«Η μετανάστευση είναι κάτι φυσικό»: Τα εκατομμύρια της ΕΕ και η εγκατάλειψη δεκάδων χιλιάδων ανθρώπων

Όταν ο 24χρονος Ουμάρ Μπέλα Ντιάλο επιβιβάστηκε σε αεροπλάνο με προορισμό τη Γουινέα της Δυτικής Αφρικής, τον Ιούλιο, πίστευε ότι η δοκιμασία της μετανάστευσης είχε τελειώσει. Είχε περάσει σχεδόν ένα χρόνο προσπαθώντας να φτάσει στην Ευρώπη.

Όπως λέει, δέχτηκε επίθεση από την αστυνομία και ότι τον εξαπάτησαν για τα χρήματά του, καθώς διέσχιζε το Μάλι, την Αλγερία και τον Νίγηρα και σε κάποιο σημείο περπατούσε κουτσαίνοντας δίπλα από πτώματα στην έρημο. Αφού είδε άλλους μετανάστες να πεθαίνουν από την πείνα και την εξάντληση, εγκατέλειψε την προσπάθειά του.

Είναι ένας από τους δεκάδες χιλιάδες Αφρικανούς που επιστρέφουν στην πατρίδα τους με τη βοήθεια του Διεθνούς Οργανισμού Μετανάστευσης, καθώς η Ευρώπη ξοδεύει εκατομμύρια για να αποτρέψει τους μετανάστες πριν φτάσουν στις ακτές της.

Το πρόγραμμα του ΔΟΜ, που χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση, πληρώνει τα αεροπορικά εισιτήρια επιστροφής και υπόσχεται περαιτέρω βοήθεια.

Ωστόσο, οι μετανάστες δηλώνουν στο Associated Press ότι οι υποσχέσεις του Οργανισμού που συνδέεται με τα Ηνωμένα Έθνη δεν τηρούνται, με αποτέλεσμα να αντιμετωπίζουν μόνοι τους το τραύμα, τα χρέη και την ντροπή της οικογένειας. Η απελπισία μπορεί να τροφοδοτήσει νέες προσπάθειες μετανάστευσης.

Το AP μίλησε με τρεις επαναπατρισμέμενους στη Γκάμπια και τέσσερις στη Γουινέα, δείχνοντας μια ομάδα WhatsApp με πάνω από 50 μέλη που ιδρύθηκε λόγω της απογοήτευσης των επαναπατριζόμενων από τον ΔΟΜ.

Περιέγραψαν μήνες επικοινωνίας με τον ΔΟΜ χωρίς απάντηση. Ο Ντιάλο είπε ότι ενημέρωσε τον Οργανισμό ότι ήθελε να ξεκινήσει μια μικρή επιχείρηση. Ωστόσο, το μόνο που έλαβε ήταν ένας αριθμός τηλεφώνου ενός συμβούλου του ΔΟΜ και ένα πενθήμερο πρόγραμμα προσανατολισμού σχετικά με την υπευθυνότητα, τη διαχείριση και την προσωπική ανάπτυξη.

Ανέφερε ότι πολλοί επαναπατριζόμενοι είχαν δυσκολία να το κατανοήσουν λόγω του χαμηλού μορφωτικού τους επιπέδου. «Ακόμα και χθες, κάλεσα», είπε ο Ντιάλο.

«Μου είπαν ότι προς το παρόν πρέπει να περιμένουμε μέχρι να μας καλέσουν. Κάθε φορά που τους τηλεφωνώ, αυτό μου λένε». Είπε ότι ζήτησε ιατρική βοήθεια για το πόδι του που τραυματίστηκε κατά την προσπάθειά του να μεταναστεύσει, αλλά τού είπαν ότι ήταν αδύνατο. Ως το μεγαλύτερο παιδί ανύπαντρης μητέρας, η ευθύνη για τη στήριξη των συγγενών του είναι μεγάλη.

«Αν δεν υπάρχουν πολλά χρήματα, είσαι και ο επικεφαλής της οικογένειας», είπε.

Δαπανήθηκαν εκατομμύρια με ελάχιστο έλεγχο

Το πρόγραμμα του ΔΟΜ χρηματοδοτείται σχεδόν εξ ολοκλήρου από την ΕΕ και ξεκίνησε το 2016. Μεταξύ 2022 και 2025, επαναπάτρισαν πάνω από 100.000 μετανάστες από τη Βόρεια Αφρική και το Νίγηρα.

Από τον προϋπολογισμό των 380 εκατομμυρίων για την περίοδο αυτή, το 58% διατίθεται για βοήθεια μετά την επιστροφή, σύμφωνα με τον Οργανισμό.

Ο Φρανσουά Ξαβιέ Αντά, από το περιφερειακό γραφείο του ΔΟΜ στη Δυτική Αφρική δήλωσε στο AP ότι πάνω από 90.000 επαναπατριζόμενοι έχουν ξεκινήσει και 60.000 έχουν ολοκληρώσει τη διαδικασία επανένταξης «προσαρμοσμένη στις ατομικές ανάγκες».

Ο Αντά είπε ότι αυτό μπορεί να «υποστηρίξει οτιδήποτε, από στέγαση, ιατρική βοήθεια ή ψυχοκοινωνικές υπηρεσίες έως επιχειρηματικές επιχορηγήσεις, επαγγελματική κατάρτιση και εύρεση εργασίας».

Οι μετανάστες δήλωσαν στο AP ότι δεν είχαν λάβει καμία από αυτές τις παροχές. Ο Αντά ανέφερε επίσης ότι ο ΔΟΜ «ανησυχεί» για το γεγονός ότι οι άνθρωποι εξακολουθούν να περιμένουν και «είναι πρόθυμος να εξετάσει αυτές τις περιπτώσεις».

Πρόσθεσε ότι μπορεί να προκύψουν καθυστερήσεις λόγω του μεγάλου αριθμού υποθέσεων ή της ελλιπούς τεκμηρίωσης και ότι η ιατρική βοήθεια δεν είναι εγγυημένη. Εμπειρογνώμονες δήλωσαν ότι υπάρχουν λίγες πληροφορίες για το πώς τα χρήματα της ΕΕ βοηθούν τους επαναπατριζόμενους.

Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο έλεγξε την πρώτη φάση του προγράμματος μεταξύ 2016 και 2021 και δήλωσε ότι δεν κατάφερε να αποδείξει βιώσιμα αποτελέσματα επανένταξης, ότι η παρακολούθηση ήταν «ανεπαρκής για να αποδείξει τα αποτελέσματα» και ότι η ΕΕ «δεν μπόρεσε να αποδείξει την αποδοτικότητα των δαπανών».

«Η πολιτική της ΕΕ είναι εμμονική με τις επιστροφές», δήλωσε η Ζοζεφίν Λιμπλ του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου για τους Πρόσφυγες και τους Εξόριστους, με έδρα τις Βρυξέλλες.

«Το ερώτημα του πώς αυτή η υποστήριξη βοηθά πραγματικά τους ανθρώπους που βρίσκονται σε πολύ ευάλωτη κατάσταση δεν τυγχάνει ιδιαίτερης δημόσιας προσοχής, λόγω της έλλειψης διαφάνειας και λογοδοσίας σχετικά με τον τρόπο λειτουργίας της χρηματοδότησης της ΕΕ εκτός της ΕΕ», ανέφερε.

Η ΕΕ δεν απάντησε σε ερωτήσεις σχετικά με τις λεπτομέρειες του προϋπολογισμού, πέρα από την επανάληψη των δηλώσεων του ΔΟΜ.

Ο Μουσταφά Νταρμποέ, δημοσιογράφος από τη Γκάμπια που πήρε συνέντευξη πάνω από 50 επαναπατρισμένους για μια έρευνα σχετικά με το πρόγραμμα του ΔΟΜ, δήλωσε ότι έπρεπε να περιμένουν πολύ καιρό, συχνά σχεδόν ένα χρόνο και ότι η υποστήριξη που τελικά έλαβαν δεν ανταποκρινόταν στις δεξιότητες και τις φιλοδοξίες τους.

«Ο ΔΟΜ βασίζεται σε δωρεές», δήλωσε στο AP. «Ο πρωταρχικός τους στόχος δεν είναι να βοηθήσουν αυτούς τους ανθρώπους, αλλά να τσεκάρουν το κουτάκι τους», ανέφερε.

«Στοιχειωμένοι» από ντροπή και στίγμα

Το πρόγραμμα του ΔΟΜ συνέπεσε με άλλες προσπάθειες της Ευρώπης να αποτρέψει τη μετανάστευση, συμπεριλαμβανομένης της πληρωμής ορισμένων αφρικανικών κυβερνήσεων για να αναχαιτίσουν τους μετανάστες, μια προσέγγιση που καταγγέλλεται από ομάδες ανθρωπίνων δικαιωμάτων που κατηγορούν τις αφρικανικές αρχές για συνενοχή σε καταχρήσεις.

Οι προσπάθειες της Ευρώπης φαίνεται να αποδίδουν καρπούς. Κατά τους πρώτους οκτώ μήνες του 2025, καταγράφηκαν 112.000 «παράνομες» διελεύσεις, πάνω από 20% λιγότερες από την ίδια περίοδο πέρυσι και μείωση άνω του 50% σε σχέση με πριν από δύο χρόνια.

Οι ειδικοί λένε ότι, ενώ το πρόγραμμα επιστροφής του ΔΟΜ βοηθά στην απομάκρυνση των ανθρώπων από την απάνθρωπη μεταχείριση, η υποσχεθείσα υποστήριξη μετά την επιστροφή είναι συχνά αδύνατη, καθώς οι περισσότερες χώρες καταγωγής των μεταναστών έχουν κρατικές υπηρεσίες που λειτουργούν ανεπαρκώς.

«Το σημαντικότερο στοιχείο που λείπει είναι η υποστήριξη των επαναπατριζόμενων για την επανένταξή τους, την πρόσβασή τους στην κοινωνική προστασία και στις αγορές εργασίας», δήλωσε η Καμίλ Λε Κοζ, διευθύντρια του Ινστιτούτου Μεταναστευτικής Πολιτικής με έδρα τις Βρυξέλλες.

Ο Καμπινέ Καντέ, ένας 20χρονος από τη Γουινέα που ονειρευόταν να γίνει ποδοσφαιριστής στη Γερμανία, πέρασε σχεδόν δύο χρόνια προσπαθώντας να φτάσει στην Ευρώπη. Είπε ότι τον συνέλαβαν στη θάλασσα και τον παράτησαν στην έρημο, και ακόμα ξυπνάει τη νύχτα ουρλιάζοντας.

Επέστρεψε στη Γουινέα τον Ιούλιο με τη βοήθεια του ΔΟΜ. Είπε ότι ήθελε να μάθει να οδηγεί μπουλντόζα, αλλά ο ΔΟΜ αγνόησε τα τηλεφωνήματά του και, όταν πήγε στο γραφείο τους, τού είπαν να σταματήσει να τηλεφωνεί.

Δημιούργησε μια ομάδα στο WhatsApp για περισσότερους από 50 άλλους απογοητευμένους μετανάστες που επέστρεψαν. Επίσης, αναρτάει βίντεο στο TikTok προειδοποιώντας για την επικίνδυνη διαδρομή προς την Ευρώπη.

Ωστόσο, δεν έχει κανένα τρόπο να ξεπληρώσει τους γονείς του, οι οποίοι υποστήριξαν το ταξίδι του στέλνοντάς του χρήματα για να πληρώσει τους λαθρέμπορους και να δωροδοκήσει τους αξιωματούχους. «Αυτή τη στιγμή, δεν κάνω τίποτα», είπε, σκύβοντας το κεφάλι από ντροπή.

«Πάμε για περιπέτεια»

Όπως πολλές χώρες της υποσαχάριας Αφρικής, η Γουινέα διαθέτει πλούσιους φυσικούς πόρους, συμπεριλαμβανομένων των μεγαλύτερων κοιτασμάτων σιδηρομεταλλεύματος στον κόσμο.

Ωστόσο, οι ειδικοί λένε ότι η κακή διακυβέρνηση και η εκμετάλλευση από ξένες εταιρείες έχουν αφήσει το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού σε κατάσταση ένδειας.

Πάνω από το ήμισυ του πληθυσμού της Γουινέας, που αριθμεί 15 εκατομμύρια κατοίκους, βιώνει «απρόβλεπτα επίπεδα φτώχειας», σύμφωνα με το Παγκόσμιο Πρόγραμμα Σίτισης, και δεν ξέρει να διαβάζει ή να γράφει.

Ο επίσημος μηνιαίος κατώτατος μισθός είναι λιγότερο από 65 δολάρια. Οι περισσότεροι άνθρωποι εργάζονται στην άτυπη οικονομία και κερδίζουν ακόμη λιγότερα.

«Όσοι έχουν πτυχία εργάζονται ως οδηγοί ταξί εδώ», είπε ο Ντιάλο. «Αν υπήρχαν, όπως αλλού, ευκαιρίες εργασίας στη χώρα, όλοι θα έμεναν εδώ».

Ο Ντιάλο και ο Καντέ δήλωσαν ότι δεν σκοπεύουν να «ξεκινήσουν μια περιπέτεια» σύντομα - ένας όρος που χρησιμοποιείται ευρέως για να περιγράψει τη μεταναστευτική διαδρομή προς την Ευρώπη.

Αλλά αυτό οφείλεται κυρίως στο γεγονός ότι δεν έχουν χρήματα. Ονειρεύονται να εργαστούν νόμιμα στην Ευρώπη, αλλά η διαδικασία έκδοσης βίζας μπορεί να κοστίσει εκατοντάδες δολάρια, και οι αιτούντες από χώρες της υποσαχάριας Αφρικής έχουν υψηλό ποσοστό απόρριψης.

Ο Ελχάτζ Μοχάμεντ Ντιάλο, διευθυντής της Οργάνωσης της Γουινέας για την Καταπολέμηση της Παράνομης Μετανάστευσης, είναι ένας πρώην μετανάστης που έφτασε στη Λιβύη πριν επιστρέψει.

Τώρα συνεργάζεται με τον ΔΟΜ σε δραστηριότητες επανένταξης, αλλά εξέφρασε αμφιβολίες σχετικά με την ικανότητά τους να αποτρέψουν τους επαναπατριζόμενους από το να μεταναστεύσουν ξανά. Είπε ότι δεν τους κατηγορεί, καθώς η ζωή στην πατρίδα τους γίνεται όλο και πιο δύσκολη.

«Δεν τους βοηθάμε για να μείνουν. Τους βοηθάμε για να μπορέσουν να ανακτήσουν τον έλεγχο της ζωής τους», είπε. «Η μετανάστευση είναι κάτι φυσικό. Το να εμποδίζεις έναν άνθρωπο είναι σαν να εμποδίζεις την παλίρροια. Όταν εμποδίζεις το νερό, το νερό θα βρει τον δρόμο του», λέει χαρακτηριστικά.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.