Η ιστορία των «Christmas Markets»: Η αγορά του 1434, ο Χίτλερ και ο καπιταλισμός του σήμερα

Με τα πρώτα χριστουγεννιάτικα λαμπάκια, τα Christmas Markets ανοίγουν σιγά σιγά σε όλη την Ευρώπη. Γερμανία, Αυστρία και Κεντρική Ευρώπη φημίζονται για τις αγορές τους. 

Στην Ελλάδα πάλι, δεν ήταν τόσο διαδεδομένα, αλλά αυτή είναι η τάση του Έλληνα με τα «ξενόφερτα»: γιορτάζει Halloween, Thanksgiving και απολαμβάνει ζεστές κούπες glühwein στα χριστουγεννιάτικά χωριά...στο Γκάζι.

Και αν σε εμάς είναι κάτι σχετικά καινούργιο, η παράδοση των πλανόδιων πωλητών που πουλάνε τα εμπορεύματά τους κατά τη διάρκεια των γιορτών χρονολογείται εκατοντάδες χρόνια πριν. Βέβαια θα λέγαμε ότι περιείχε «περισσότερη ωμή εμπορικότητα παρά μαγεία των Χριστουγέννων». 

Το πρώτο Christmas Market το 1434 

Μόνο στη Γερμανία  υπάρχουν συνήθως 2.500 έως 3.000 εορταστικές αγορές ετησίως, συνεπώς δεν μας προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι το πρώτο original market με καθαρά χριστουγεννιάτικο χαρακτήρα, χρονολογείται το 1434, στη Δρέσδη. 

Γενικότερα, οι χριστουγεννιάτικες αγορές της Ευρώπης χρονολογούνται στον 15ο και 16ο αιώνα. 

Βέβαια, σύμφωνα με τον Αιδεσιμότατο Ρόμπερτ Κολμπ, θεολόγο στο Σεμινάριο Κονκόρντια στο Σεντ Λούις, η πρώτη γραπτή αναφορά για το χριστουγεννιάτικο δέντρο εμφανίζεται σε ένα έγγραφο του 1527 από τη γερμανική πόλη Μάιντς.

Οι περιγραφές από τις εικόνες τότς αναφέρουν ότι οι άνθρωποι ζούσαν σε διάσπαρτες κοινότητες σε κοντινή απόσταση με τα πόδια από μια εκκλησία που διοργάνωνε αγορές για όλες τις θρησκευτικές γιορτές. Η χειμερινή αγορά, όπως πειργράφουν ιστορικοί στο National Geographic, ήταν συνήθως η μεγαλύτερη, με τους ντόπιους τεχνίτες να πουλάνε κεραμικά, κρέας, αρτοσκευάσματα και ίσως κάποια γλυκά, αν η ζάχαρη δεν ήταν πολύ ακριβή.

Υπάρχουν λίγα στοιχεία για την ατμόσφαιρα αυτών των πρώτων αγορών ή για το πότε άλλαξαν για να προσφέρουν χριστουγεννιάτικα δέντρα, σκηνές της Γέννησης και παιχνίδια. Ορισμένες εικόνες απεικονίζουν πλούσιους Γερμανούς να συναναστρέφονται στην κεντρική πλατεία της αγοράς, ενώ οι φτωχοί ψώνιζαν σε πάγκους σε παρακείμενους δρόμους. 

Από τον 16ο αιώνα, στη Βιομηχανική Επανάσταη

Η Βιομηχανική Επανάσταση είχε βαθιά επίδραση στις χριστουγεννιάτικες αγορές στις αρχές του 19ου αιώνα. Το αυξανόμενο βιοτικό επίπεδο και η εμφάνιση της εργατικής τάξης τροφοδότησαν την ανάπτυξη των χριστουγεννιάτικων αγορών. Στο Βερολίνο, για παράδειγμα, η χριστουγεννιάτικη αγορά αυξήθηκε από 303 πάγκους το 1805 σε περίπου 600 το 1840.

Στα markets ;άρα πήγαινε κυρίως η εργατική τάξη. Οι καπιταλιστικές δυνάμεις στράφηκαν επίσης εναντίον των αγορών μέχρι τα τέλη του 19ου αιώνα. Οι ιδιοκτήτες νέων πολυκαταστημάτων στο κέντρο της πόλης αγωνίστηκαν για να τα μεταφέρουν για να αποφύγουν τον ανταγωνισμό.

Πώς οι Ναζί έκαναν τα Christmas Markets σύμβολα εθνικισμού

Όταν ο Αδόλφος Χίτλερ έγινε καγκελάριος το 1933, και το κόμμα δεν έχασε χρόνο μεταμορφώνοντας τα Χριστούγεννα από μια θρησκευτική γιορτή αφιερωμένη στην ειρήνη στη Γη σε μια εθνικιστική που εξυμνούσε τη γερμανική κληρονομιά.

Όπως γράφει η δημοσιογράφος και συγγραφέας Erin Blakemore  για το περιοδικό History, αξιωματούχοι του κόμματος εισήγαγαν ναζιστική εικόνα στις σκηνές της Γέννησης, γέμισαν τα ημερολόγια Advent με κομματική προπαγάνδα και ξαναέγραψαν χριστουεννιάτικα τραγούδια όπως η «Άγια Νύχτα» για να υποβαθμίσουν τις χριστιανικές τους συνδηλώσεις.

Τότε λανσαρίστηκε και η αναπράσταση της γέννσης του Χριστού, ως θεατρικό. Ακόμα και στην μετά Χίτλερ εποχή, πράγματα που έκαναν οι Ναζί στις αγορές έμειναν, όπως το εν λόγω θεατρικό. Χαρακτηριστικό παράδειγμα όταν η αγορά της Νυρεμβέργης επέστρεψε  το 1948. Παράδοση, αν και με έναν νέο πρόλογο ή ομιλία καλωσορίσματος.

Μάλιστα,  τα χιτλερικά κατάλοιπα συνεχίζονταν μέχρι και σήμερα καθώς οι ρόλοι για την αναπράσταση της γέννησης δίνονταν σε συγκεκριμένες και κυρίως λευκές ηθοποιούς γεγονός που επιβεβαιώνεται το 2019 με την Benigna Munsi, Ινδικής καταγωγής και τα πυρά από το AfD για τον θεατρικό ρόλο  της ως «Christ - child».

Οι Χριστουγιαννιάτικες αγορές του σήμερα

Και φτάνουμε στο σήμερα. Οι αγορές σήμερα δεν μοιάζουν τόσο με αυτά που περιγράφουμε. Έχουν κυρίως ένα καπιταλιστικό άρωμα και συνάμα ατμοσφαιρικό και οικογενειακό. 

Παρέες και οικογένειες ανά την Ευρώπη απολαμβάνουν ζεστά ροφήματα, παραδοσιακά φαγητά, πάγκους με χριστουγεννιάτικα αντικείμενα, θεατρικά και τραγούδια. 

Κομβική δεκαετία ήταν αυτή του 1980, που οι αγορές ταξίδεψαν σε όλο τον κόσμο. Πόλεις σε χώρες σε όλο τον κόσμο -συμπεριλαμβανομένων των Ηνωμένων Πολιτειών, της Ιαπωνίας και της Ινδίας- άρχισαν να φιλοξενούν τις δικές τους χριστουγεννιάτικες αγορές γερμανικού τύπου, με bratwurst, glühwein και λαμπάκια που τρεμοπαίζουν.  Στο Ηνωμένο Βασίλειο, ο αριθμός των χριστουγεννιάτικων αγορών υπερτριπλασιάστηκε από περίπου 30 το 2007 σε περισσότερες από εκατό το 2017.

Οι αγορές πήραν «φωτιά» και τα έσοδα εκτοξεύονται χρονιά με τη χρονιά. 

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.