Η αναγκαία «δολοφονία» αγαλμάτων στις ΗΠΑ και ο ακροδεξιός «ελέφαντας στο δωμάτιο»

Είναι ο πολυτραγουδισμένος, για κάποιους «εθνοπατέρας» Στρατηγός Robert E. Lee, ή τουλάχιστον στο περίπου. Πλέον μία τακτοποιημένη στοίβα από ράβδους μπρούντζου, σε λίγα θυμίζει το άγαλμα που επί δεκαετίες θρονιαζόταν στο Σάρλοτσβιλ της Βιρτζίνια των ΗΠΑ.

Αλλά υπάρχει λόγος. Οι διακεκριμένες δράσεις του κ. Lee κατά τον Εμφύλιο, τον οδήγησαν στον κορυφή του στρατιωτικού επιτελείου της Συνομοσπονδίας, της πλευράς που μαχόταν για να παραμείνει ο θεσμός της δουλείας στον «αδάμαστο» αμερικανικό νότο.

Μέσα σε μία ηθική κρίση συνείδησης που τραβά εδώ και χρόνια στις Ηνωμένες Πολιτείες, η πρακτική της καθαίρεσης αγαλμάτων, πινάκων, προτομών εκπροσώπων ενός «ματωμένου» παρελθόντος έχει γίνει όλο και πιο κοινή πρακτική.

Οι ΗΠΑ και ο «ελέφαντας»

Ήταν ο παροιμιώδης «ελέφαντας στο δωμάτιο» με τον οποίο ήταν γραφτό να έρθουν αντιμέτωπες οι ΗΠΑ.

Διαβάστε ακόμα: Κλιμακώνεται η ένταση ανάμεσα σε Κολομβία και Τραμπ: Ανακαλεί τον πρέσβη της η Μπογκοτά

Ο Robert E. Lee, o Stonewall Jackson, o Κολόμβος και ο Thomas Jefferson, αδριάντες ενός παρελθόντος συγκεχυμένα «ένδοξου», που με την ελάχιστη επίσκεψη αποκαλύπτουν το «μαύρο» υποσυνείδητο των ΗΠΑ, των φυτειών βαμβακιού, του καμτσικιού, του American Frontier και της γενοκτονίας των ιθαγενών.

Αυτά τα μνημεία, από τη μία αναγνώριζαν σε αυτές τις προσωπικότητες μεγάλα επιτεύγματα, με την έννοια του μεγέθους, της κλίμακας, των επιτυχιών στο πεδίο, αλλά όσον αφορά το ηθικό τους πρόσημο, οι υπέρμαχοι της διατήρησής τους σε δημόσιους χώρους, κατά πλειονότητα ακροδεξιοί, πάντα υπεξέφευγαν σε αοριστίες για τη σημασία της ιστορικής μνήμης.

Βέβαια, θα μαγκώνονταν να εξηγήσουν γιατί δεν υπάρχει σε κάθε «sundown town» στις ΗΠΑ και ένα άγαλμα που να μνημονεύει τη μαζική δολοφονία του αμερικάνικου βούβαλου, τα πογκρόμ σε γειτονιές μαύρων, τις στειρώσεις των «Ινδιάνων» γυναικών, ή τις κρεμάλες του Γκέινσβιλ.

Οι μειονότητες των ΗΠΑ ήταν βαθιά εξοικειωμένες στην καθημερινότητα του εξευτελισμού. Αυτό που συνέβη, ήταν ότι ένας μέρος της πιο ευαίσθητης «λευκής» Αμερικής άρχισε να κατανοεί τον εφιάλτη που είναι ο φόβος να σηκώσεις το κεφάλι, περνώντας από την κεντρική πλατεία της πόλης σου, της πατρίδας σου, για να μην κοιτάξεις στα μάτια τον φονιά των παππούδων σου, να σε διαπερνά με ένα σιδερένιο βλέμμα, περήφανος για όσα έκανε.

Η αλήθεια την οποία γυρόφερναν στο μυαλό τους οι Αμερικανοί -που το χρησιμοποιούν-, και που τώρα αρχίζουν να κοιτούν κατάματα, είναι πως τα μνημεία μας δεν είναι τόσο ανοιχτές βιβλιοθήκες, αλλά ιστορίες. Οι ιστορίες των τόπων μας που θέλουμε να ακουστούν και να μείνουν.

Για αυτό στην Ελλάδα μνημονεύουμε τον Καποδίστρια και όχι τους Μαυρομιχάληδες, τον Ανδρούτσο και όχι τον Κιουταχή. Για τους δε, υπάρχουν πάντα οι βιβλιοθήκες.

Για αυτό στις ΗΠΑ, σειρά από πόλεις και κομητείες, είτε ανωτέρα βία είτε οργανωμένα, αναγκάστηκαν να κατεβάσουν και να καταθέσουν σε μουσεία και δημόσια κτίρια τις περσόνες που δεν έφεραν τίποτα παραπάνω από λεονταρισμούς, μολύβι, και θάνατο σε όσους δεν ανήκαν στην αγγλοσαξονική «φυλή».

Οι «ήρωες» στον κλίβανο

Ένα τεράστιο μνημείο του στρατηγού Lee, που κάποτε πυροδότησε ταραχές στo πόλη Σάρλοτσβιλ, εκτίθεται πλέον με καλλιτεχνική «αδεία» σε ένα μουσείο του Λος Άντζελες, όπως περιγράφει το BBC.

Διαβάστε ακόμα: «Δεν θα με κάνετε να σωπάσω»: Η παρουσιάστρια του SkySports και το σκοτεινό σκάνδαλο

Δίπλα στο γλυπτό υπάρχουν βαρέλια με τοξική «σκωρία» που έχουν απομείνει από τη διαδικασία τήξης.

Στη γωνία, υπάρχει ένα τεράστιο, γεμάτο γκράφιτι, ιππικό άγαλμα του Λι και του Τόμας «Στόουνγουολ» Τζάκσον – των δύο πιο διάσημων στρατηγών των Συνομοσπονδίας στον Αμερικανικό Εμφύλιο, τον οποίο η τελευταία έχασε το 1865, οδηγώντας στο ονομαστικό τέλος της δουλείας στις Ηνωμένες Πολιτείες.

«Πολέμησαν για τη δουλεία», λέει ο επιμελητής Χάμζα Γουόκερ, ο οποίος εργάζεται εδώ και οκτώ χρόνια για να αποκτήσει και να δανειστεί τα τεράστια μνημεία εν μέσω αγωγών και των υλικοτεχνικών προκλήσεων της μεταφοράς δεκάδων χιλιάδων κιλών χαλκού και γρανίτη στο Λος Άντζελες.

«Η ιδέα της εξύμνησης αυτών των προσωπικοτήτων. Τι πίστευαν; Πίστευαν στην λευκή υπεροχή. Τελεία και παύλα».

Σε μια εποχή που ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ διατάζει την επανεγκατάσταση αγαλμάτων και πινάκων ζωγραφικής στρατηγών των Συνομόσπονδων Πολιτειών, οι αντιμαχόμενες αφηγήσεις της αμερικανικής ιστορίας βρίσκονται στην καρδιά της έκθεσης «Monuments», η οποία ανοίγει τις πύλες της στις 23 Οκτωβρίου στο The Brick και στο Geffen Contemporary στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης.

Τα 18 παροπλισμένα μνημεία της Συνομοσπονδίας εκτίθενται δίπλα σε έργα σύγχρονης τέχνης. Το τεράστιο, γεμάτο γκράφιτι άγαλμα του Λι και του Τζάκσον, για παράδειγμα, βρίσκεται δίπλα σε ένα γιγάντιο αντίγραφο του αυτοκινήτου «Στρατηγός Λι» από την εμβληματική τηλεοπτική σειρά «The Dukes of Hazzard».

Ο Πρόεδρος Τραμπ έχει συχνά εξάρει τη γενναιότητα του στρατηγού Lee και επικρίνει την απομάκρυνση και την ανατροπή μνημείων της Συνομοσπονδίας, λέγοντας ότι πρόκειται για αναθεωρητική ιστορία.

Λευκοί εθνικιστές διαδήλωσαν στο Σάρλοτσβιλ της Βιρτζίνια το 2017, πυροδοτώντας θανάσιμες συγκρούσεις, για να αποτρέψουν την απομάκρυνση του αγάλματος. Στη συνέχεια, παρόμοια αγάλματα πυροδότησαν συγκρούσεις σε πόλεις σε όλες τις ΗΠΑ.

«Σύμφωνα με αυτήν την ιστορική αναθεώρηση, η απαράμιλλη κληρονομιά του Έθνους μας στην προώθηση της ελευθερίας, των ατομικών δικαιωμάτων και της ανθρώπινης ευτυχίας ανακατασκευάζεται ως εγγενώς ρατσιστική, σεξιστική, καταπιεστική ή με άλλο τρόπο ανεπανόρθωτα ελαττωματική», έγραψε ο Πρόεδρος Τραμπ σε εκτελεστικό διάταγμα του Μαρτίου ζητώντας την επανεγκατάσταση πινάκων ζωγραφικής και μνημείων.

Αλλά ο κ. Γουόκερ λέει ότι το να βάζουμε τον Λι και τον Τζάκσον σε βάθρα -παρόλο που έχασαν τον πόλεμο- είναι ρατσιστικό και προωθεί την ιδεολογία του Χαμένου Σκοπού, που υποστηρίζει ότι ο Εμφύλιος Πόλεμος ήταν ένας ευγενής σκοπός για τα δικαιώματα των πολιτειών και όχι για τη δουλεία.

«Ο λόγος για τον Εμφύλιο Πόλεμο ήταν η δουλεία», είπε, προσθέτοντας ότι διαιωνίζει την ιδέα ότι ο Νότος ήταν ένα «ευγενές θύμα» και ότι η δουλεία δεν ήταν τόσο τρομερή.

«Αν μπορούσες να τους αποστασιοποιήσεις από τη δουλεία, σωστά, τότε θα μπορούσες να τους παρουσιάσεις ως ήρωες, παρόλο που έχασαν τον πόλεμο και βρέθηκαν στη λάθος πλευρά της ιστορίας, πολεμώντας για κάτι που ήταν ηθικά αποκρουστικό», λέει.

Τα περισσότερα από τα μνημεία που εκτίθενται στο «Monuments» θα επιστραφούν στις πόλεις και τις κωμοπόλεις από τις οποίες έχουν δανειστεί όταν ολοκληρωθεί η έκθεση τον Μάιο. 

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.