Γυναίκες συνθέτριες που έγραψαν Ιστορία αλλά... δεν τη διάβασαν πολλοί

Αν το σκεφτεί κανείς, η καθοριστική μπαρόκ εποχή και αργότερα η κλασική - ρομαντική περίοδος έθεσαν τις βάσεις για το πώς ακούμε μουσική σήμερα. Ο Μότσαρτ και ο Μπετόβεν έχουν - δικαίως - θεοποιηθεί και ακολουθούν και άλλοι «κολοσσοί», έναν χαρακτηρισμό που συχνά χρησιμοποιούμε σχεδόν μηχανικά για κάθε τι «κλασικό», ακόμη κι όταν δεν γνωρίζουμε πραγματικά το έργο πίσω από το όνομα.

Αυτούς τους γνωρίζουμε. Υπάρχουν όμως και άλλα, λιγότερο φωτισμένα «διαμάντια». Γυναίκες που συνέθεταν, δημιουργούσαν και άφηναν το δικό τους αποτύπωμα, αλλά έμειναν στην αφάνεια, συχνά επειδή γεννήθηκαν σε μια εποχή όπου ο ρόλος της συζύγου επισκίαζε εκείνον της μουσικού.

Όσες μάλιστα προέρχονταν από ανώτερες κοινωνικές τάξεις λάμβαναν κάποια μουσική εκπαίδευση, συνήθως στο πιάνο, περισσότερο όμως ως μια ακόμη «δεξιότητα» που όφειλε να έχει μια καλή σύζυγος.

Αν και δεν χρειάζονται αφορμές για να αναγνωρίσουμε το γυναικείο ταλέντο, με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας αξίζει να θυμηθούμε μερικές από τις πολλές γυναίκες συνθέτριες της εποχής. Δημιούργησαν μουσική που έγραψε ιστορία, μια ιστορία που, για πολύ καιρό, έμεινε αδιάβαστη.

Κλάρα Βικ - Σούμαν: Μια από τις πιο διακεκριμένες πιανίστες της εποχής 

Φυσικά πρώτη στη λίστα, μπαίνει η Κλάρα Βικ Σούμαν (Clara Wieck Schumann). Γυναίκα του συνθέτη Ρόμπερτ Σούμαν. Φήμες λένε ότι πολλά από τα τραγούδια του Σούμαν, είναι δικές της δημιουργίες, γεγονός όμως που δεν έχει αποδειχθεί. Είχε βέβαια την τύχη, να θεωρείται μια από τις  πιο διακεκριμένες πιανίστριες της εποχής της.

Έχασε σε μεγάλο βαθμό την αυτοπεποίθησή της στη σύνθεση στα μέσα της δεκαετίας των 30. «Κάποτε πίστευα ότι είχα δημιουργικό ταλέντο, αλλά εγκατέλειψα αυτή την ιδέα», είπε, «μια γυναίκα δεν πρέπει να επιθυμεί να συνθέτει - δεν έχει υπάρξει ποτέ μέχρι τώρα κάποια που να μπορεί να το κάνει. Πρέπει να περιμένω ότι θα είμαι η κατάλληλη;». Πολλοί λένε ότι η αυτοπεποίθησή της «έπεσε» λόγω της καριέρας του συζύγου της. Μάλλον δεν θα μάθουμε ποτέ...

Περίοδος: 1819–1896  -  Ρομαντισμός

Έιμι Μπιτς: Θριάμβευσε μετά τον θάνατο του συζύγου της

Η πρώτη επιτυχημένη γυναίκα συνθέτης της Αμερικής, η Έιμι Μπιτς (Amy Beach), ήταν μια καταξιωμένη πιανίστρια που συμφώνησε, μετά τον γάμο της, να περιορίσει τις εμφανίσεις της στο πιάνο σε ένα φιλανθρωπικό ρεσιτάλ τον χρόνο.

Μετά τον θάνατο του συζύγου της, περιόδευσε στην Ευρώπη ως πιανίστρια, παίζοντας δικές της συνθέσεις με μεγάλη επιτυχία. Η μουσική της είναι κυρίως ρομαντική, αν και στα μεταγενέστερα έργα της πειραματίστηκε με πιο εξωτικές αρμονίες και τεχνικές.

Τα πιο διάσημα έργα της περιλαμβάνουν τη Λειτουργία σε Μι ύφεση μείζονα και τη Γαελική Συμφωνία. 

Περίοδος: 1867-1944 - Ρομαντισμός

Έθελ Σμιθ: Ο ύμνος των σουφραζετών και η στιγμή που διηύθυνε με μια οδοντόβουρτσα

Από τις πρώτες ακτιβίστριες. Συνθέτρια και ενεργή ακτιβίστρια, η «Πορεία των Γυναικών» της Έθελ Σμιθ (Ethel Smyth) έγινε ο ύμνος των σουφραζετών.

Μάλιστα, εξέτισε δύο μήνες φυλάκιση στη φυλακή Χόλογουεϊ επειδή έσπασε ένα παράθυρο. Όταν ο μαέστρος Τόμας Μπίτσαμ πήγε να την επισκεφτεί, βρήκε σουφραζέτες να τραγουδούν στην πλατεία, καθώς η Σμιθ έγερνε έξω από ένα παράθυρο διευθύνοντας με την οδοντόβουρτσά της.

Περίοδος: 1858–1944 - Ύστερος ρομαντισμός

Χίλντεγκαρντ του Μπίνγκεν: Η συνθέτρια - μοναχή

Από τις πιο παλιές που γνωρίζουμε. Ήταν συνθέτρια - μοναχή. 

Συγκεκριμένα, η Χίλντεγκαρντ του Μπίνγκεν (Hildegard of Bingen ) ήταν μια ιδιαίτερα παραγωγική βενεδικτίνισσα ηγουμένη και συνθέτρια του 12ου αιώνα, η οποία δημιούργησε ένα εκτενές σώμα λειτουργικής μουσικής, που περιλαμβάνει περισσότερα από 70 τραγούδια καθώς και το πρώιμο ηθικολογικό δράμα Ordo Virtutum.

Το έργο της χαρακτηρίζεται από δραματικές μελωδίες μεγάλης έκτασης και από ποιητικά κείμενα που έγραψε η ίδια, τα οποία συχνά συγκεντρώνονται στη συλλογή Symphonia harmoniae caelestium revelationum.

Περίοδος: 1098-1179 - Μεσαίωνας

Τερέζα Καρένιο: Όταν έπαιξε για τον Αβραάμ Λίνκολν

Αυτή η Βενεζουελάνα πιανίστα, τραγουδίστρια και συνθέτρια, H Τερέζα Καρένιο (Teressa Carreno)  εμφανίστηκε για τον Αβραάμ Λίνκολν στον Λευκό Οίκο το 1863 και σε αρκετές από τις συναυλίες του Χένρι Γουντ στην παραλιακή λεωφόρο.

Συνέθεσε τουλάχιστον 40 έργα για πιάνο, δύο για φωνή και πιάνο, δύο για χορωδία και ορχήστρα και δύο κομμάτια μουσικής δωματίου. Το τραγούδι της «Tendeur» ήταν επιτυχία στην εποχή της. Αξίζει να σημειωθεί ότι ένας κρατήρας στην Αφροδίτη φέρει το όνομά της.

Περίοδος: 1853-1917 - Ύστερος ρομαντισμός 

Φάνι Μέντελσον: Στη σκιά του αδελφού της 

Αρκεί να ακούσει κανείς το Κουαρτέτο Εγχόρδων της Φάνι Μέντελσον (Fanny Mendelssohn) για να καταλάβει πόσο φλογερό ταλέντο χάθηκε εξαιτίας του πρόωρου θανάτου της. Αυτή και ο διάσημος αδελφός της Φέλιξ Μέντελσον σπούδασαν σύνθεση με τον Καρλ Φρίντριχ Ζέλτερ, ο οποίος έγραψε στον Γκαίτε ότι η Φάνι «θα μπορούσε να σου δώσει κάτι από τον Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ. Αυτό το παιδί είναι πραγματικά κάτι ξεχωριστό».

Ο δικός της πατέρας ήταν ανεκτικός παρά υποστηρικτικός, ενώ ο Φέλιξ, ενώ σεβόταν το ταλέντο της, ένιωθε σαφώς ότι «είναι υπερβολικά πολύ αυτό που θα έπρεπε να είναι μια γυναίκα για κάτι τέτοιο». Μια τυπική απάντηση σε οποιαδήποτε από τις γυναίκες συνθέτριες που περιλαμβάνονται σε αυτήν τη λίστα, που σε κάνει να γουρλώνεις τα μάτια σου από απελπισία.

Η ίδια η Βασίλισσα Βικτώρια έκανε το λάθος να αποδώσει το «αγαπημένο» της τραγούδι του Μέντελσον, «Italien», στον Φέλιξ, μόνο και μόνο για να ανακαλύψει ότι ήταν της αδελφής του Φάνι.

Η Φάνι Μέντελσον έγραψε 460 έργα, συμπεριλαμβανομένων των ταραχωδών Τρίο για Πιάνο σε Ρε, Κουαρτέτο σε Μι ύφεση, μιας Σονάτας για Πιάνο σε Σολ ελάσσονα, εξαίσιων τραγουδιών και του κύκλου για πιάνο Das Jahr. Υπέστη το θανατηφόρο εγκεφαλικό επεισόδιο ενώ διηύθυνε ένα από τα ορατόρια του Φέλιξ.

Μπαρμπάρα Στρότσι: Aπό τις λίγες γυναίκες της εποχής που δημοσίευσαν τη μουσική τους 

Η Μπαρμπάρα Στρότσι (Barbara Strozzi) ήταν μια από τις πιο παραγωγικές συνθέτριες του μπαρόκ και μία από τις λίγες γυναίκες της εποχής που δημοσίευσαν τόσο εκτεταμένα τη μουσική τους.

Γεννημένη στη Βενετία το 1619, συνέθεσε κυρίως κοσμική φωνητική μουσική, όπως καντάτες και άριες, με έντονα εκφραστικό χαρακτήρα. Σε μια εποχή όπου οι γυναίκες σπάνια είχαν πρόσβαση στον κόσμο της επαγγελματικής μουσικής, η Στρότσι κατάφερε να εκδώσει οκτώ συλλογές έργων και να αποκτήσει φήμη για τη δραματικότητα και τη συναισθηματική ένταση της μουσικής της.

Περίοδος: 1805 - 1847

Φραντσέσκα Κατσίνι: Η παλαιότερη όπερα γραμμένη από γυναίκα που γνωρίζουμε σήμερα 

Η Φραντσέσκα Κατσίνι (Francesca Caccini) ήταν συνθέτρια, τραγουδίστρια και μουσικός της αυλής των Μεδίκων στη Φλωρεντία στις αρχές του 17ου αιώνα. Κόρη του γνωστού συνθέτη Τζούλιο Κατσίνι, μεγάλωσε σε ένα περιβάλλον έντονης μουσικής δραστηριότητας και εξελίχθηκε σε μία από τις πιο σημαντικές γυναίκες δημιουργούς της εποχής. Το πιο γνωστό έργο της είναι η όπερα La liberazione di Ruggiero, η οποία θεωρείται το παλαιότερο σωζόμενο έργο αυτού του είδους που έχει γραφτεί από γυναίκα.

Περίοδος: 1587 - 1641 - Μπαρόκ

Μαρία Τερέζια φον Παράντις: Έγραφε ενώ είχε χάσει την όρασή της

Η Μαρία Τερέζια φον Παράντις (Maria Theresia von Paradis) ήταν Αυστριακή πιανίστρια και συνθέτρια του 18ου αιώνα, γνωστή τόσο για το ταλέντο της όσο και για την εντυπωσιακή καριέρα της παρά το γεγονός ότι έχασε την όρασή της σε πολύ μικρή ηλικία. Περιόδευσε σε πολλές ευρωπαϊκές πόλεις ως πιανίστρια και συνέθεσε έργα για πιάνο, τραγούδια και μουσική δωματίου.

Το όνομά της έχει συνδεθεί με το δημοφιλές κομμάτι Sicilienne, αν και η πατρότητα του έργου εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο συζήτησης μεταξύ των μουσικολόγων.

Περίοδος: 1759 - 1824 - Πρώιμος Ρομαντισμός

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.