Η χώρα χωρίς κάδους απορριμμάτων σε δημόσιους χώρους: Πώς παραμένει καθαρή

Case study σε πανεπιστημιακά μαθήματα αποτελεί η Ιαπωνία και ο λόγος που δεν υπάρχουν κάδοι απορριμμάτων σε σημεία που θα περίμενε κανείς -κυρίως οι τουρίστες- να βρει. 

Ο καθηγητής Κρις Μακόραν διδάσκει Ιαπωνικές σπουδές στο Εθνικό Πανεπιστήμιο της Σιγκαπούρης, όπου το έργο του επικεντρώνεται σε σοβαρά και σημαντικά θέματα όπως η εργασία, το φύλο και οι περιθωριοποιημένες κοινότητες, δίνει απαντήσεις. 

Πρόκειται για μια κοινή διαπίστωση, ιδίως μεταξύ των δυτικών ταξιδιωτών που συρρέουν στην Ιαπωνία σε αυξανόμενο αριθμό κάθε χρόνο: πώς μπορεί η χώρα να είναι τόσο καθαρή και οργανωμένη όταν δεν φαίνεται να υπάρχει τρόπος να πετάξει κανείς τα σκουπίδια σε δημόσιους χώρους;

Οι φοιτητές του Μακόραν δεν είναι οι μόνοι με αυτό το ερώτημα. Νωρίτερα φέτος, ο Ιαπωνικός Εθνικός Οργανισμός Τουρισμού (JNTO) διεξήγαγε έρευνα σε επιβάτες που αναχωρούσαν από την Ιαπωνία και ρώτησε ποιες υλικοτεχνικές προκλήσεις αντιμετώπισαν κατά τη διάρκεια του ταξιδιού τους.

Η νούμερο ένα απάντηση; Έλλειψη κάδων απορριμμάτων. Το 22% των τουριστών ανέφεραν τη δυσκολία εύρεσης ενός μέρους για να πετάξουν τα σκουπίδια ως το μεγαλύτερο πρόβλημα που αντιμετώπισαν κατά τη διάρκεια του ταξιδιού τους, έναντι της έλλειψης αγγλόφωνων (15%) και του υπερπληθυσμού σε δημοφιλή αξιοθέατα (13%).

Υπάρχουν μερικοί διαφορετικοί τρόποι για να αντιμετωπιστεί το ζήτημα της απόρριψης των σκουπιδιών, αλλά γενικά περιλαμβάνουν τους μοναδικούς ρυθμούς της ιαπωνικής εθιμοτυπίας.

«Η έλλειψη κάδων απορριμμάτων μπορεί να είναι ενοχλητική, ιδιαίτερα για τους νεαρούς ταξιδιώτες που έχουν περιορισμένο προϋπολογισμό» λέει ο Μακόραν, σύμφωνα με το CNN. «Αντί να καθίσουν για ένα γεύμα σε ένα εστιατόριο, είναι πιο πιθανό να πάρουν ένα onigiri σε ένα μίνι μάρκετ ή ένα επιδόρπιο που μπορείτε να δείτε στο Instagram σε έναν πάγκο. Μόλις τελειώσουν το φαγητό, ψάχνουν μάταια για ένα μέρος για να πετάξουν τα σκουπίδια».

Σημειώνει ότι ενώ οι ντόπιοι αγοράζουν επίσης φαγητό και ποτά από αυτόματα μηχανήματα πώλησης ή kombini (μαγαζιά ψιλικών), η διαφορά είναι ότι δεν καταναλώνουν απαραίτητα αυτά τα προϊόντα στον δρόμο.

Είναι πιο συνηθισμένο αυτά τα τρόφιμα που αγοράζουν να τα πάρουν μαζί τους στο σπίτι ή στο γραφείο τους, να τα τρώνε εκεί και στη συνέχεια να τα πετάνε στα σκουπίδια. Αν φάνε ενώ βρίσκονται έξω, οι περισσότεροι άνθρωποι κρατούν μια μικρή σακούλα μαζί τους όπου μπορούν να αποθηκεύσουν τα σκουπίδια τους μέχρι να γυρίσουν σπίτι.

Η επίδραση της τουριστικής ανάπτυξης στην Ιαπωνία

Ο μαζικός τουρισμός προκαλεί προβλήματα στην κατάσταση των δημόσιων σκουπιδιών της Ιαπωνίας. Για παράδειγμα, ταξιδιώτες έρχονται από όλο τον κόσμο για να επισκεφτούν την πόλη Νάρα, που έχει μπει στη λίστα με τα Μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO. Ενώ η πόλη φιλοξενεί ιστορικούς ναούς, οι πιο διάσημοι κάτοικοί της είναι τα άγρια ελάφια που είναι γνωστά για το ότι παίρνουν κρακεράκια από τους επισκέπτες και «υποκλίνονται» για να τους πουν ευχαριστώ.

Τα σκουπίδια, όμως, έχουν γίνει ζήτημα ζωής ή θανάτου για τα ελάφια: εννέα πέθαναν το 2019 αφού έφαγαν πλαστικά απορρίμματα που είχαν αφήσει στο έδαφος οι τουρίστες.

Οι κάδοι απορριμμάτων απομακρύνθηκαν από τα πάρκα της Νάρα το 1985 για να εμποδίσουν τα ελάφια να τρώνε ό,τι βρουν μέσα σε αυτούς. Πινακίδες σε όλη την πόλη προειδοποιούσαν τους ανθρώπους να μην πετούν σκουπίδια, καθώς η κατανάλωση σκουπιδιών ή τροφής εκτός της διατροφής τους θα μπορούσε να είναι επιβλαβής για τα ελάφια.

Καθώς ο αριθμός των ταξιδιωτών αυξανόταν, έγινε σαφές ότι οι πινακίδες δεν ήταν αρκετές και οι άνθρωποι δεν ακολουθούσαν το τοπικό έθιμο να παίρνουν τα σκουπίδια τους μαζί τους. Από τότε η πόλη επανεξέτασε την πολιτική της και εγκατέστησε αρκετούς κάδους απορριμμάτων κοντά στις πιο πολυσύχναστες τουριστικές περιοχές.

Οι ηλιακά τροφοδοτούμενοι κάδοι απορριμμάτων έχουν τυπωμένη την ένδειξη «Save the deer» (Σώστε τα ελάφια) στα αγγλικά. Η δροσερή γειτονιά Shibuya του Τόκιο έχει επίσης αγωνιστεί να αντιμετωπίσει τους τουρίστες και τα σκουπίδια που αφήνουν πίσω τους. Οι πολιτικοί της περιοχής έχουν πατάξει τους διαβόητα ταραχώδεις εορτασμούς του Halloween και έχουν καταστήσει παράνομη την κατανάλωση αλκοόλ στο δρόμο - εν μέρει για να μειώσουν τα παράπονα για θόρυβο, αλλά και για να περιορίσουν την ποσότητα των απορριμμάτων.

Για ορισμένους τουρίστες, η έλλειψη εύκολα ανιχνεύσιμων κάδων απορριμμάτων είναι μια άλλη γοητευτική ιδιομορφία της ιαπωνικής κουλτούρας. Για άλλους επισκέπτες, είναι μια ενόχληση που μειώνει την απόλαυση των διακοπών τους.

Στο CNN μίλησε και ο Paul Christie, διευθύνων σύμβουλος της ταξιδιωτικής εταιρείας Walk Japan, αναφέροντας ότι εστιάζει στις αξίες του σεβασμού της κοινότητας όταν απαντά σε ερωτήσεις πελατών του σχετικά με την έλλειψη κάδων απορριμμάτων.

«Οι Ιάπωνες εκτιμούν την καθαριότητα και συνεργάζονται ως κοινωνία για αυτήν, με αποτέλεσμα η χώρα τους να έχει υψηλές επιδόσεις στην καθαριότητα και την ευταξία» λέει στο CNN.

Η Ιαπωνία έχει κάνει μια τεράστια προσπάθεια να ωθήσει τους πολίτες της στην ανακύκλωση, γεγονός που αποτελεί έναν ακόμη λόγο για τα μικρά μεγέθη των κάδων απορριμμάτων. Ο καθηγητής Μακόραν σημειώνει επίσης ότι ορισμένοι δήμοι έχουν έως και 20 διαφορετικές κατηγορίες ανακυκλώσιμων αντικειμένων.

«Το πεντακάθαρο σύστημα δημόσιων συγκοινωνιών είναι ένα εξαιρετικό παράδειγμα, όπου όλοι οι επιβάτες αντιμετωπίζουν τους σταθμούς, τα τρένα, τα λεωφορεία και τους συνεπιβάτες με σεβασμό και συμπεριφέρονται ανάλογα» συμπληρώνει ο Μακόραν. 

Το σκοτεινό υπόβαθρο

Πέρα από τα θέματα καθαριότητας και υγιεινής, υπάρχει ένας πιο σκοτεινός λόγος πίσω από την έλλειψη κάδων απορριμμάτων στους δημόσιους χώρους.

Στις 20 Μαρτίου 1995, μέλη της αίρεσης Aum Shinrikyo πραγματοποίησαν επιθέσεις με αέριο σαρίν σε πολλούς συρμούς του μετρό του Τόκιο, σκοτώνοντας 14 ανθρώπους και τραυματίζοντας τουλάχιστον 5.500 άλλους.

Τα μέλη της αίρεσης μετέφεραν πλαστικές συσκευασίες σαρίν στα βαγόνια του μετρό, τις έριχναν στο πάτωμα και στη συνέχεια τρύπησαν τις σακούλες με τις άκρες των ομπρελών καθώς έφευγαν από το τρένο. Αρκετοί εργαζόμενοι στο μετρό που προσπάθησαν να σταματήσουν  τη διαρροή και να βοηθήσουν τους επιβάτες να διαφύγουν ήταν μεταξύ των νεκρών.

Το περιστατικό συγκλόνισε την Ιαπωνία και άλλαξε τη χώρα για πάντα. Ένα από τα επακόλουθα ήταν η απομάκρυνση των κάδων απορριμμάτων από τους σταθμούς του μετρό και των τρένων. Αν και κάποιοι εξακολουθούν να υπάρχουν, διαθέτουν διαφανείς πλαστικές σακούλες που επιτρέπουν στους αστυνομικούς να βλέπουν εύκολα τι υπάρχει μέσα, αντί για τους σκοτεινούς μεταλλικούς κυλίνδρους που χρησιμοποιούνταν στο παρελθόν.

Και το φαινόμενο αυτό δεν παρατηρείται μόνο στην Ιαπωνία. Πολλοί κάδοι απορριμμάτων απομακρύνθηκαν από τους σταθμούς του μετρό του Λονδίνου και από μεγάλες διασταυρώσεις σε ολόκληρη τη βρετανική πρωτεύουσα μετά από αρκετές βομβιστικές επιθέσεις του Ιρλανδικού Δημοκρατικού Στρατού τη δεκαετία του 1970.

Οι ιαπωνικές αρχές παρακολουθούν επίσης στενά τα τρομοκρατικά περιστατικά στο εξωτερικό. Δύο ιαπωνικές σιδηροδρομικές γραμμές σταμάτησαν να διαθέτουν κάδους απορριμμάτων μετά τις βομβιστικές επιθέσεις σε τρένα στη Μαδρίτη το 2004, επικαλούμενες ανησυχίες για τρομοκρατία.

Το δημοσίευμα του CNN σημειώνει ότι υπάρχει μια δημιουργική λύση για τους ταξιδιώτες που ανησυχούν για το πώς θα μεταφέρουν τα απορρίμματά τους κατά τη διάρκεια της ημέρας.

Τα Furoshiki είναι τετράγωνα κομμάτια υφάσματος που χρησιμοποιούνται για να τυλίγουν αντικείμενα, και σχεδόν κάθε κατάστημα σουβενίρ στην Ιαπωνία έχει μερικά. Μπορούν να λειτουργήσουν βραχυπρόθεσμα για τη μεταφορά σκουπιδιών μέχρι να βρεθεί ένας κάδος, και στη συνέχεια μπορούν να χρησιμεύσουν για διακοσμητικούς σκοπούς στο σπίτι μετά τις διακοπές.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.