφα του 11ου αιώνα και σε μία δωρεά βυζαντινού Αυτοκράτορα στη Μονή, αποδείξεις τiς οποίες υποστήριζαν ότι έχουν από τη Μονή Βατοπεδίου.

Απώτερος σκοπός της ανταλλαγής ήταν, σύμφωνα με το κατηγορητήριο, ότι μέσω της Μονής Βατοπεδίου (που είναι Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου) ακίνητα, εκτάσεις και οικόπεδα θα κατέληγαν τελικά σε συγκεκριμένες off-shore. Η περιουσία αυτή ήταν πολύ μεγάλης αξίας και βρίσκονταν κυρίως στη Θεσσαλονίκη, στην Ουρανούπολη αλλά και αλλού.

«Αναλαμβάνουμε το μερίδιο των ευθυνών μας. Γνωρίζω ότι από όσα σκανδαλώδη έγιναν στο Βατοπέδι, οι πολίτες έχουν πληγωθεί» είπε στην Κοινοβουλευτική Ομάδα της Νέας Δημοκρατίας ο Κώστας Καραμανλής αναγνωρίζοντας ουσιαστικά τις πολιτικές ευθύνες. Το damage control ήταν απαραίτητο γιατί η επανεκλεγμένη κυβέρνησή του είχε δεχτεί ένα πολύ ισχυρό πλήγμα. 

«Τόσοι manager μόνο στο Νταβός»

Η υπόθεση του Βατοπεδίου δεν προέκυψε από το πουθενά. Αποτέλεσε ουσιαστικά φυσική συνέχεια του τρόπου λειτουργίας της Μονής που θύμιζε επιχειρηματικό κολοσσό. Οι διακλαδώσεις αυτής της επιχειρηματικής δραστηριότητας ακουμπούσαν προφανώς και το ελληνικό κράτος και οι σχέσεις με τις κυβερνήσεις του τόπου ήταν διαχρονικές.

Οι τεράστιες εκτάσεις γης, το real estate και μία εντυπωσιακή στρατηγική επενδύσεων έφερναν ασύλληπτα έσοδα δημιουργώντας συγκρούσεις ακόμα και εντός του Αγίου Όρους. Η επίσκεψη του Καρόλου απογειώνει το brand. Κάποιοι μιλούν για τη δημιουργία ενός μικρού Βατικανού εντός των ορίων του Αγίου Όρους. Πρωταγωνιστές ήταν ο Αρσένιος και φυσικά ο Εφραίμ. 

Σε ρεπορτάζ της εποχής διαβάζουμε κάποιους υπολογισμούς της περιουσίας της Μονής Βατοπεδίου που φτάνουν, σύμφωνα με κάποιους από αυτούς, κοντά στο 1 δισεκατομμύριο ευρώ. «Η Μονή Βατοπεδίου μπορεί να συγκριθεί με το Νταβός στην Ελβετία. Μόνο στα μέρη αυτά μπορείς να συναντήσεις τόσους μάνατζερ» έγραψε το δίκτυο Bloomberg πολύ πριν έρθει στην επικαιρότητα το σκάνδαλο του Βατοπεδίου.

Η δικαστική διερεύνηση της υπόθεσης

Η δικαστική διερεύνηση του σκανδάλου ξεκίνησε μετά την αποκάλυψη του σκανδάλου από τον δημοσιογράφο Κώστα Βαξεβάνη καθώς και τη μηνυτήρια αναφορά με καταθέσεις του δημοσιογράφου Ιωάννη Ντάσκα και του αντιστράτηγου, Ιωάννη Σεργιάννη. Το θέμα έσπευσε να εκμεταλλευτεί και ο τότε Πρόεδρος του ΛΑΟΣ, Γιώργος Καρατζαφέρης και φυσικά η αντιπολίτευση του ΠΑΣΟΚ.

Ακολούθησαν δύο εξεταστικές επιτροπές. Η πρώτη έγινε το 2008, με κοινοβουλευτική πλειοψηφία της Νέας Δημοκρατίας, η δεύτερη με κοινοβουλευτική πλειοψηφία του ΠΑΣΟΚ, αφού η Νέα Δημοκρατία έχασε εμφατικά στις εκλογές του Οκτωβρίου του 2009.

Λίγα χρόνια αργότερα, το Συμβούλιο Εφετών αποφασίζει την παραπομπή 14 ατόμων στο Τριμελές Εφετείο Κακουργημάτων. Μεταξύ των προσώπων που παραπέμπονται είναι ο Εφραίμ, ο μοναχός Αρσένιος, η Αικατερίνη Πελέκη (σύζυγος του Γιώργου Βουλγαράκη, συμβολαιογράφος στην ανταλλαγή) και συγγενείς της τελευταίας. Απαλλάσσεται όμως ο διευθυντής του γραφείου του τότε Πρωθυπουργού, Γιάννης Αγγέλου.

Ανάλογα με την περίπτωση, οι κατηγορούμενοι αντιμετώπιζαν τις πράξεις του ηθικού ή φυσικού αυτουργού σε κακουργηματική απιστία και σε ψευδείς βεβαιώσεις όσον αφορά την ανταλλαγή εκτάσεων στη λίμνη Βιστωνίδα με οικόπεδα και κτίσματα του Δημοσίου.

Η σύλληψη Εφραίμ και η επεισοδιακή διαμονή στον Κορυδαλλό

Τρεις αστυνομικοί από τις Καρυές εισέρχονται στον Άγιο Όρος, Παραμονή Χριστουγέννων του 2011, με ένταλμα προσωρινής κράτησης το οποίο αφορά τον Εφραίμ. Εκείνος δηλώνει ότι είναι άρρωστος οπότε η μεταγωγή του καθυστερεί 4 ημέρες. Στο μεταξύ παρέμεινε φρουρούμενος εντός της Μονής Βατοπεδίου. Στις 27 Δεκεμβρίου, όταν νιώθει καλύτερα, μπαίνει στο σκάφος της αστυνομίας και ξεκινάει το ταξίδι του για τη ΓΑΔΑ και μετά για τον Κορυδαλλό.

Η παραμονή του στο περίφημο «άγιο κελί» θα απασχολήσει τα media της εποχής. Ο Εφραίμ δικτυώνεται με τους συγκρατούμενούς του, ασκεί ιερατικά καθήκοντα και αποκτά πολύ στενές επαφές με τον στρατηγό Ντερτιλή, αμετανόητο χουντικό και δολοφόνο του φοιτητή Μιχάλη Μυρογιάννη. Αργότερα, μάλιστα, θα του κάνει εξομολόγηση, πράγμα που ήταν, σύμφωνα με τον Εφραίμ, ένας πολύ καλός λόγος, προκειμένου να νοηματοδοτηθεί η φυλάκισή του. Στις 30 Μαρτίου του 2012 θα αποφυλακιστεί μετά από τρεις μήνες κράτησης.

Η τελεσίδικη αθώωση όλων των εμπλεκομένων

Η υπόθεση του σκανδάλου του Βατοπεδίου θα κλείσει οριστικά κοντά στα 20 χρόνια μετά την πρώτη δημοσιοποίησή του, τον Μάιο του 2017. Το Τριμελές Εφετείο Κακουργημάτων της Αθήνας, ακολουθώντας την πρόταση της Εισαγγελέως, κηρύσσει όλους τους κατηγορουμένους της υπόθεσης αθώους, κρίνοντας ταυτόχρονα ότι η λίμνη Βιστωνίδα και οι παραλίμνιες εκτάσεις ανήκουν στο Δημόσιο.

Στο σκεπτικό της απόφασης φαίνεται ότι οι δικαστές έκριναν τη μη ύπαρξη δόλου εκ μέρους των εμπλεκομένων καθώς και ότι εκείνοι ήταν αθώοι ως προς το βαθμό της εμπλοκής τους στην υπόθεση. Σύμφωνα την εισαγγελική λειτουργό μάλιστα οι Εφραίμ και Αρσένιος είχαν την πεποίθηση πως οι παραλίμνιες εκτάσεις ανήκουν στη Μονή χωρίς όμως να επηρεάσουν κανέναν επ' αυτού.

Κατά την ανάγνωση της απόφασης στη δικαστική αίθουσα έγινε χαμός με αγκαλιές και χειροκροτήματα. «Άξιος ο γέροντας» μέχρι και «Χριστός Ανέστη» φώναζε ένα μέρος του ακροατηρίου με τον Εφραίμ να ευχαριστεί…τον Χριστό και την Παναγία για την αίσια έκβαση της υπόθεσης. Ένας κύκλος δεκαετιών θα έκλεινε πια οριστικά.

Το Άγιο Όρος ξανά στο προσκήνιο

Η μεταμνημονιακή και μεταπανδημική περίοδος δημιούργησαν την ανάγκη σε κύκλους του Αγίου Όρους να βρουν πολιτική έκφραση. Συνωμοσιολογίες παντός τύπου, το αντιεμβολιαστικό κίνημα, οι θέσεις εναντίον των δικαιωμάτων της ΛΟΑΤΚΙ κοινότητας και των μεταναστών, η ρωσοφιλία και φυσικά η Ορθοδοξία ήταν τα προαπαιτούμενα για τον εκλεκτό τους. Ταυτόχρονα όμως δεν έχουν θέση στην πολιτική τους έκφραση ο «αρχαιολάτρης» Βελόπουλος ούτε ο καταδικασμένος Κασιδιάρης. Η Νίκη έμοιαζε ιδανική επιλογή.

Σύμφωνα με δημοσιεύματα ανάμεσα στις έξι Μονές που στηρίζουν το κόμμα Νίκη προτρέποντας μοναχούς να το ψηφίσουν, ακόμα και με αποστολή γραπτών μηνυμάτων, είναι και η Μονή Βατοπεδίου. Οι υπόλοιπες πέντε είναι οι: Μονή Φιλοθέου (βασική χορηγός), Μονή Καρακάλλου, Μονή Κωνσταμονίτου, Μονή Ξηροποτάμου και Μονή Διονυσίου. Η επιρροή φάνηκε στα εντυπωσιακά ποσοστά του κόμματος στη Βόρεια Ελλάδα.

Αυτή είναι η μάλλον μετά το Βατοπέδι πρώτη φορά που η εμπλοκή του Αγίου Όρους στα πολιτικά πράγματα της χώρας είναι τόσο έντονη. Καθόλου τυχαία ο Κυριάκος Μητσοτάκης επέλεξε να επισκεφτεί το Άγιο Όρος λίγες μέρες μετά τις εκλογές, κι ας δεν έγινε ποτέ η επίσκεψη ελέω κορονοϊού ούτε η παρέμβαση Ιερώνυμου. Το αν αυτές θα είναι αποτελεσματικές μόνο το μέλλον θα το δείξει.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.