Ένας άγνωστος πόλεμος που άλλαξε την Ευρώπη και ξεπάστρεψε τη μισή Γερμανία

Ο γνωστός Αμερικανός ιστορικός Mark Mazower, σε ένα από τα γνωστότερα βιβλία του, αναφέρεται στην Ευρώπη ως τη Σκοτεινή Ήπειρο. Όταν το ακούει κάποιος, προφανώς θα βάλει στο μυαλό του τον αιματηρό 20ό αιώνα και κυρίως το πρώτο μισό του με τους δύο καταστροφικούς Παγκοσμίους Πολέμους.

Στην πραγματικότητα όμως η ιστορία του αίματος στην ευρωπαϊκή ήπειρο μετράει αιώνες. Υπάρχει μάλιστα και ένας πόλεμος που συνήθως τον ξέρουμε μόνο από το όνομά του. Είναι ο Τριακονταετής Πόλεμος που αποτέλεσε για μερικές από τις μεγαλύτερες και πιο καταστροφικές συγκρούσεις στην ευρωπαϊκή ιστορία.

Ο Τριακονταετής Πόλεμος διαδραματίστηκε κατά βάση στην κεντρική Ευρώπη ξεκινώντας από το 1618 και τελειώνοντας το 1648. Αντιμετωπίστηκε ως η ουσιαστική συνέχεια της θρησκευτικής σύγκρουσης που ξεκίνησε από τη Μεταρρύθμιση του 16ου αιώνα μέσα στην Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία.

Στην ουσία υπήρξε τόσο εκτεταμένη πολεμική σύγκρουση που ελάχιστες ήταν οι ευρωπαϊκές δυνάμεις της περιόδου που δεν συμμετείχαν σε αυτή. Έτσι, πέραν των Γερμανών ηγεμόνων, στον πόλεμο έλαβαν μέρος η Γαλλία, η Ισπανία, η Ολλανδία, η Δανία, η Σουηδία, ιταλικά και ελβετικά κράτη.

Ο λόγος που ξεκίνησε ο Τριακονταετής Πόλεμος

Η αφορμή του πολέμου ήταν η απόπειρα βίαιης επιβολής του καθολικισμού στη Βοημία από τον Αυτοκράτορα του οίκου των Αψβούργων. Γενικότερα πάντως εντός της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας υπήρχαν πολλές συγκρούσεις μεταξύ των καθολικών και των προτεσταντικών κρατιδίων, συγκρούσεις που είχαν θρησκευτικό προσωπείο αλλά είχαν και πολιτικούς και οικονομικούς λόγους.

Προφανώς, λοιπόν, οι θρησκευτικές διαφορές ήταν σημαντικές, φαίνεται ότι εξίσου σημαντικοί (ή ίσως και σημαντικότεροι) παράγοντες για το ξέσπασμα του πολέμου ήταν ο ανταγωνισμός για την κυριαρχία μεταξύ της Ισπανίας και του οίκου των Αψβούργων.

Ο Τριακονταετής Πόλεμος χωρίζεται σε τέσσερις περιόδους: Τη Βοημική, τη Δενική, τη Σουηδική και τη Γαλλοσουηδική ανάλογα με τους τόπους και τους συμμετέχοντες στις συγκρούσεις.

Σε ένα σημαντικό κομμάτι του πάντως, επρόκειτο για μία εμφύλια διαμάχη μεταξύ Γερμανικών μελών της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, το καθένα εκ των οποίων είχε εξωτερική υποστήριξη. 

Η πολυπλοκότητα της σύγκρουσης και η έκτασή της σε διάφορες μεριές της Ευρώπης την κατέστησαν μία από τις μεγαλύτερες ανθρωπιστικές καταστροφές της ανθρώπινης ιστορίας.

Υπάρχουν υπολογισμοί που μιλούν για 8 ή και 12 εκατομμύρια στρατιώτες και πολίτες που πέθαναν είτε στις ίδιες τις μάχες είτε σε συνεπακόλουθους λιμούς και ασθένειες.

Υπήρξαν περιοχές της Γερμανίας που έχασαν στο τέλος του πολέμου τον μισό πληθυσμό τους. Συχνά αναφέρεται στη βιβλιογραφία ως ενδεικτική περίπτωση το σουηδικό χωριό Μπίνγκτεο. Από τους 230 άνδρες που στρατολογήθηκαν σε αυτό, οι 215 έχασαν τη ζωή τους. Πολλοί από τους ελάχιστους που επιβίωσαν, επέστρεψαν με σοβαρούς τραυματισμούς ή αναπηρίες.

Σε κάθε περίπτωση βέβαια πρέπει να είμαστε ιδιαίτερα επιφυλακτικοί απέναντι στους παραπάνω αριθμούς γιατί πολλές φορές, ιδιαίτερα κατά τη δεκαετία του 19ου αιώνα, εθνικιστές ιστορικοί υπερέβαλαν προκειμένου να αναδείξουν την ανάγκη ενός και αδιαίρετου γερμανικού κράτους και έθνους που δεν θα ξαναεπέτρεπε εμφύλιους σπαραγμούς σαν και αυτόν που συνέβη τον 17ο αιώνα.

Το αποτύπωμα του πολέμου

Ακόμα και έτσι όμως, υπήρξε -ειδικά για τον πληθυσμό της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας- μία πραγματική τραγωδία. Σύμφωνα με πιο πρόσφατους υπολογισμούς, από περίπου 20 εκατομμύρια κατοίκους που ζούσαν το 1600, ο πληθυσμός έπεσε στα 12 περίπου εκατομμύρια το 1650, με το μεγαλύτερο μέρος των απωλειών να σημειώνονται κατά την πενταετία 1630-1635.

Πάντως, οι περισσότερες από αυτές τις απώλειες, τουλάχιστον όσον αφορά τους αμάχους, αφορούσαν κυρίως τη βουβωνική πανώλη, τον τύφο και τη δυσεντερία (73%) και την πείνα (12%), παρά τις ίδιες τις στρατιωτικές επεμβάσεις (3%). Ακόμα μία ένδειξη του γεγονότος ότι οι πολεμικές συγκρούσεις είναι καταστροφικές και πολύ πέρα από τους χώρους των βιαιοπραγιών.

Η συνεχής τραγωδία και η απόγνωση που είχε καταλάβει την Ευρώπη ανάγκασε τελικά τον αυτοκράτορα της Γερμανίας Φερδινάνδο τον Γ’ να ξεκινήσει τις διαπραγματεύσεις προκειμένου να επιτύχει λήξη των εχθροπραξιών. Αυτή τελικά πραγματοποιήθηκε με τη σύναψη της περίφημης Ειρήνης της Βεστφαλίας το 1648.

Εκεί μεταξύ άλλων είχαμε την αναγνώριση του Καλβινισμό, ο οποίος αναγνωρίστηκε ως ισότιμος με τον Καθολικισμό και τον Λουθηρανισμό. Ταυτόχρονα, οι Διαμαρτυρόμενοι κράτησαν πολλά εκκλησιαστικά εδάφη που είχαν καταλάβει στη διάρκεια του πολέμου ενώ κατακυρώθηκαν γερμανικά εδάφη στη Σουηδία και στη Γαλλία.

Φαίνεται ότι ούτως η άλλως η Γερμανία ήταν η μεγάλη χαμένη του πολέμου καθώς εξασθένησε ιδιαίτερα οικονομικά και στρατιωτικά, με αποτέλεσμα να μείνει στο περιθώριο των εξελίξεων για αρκετά χρόνια. Τη θέση της πήρε η Γαλλία που αποτέλεσε ουσιαστικά τη νέα υπερδύναμη της εποχής.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.