Το όργιο με τα κάστανα: Η νύχτα-σκάνδαλο που στοιχειώνει την Καθολική Εκκλησία

Τον Οκτώβριο 1501, στην καρδιά της Ρώμης, καταγράφεται ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα επεισόδια της παπικής ιστορίας, ένα γεγονός για το οποίο η Καθολική Εκκλησία αποφεύγει να μιλά. Το λεγόμενο «όργιο με τα κάστανα» (Banquet of the Chestnuts), μια νύχτα που σύμφωνα με τη μοναδική διαθέσιμη πηγή συνδέει την οικογένεια των Βοργίων με ένα γεγονός το οποίο εξακολουθεί να προκαλεί συζήτηση ως προς το τι πραγματικά συνέβη και σε ποιο βαθμό αποτελεί προϊόν προπαγάνδας.

Το περιστατικό δεν εξαφανίστηκε ποτέ επισήμως από τα αρχεία, αλλά η Καθολική Εκκλησία απέφυγε διαχρονικά να το σχολιάσει ή να το εντάξει στο δημόσιο αφήγημά της για εκείνη την περίοδο. Άλλωστε όσα φέρεται να έγιναν εκείνο το βράδυ, αποτελούν από μόνα τους σκάνδαλο, ακόμη και με τα σημερινά δεδομένα περί ηθικής και θεσμικής συμπεριφοράς.

Όσα κατέγραψε ο τελετάρχης του Πάπα

Η περιγραφή προέρχεται από τον Γιοχάν Μπούρχχαρντ (Johann Burchard), τελετάρχη της παπικής αυλής, ο οποίος τη σημείωσε στο ημερολόγιό του, το Liber Notarum. Ο Μπούρχχαρντ ήταν γνωστός για την ψυχρή και τυπική γλώσσα του, καταγράφοντας τα γεγονότα χωρίς συναισθηματισμούς, γεγονός που προσδίδει βαρύτητα στη μαρτυρία του.

Σύμφωνα με την καταγραφή, η εκδήλωση έλαβε χώρα στα ιδιωτικά διαμερίσματα του Καίσαρα Βοργία στο Βατικανό. Παρευρίσκονταν περίπου πενήντα γυναίκες, τις οποίες ο τελετάρχης χαρακτηρίζει ως «meretrices» (εταίρες). Το δείπνο ξεκίνησε ομαλά, αλλά η συνέχεια, όπως περιγράφεται στο ημερολόγιο, ξεπέρασε κάθε φαντασία.

Πώς εξελίχθηκε το «όργιο με τα κάστανα»

Στο ημερολόγιό του, ο Μπούρχχαρντ καταγράφει μια λεπτομερή περιγραφή της βραδιάς. Έγραψε: «Το βράδυ της τελευταίας ημέρας του Οκτωβρίου 1501, ο Καίσαρας Βοργίας διοργάνωσε ένα συμπόσιο στα δωμάτιά του στο Βατικανό με ‘’πενήντα πόρνες’’, που ονομάζονταν εταίρες, οι οποίες χόρευαν μετά το δείπνο με τις υπηρέτριες και άλλους που ήταν παρόντες, αρχικά με τα ρούχα τους και μετά γυμνές. Μετά το δείπνο, τα κηροπήγια με τα αναμμένα κεριά αφαιρέθηκαν από τα τραπέζια και τοποθετήθηκαν στο πάτωμα, και σκορπίστηκαν κάστανα τριγύρω, τα οποία οι γυμνές εταίρες μάζεψαν, σέρνοντας στα χέρια και τα γόνατα ανάμεσα στους πολυελαίους, ενώ ο Πάπας, ο Καίσαρας και η αδερφή του Λουκρητία παρακολουθούσαν. Τέλος, ανακοινώθηκαν βραβεία για όσους μπορούσαν να εκτελέσουν την πράξη πιο συχνά με τις εταίρες, όπως χιτώνες από μετάξι, παπούτσια, μπαρέτες και άλλα πράγματα.»

Όργιο με τα κάστανα: Αλήθεια ή προπαγάνδα;

Σε αυτό το σημείο αρχίζουν τα προβλήματα αξιοπιστίας. Το γεγονός δεν επιβεβαιώνεται από καμία άλλη πρωτογενή πηγή της εποχής. Ούτε διπλωματικά γράμματα, ούτε χρονικά, ούτε μαρτυρίες επισκεπτών της Ρώμης. Το ότι μόνο ένα άτομο το κατέγραψε δημιουργεί ερωτήματα για το αν το επεισόδιο ήταν πράγματι τόσο ακραίο ή αν επρόκειτο για μια ιδιωτική γιορτή η οποία δραματοποιήθηκε.

Οι ιστορικοί επισημαίνουν ότι την έκδοση αυτή της παπικής αυλής τη συνόδευε ήδη ένα κλίμα έντονων αντιπαραθέσεων. Οι Βοργίες είχαν πολλούς εχθρούς: οικογένειες της ρωμαϊκής αριστοκρατίας, αντίπαλες φατρίες στους κόλπους της Εκκλησίας και ευρωπαϊκές αυλές που έβλεπαν την άνοδο της οικογένειας ως απειλή. Στο πλαίσιο αυτό, συκοφαντικές αφηγήσεις κυκλοφορούσαν συστηματικά. Το σεξουαλικό σκάνδαλο, ειδικά όταν αφορά τον πάπα και τον στενό του κύκλο, αποτελούσε εύκολο μέσο αποδυνάμωσης της εξουσίας τους.

Παρά τις ενστάσεις, η υπόθεση του «οργίου με τα κάστανα» επιβίωσε. Κάθε επόμενη γενιά ιστορικών, συγγραφέων και χρονικογράφων την εμπλούτισε με νέα στοιχεία, συχνά χωρίς τεκμηρίωση. Στον 19ο και 20ό αιώνα έγινε βασικό συστατικό της μαύρης μυθολογίας των Βοργίων και εμφανίστηκε σε πλήθος βιβλίων και τηλεοπτικών παραγωγών.

Τι υποστηρίζουν οι ιστορικοί

Η σύγχρονη ιστορική έρευνα αντιμετωπίζει πλέον το επεισόδιο με επιφυλακτικότητα. Στερείται διασταύρωσης και πιθανότατα δεν είχε τις διαστάσεις που του αποδίδονται. Παρ’ όλα αυτά, παραμένει ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο η πολιτική σύγκρουση της Αναγέννησης μπορούσε να μετατραπεί σε αφήγημα σκανδάλου. Αποτελεί επίσης ενδεικτικό των αντιφάσεων της παπικής αυλής της περιόδου, η οποία συνδύαζε τεράστια κοσμική εξουσία με μια εσωτερική πραγματικότητα που συχνά απείχε από τις επίσημες αρχές που διακήρυττε.

Αν πράγματι συνέβη με τον τρόπο που περιγράφεται, θα αποτελούσε μία από τις πιο χαρακτηριστικές και ακραίες στιγμές κοινωνικής εκτροπής στην ιταλική Αναγέννηση, ίσως στο ίδιο επίπεδο με τις ακόλαστες χαρές του Καλιγούλα.

Με πληροφορίες από: newadvent, medievalists, britannica, ancient-origins.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.