Πώς διαμορφώθηκε το κίνημα του φεμινισμού μέσα στα χρόνια - Ο ρόλος των γυναικοκτονιών

Από τα τέλη του 17ου αιώνα στην Ευρώπη παρατηρείται ένα νέο πνευματικό κίνημα το οποίο ουσιαστικά θα βάλει τις βάσεις για την Γαλλική Επανάσταση η οποία θα συνταράξει σε όλα τα επίπεδα την ήπειρο. Το πνευματικό αυτό κίνημα ονομάστηκε Διαφωτισμός. Οι εκφραστές του υποστήριζαν τον ορθολογισμό και την πίστη στην πρόοδο, ζητώντας αλλαγές σε όλες τις πτυχές της ανθρώπινης δραστηριότητας, ενώ τάχθηκαν υπέρ της ατομικής ελευθερίας.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, αναδεικνύεται για πρώτη φορά μια τάση η οποία επικεντρώνεται σε ζητήματα που αφορούν την γυναίκα μέσα στην κοινωνία. Το πρώτο βιβλίο που μπορεί να χαρακτηριστεί κείμενο που αντανακλά το κοινωνικό κίνημα που ονομάστηκε φεμινισμός ήταν το Διεκδίκηση Δικαιωμάτων των Γυναικών της Μαίρη Γουόλστονκραφτ το 1792 το οποίο γράφτηκε κατά την διάρκεια της Γαλλικής Επανάστασης. Παρά το γεγονός πως ακόμα εκείνη την εποχή η γυναίκα θεωρείτο ως ένα απλό στοιχείο του οικογενειακού σώματος με τον άνδρα κυρίαρχο, οι ρίζες γι'αυτό που θα ακολουθούσε είχαν μπει.

Ο φεμινισμός ως κίνημα

Ο φεμινισμός αποτελούσε το νέο κίνημα που αφορούσε τον περιορισμό ή την εξάλειψη της έμφυλης ανισότητας και την προώθηση των δικαιωμάτων, των συμφερόντων και των ζητημάτων των γυναικών στον κόσμο. Oυσιαστικά αφορούσε την προώθηση του κοινωνικού ρόλου των γυναικών με βάση τις πεποιθήσεις που επικρατούσαν, όπως για παράδειγμα ότι το φύλο έκανε τις γυναίκες μη προικισμένες.

Η μετάβαση στον 19ο αιώνα βρίσκει το γυναικείο κίνημα σε μια νέα διαδικασία αυτής της οργάνωσης, αφού πλέον αυξανόταν ο αριθμός των ανθρώπων που θεωρούσαν πως οι γυναίκες είχαν κάκιστη μεταχείριση. Το φεμινιστικό κίνημα ριζώθηκε στο προοδευτικό κίνημα και ιδιαίτερα στο μεταρρυθμιστικό κίνημα του 19ου αιώνα και αποτέλεσε την πρώτη οργανωμένη προσπάθεια σε μια εποχή που το βασικό διακύβευμα ήταν η εξασφάλιση ίσων νομικών και πολιτικών δικαιωμάτων.

Και αυτό γιατί η εξασφάλιση ψήφου ειδικά σε μια εποχή που το γυναικείο φύλο αντιμετωπιζόταν ως κατώτερο από το αντίστοιχο ανδρικό φανέρωνε με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο πως θα μπορούσαν να εξαλειφθούν οι όποιες προκαταλήψεις. Το φεμινιστικό κίνημα βρήκε πάτημα σε χώρες όπου η πολιτική δημοκρατία ήταν σε καλύτερο επίπεδο σε σχέση με άλλες χώρες. Το 1848 στις ΗΠΑ πραγματοποιείται το πρώτο συνέδριο για τα δικαιώματα των γυναικών στο Seneca Falls, στη Νέα Υόρκη.

Αυτή ήταν και η απαρχή του αμερικανικού φεμινισμού, ενώ ανάλογα κινήματα αναπτύχθηκαν και σε άλλες χώρες όπως στο Ηνωμένο Βασίλειο, παρά το γεγονός πως η Βουλή των Αντιπροσώπων καταψήφισε το δικαίωμα να αποκτήσουν οι γυναίκες πολιτικά δικαιώματα. Παρόλα αυτά το νερό είχε μπει στο αυλάκι και το πρώτο κύμα του φεμινισμού ολοκληρώνεται με την απόκτηση δικαιώματος ψήφου τόσο στις ΗΠΑ και στο Ηνωμένο Βασίλειο όσο και στη Νέα Ζηλανδία που έγινε η πρώτη χώρα παγκοσμίως που έδωσε την δυνατότητα στις γυναίκες να έχουν δικαίωμα ψήφου.

Κατά τον 20ο αιώνα και κυρίως την δεκαετία του 60’, το βιβλίο της Μπέτι Φρίνταν, «Γυναικείο Μυστήριο» φέρνει ξανά στην επιφάνεια τα προβλήματα του φεμινισμού. Έτσι, παρατηρείται μια ριζοσπαστικοποίηση του κινήματος, ένας ακτιβισμός που στόχο έχει την αποδόμηση του πατριαρχικού υποκειμένου και την «απελευθέρωση των γυναικών».

Είναι η δεκαετία που ο φεμινισμός προσπαθεί να σκοτώσει τον μαρξισμό και να δημιουργήσει μια ιδεολογία που θα «σβήσει» το φαινόμενο της πατριαρχίας, τα βασικά στερεότυπα όπως είναι η διάκριση εξαιτίας του φύλου. Στις δεκαετίες αυτές παρατηρείται το φαινόμενο της από-ριζοσπαστικοποίησης και του κατακερματισμού του φεμινισμού. Στην πρώτη βλέπει κανείς μια υποχώρηση από τις αρχικές και ασυμβίβαστες θέσεις της δεκαετίας του 70’ με αποτέλεσμα να αναδειχθεί ένα νέο φαινόμενο, αυτό του μεταφεμινισμού, σύμφωνα με το οποίο από την στιγμή που ο φεμινισμός έχει πετύχει τους στόχους του το κίνημα παίρνει ένα νέο δρόμο πέρα από τον φεμινισμό (post-feminism).

Όσον αφορά τον κατακερματισμό, η φεμινιστική σκέψη έχει προβεί σε μια τέτοια ριζοσπαστική τροποποίηση σε σημείο που πλέον δεν υπάρχουν κοινά σημεία με τον φεμινισμό. Αυτό σήμαινε πως πέρα από τις κλασικές μορφές φεμινισμού, όπως ήταν αυτές του φιλελεύθερου φεμινισμού, του μαρξιστικού ή σοσιαλιστικού και του ριζοσπαστικού θα έπρεπε τώρα να ενταχθούν τόσο ο μεταμοντέρνος φεμινισμός, ο ψυχαναλυτικός, ο λεσβιακός και ο μαύρος φεμινισμός.

Το ζήτημα της γυναικοκτονίας

Παρότι στην δύση του 21ου αιώνα ο άνδρας με την γυναίκα θεωρούνται ως όμοιοι, το ζήτημα της ισότητας ανάμεσα στα δύο φύλα δεν είναι ακόμα ξεκάθαρο. Δεν είναι λίγες οι φορές που το γυναικείο φύλο δέχεται διακρίσεις και φαίνεται πως υπάρχουν ακόμα πολλά ζητήματα για να λυθούν τόσο στα ήθη όσο και στην σκέψη.

Για τον λόγο αυτό και ο Τζον Στιούαρτ Μιλ είχε εκφράσει την άποψη ότι θα πρέπει να υπάρχει η δυνατότητα ώστε τα δύο φύλα να ζήσουν μαζί ως ίσοι. Αυτό σήμαινε πως το θέμα που θα έπρεπε να αντιμετωπιστεί ήταν αυτό της σχέσης μεταξύ του άνδρα και της γυναίκας. Άλλωστε αποτελούν άτομα σε σχέση, ο ένας δεν υπάρχει χωριστά από τον άλλον. Η ισότητα δεν θα πρέπει να είναι η εξουδετέρωση των διαφορών αλλά η συνθήκη διαφοροποίησης των ελευθεριών, η στενή σχέση ανάμεσα στην ομοιότητα και την μοναδικότητα.

Η έμφυλη ανισότητα όμως, ειδικά στην ελληνική κοινωνία, αν δει κανείς και την αύξηση του αριθμού των γυναικοκτονιών το τελευταίο διάστημα, επανάφερε στην επιφάνεια το ζήτημα αυτό. Μια συζήτηση που περιλαμβάνει ακόμα και το απλό ερώτημα «γιατί γυναικοκτονία και όχι ανθρωποκτονία».

Οι γυναικοκτονίες -οι δολοφονίες γυναικών λόγω του φύλου τους- έχουν αποκτήσει διαστάσεις κοινωνικής χιονοστιβάδας το τελευταίο χρονικό διάστημα. Κι εδώ επανέρχεται ξανά το κοινωνικό πλαίσιο. Όπως δεν διαλέγουμε την πατρίδα μας και τυχαία τοποθετούμαστε στον πλανήτη, έτσι και η φύση επιλέγει από την κοιλιά της μάνας μας, αν θα γεννηθούμε άντρες ή γυναίκες. Η ίδια η φύση είναι αυτή που αρχίζει από νωρίς τις διακρίσεις. Πιο δυνατό το γυναικείο φύλο σε συγγενικές ανωμαλίες. Η ίδια όμως η κοινωνία ανατρέπει τη φυσική επιλογή. Αιώνες πατριαρχίας οδήγησαν το γυναικείο φύλο σε περιορισμό. Ακόμα και η ίδια η θρησκεία με την γνωστή ιστορία του πρώτου ανθρώπου του Αδάμ που παρασύρθηκε από την Εύα στην αμαρτία και την έξωση του από τον Παράδεισο. Ακόμα και τώρα στερεότυπα αιώνων παραμένουν στις κοινωνίες, οι οποίες αρνούνται να αναγνωρίσουν την ευαισθησία των γυναικών και ΛΟΑΤΚΙ ατόμων στην καθημερινότητά μας, αλλά και στο σύνολο των επαγγελματικών και κοινωνικών μας σχέσεων.

Ο διαχωρισμός σε διάφορες εκφάνσεις της κοινωνίας όπως στον επαγγελματικό χώρο αποτελεί σύνηθες φαινόμενο και όπως αναφέρει και η ΜακΚίνον υπάρχει το φαινόμενο της προσέγγισης της διαφοράς στην διάκριση των φύλων, δηλαδή μια μεροληπτική ή άνιση αντιμετώπιση που δεν δικαιολογείται με κάποια διαφορά μεταξύ των δύο φύλων. Το σίγουρο είναι ότι το ζήτημα των γυναικοκτονιών δεν άπτεται θέματα φεμινισμού, αλλά βασικών ανθρώπινων δικαιωμάτων που θα έπρεπε να είναι αυτονόητα και στα δύο φύλα. 

Ψάχνοντας την συνοχή του

Το σίγουρο είναι πλέον ο φεμινισμός έχει μπει σε μια νέα διάσταση και δεν μπορεί να αναλυθεί με τους όρους του όρους του παρελθόντος, ενώ πλέον ψάχνει την συνοχή του, φτάνοντας στο σημείο να αμφισβητείται ακόμα και το ίδιο το κίνημα, για το αν πλέον μπορεί να αποφέρει κάτι. 

Την ίδια ώρα, οι άλλες πολιτικές ιδεολογίες δημιουργούσαν ένα δύσκολο περιβάλλον για να μπορέσει ο φεμινισμός να αναπτυχθεί. Σε χώρες συντηρητικές και φανατικές όπως είναι ορισμένες από τις αραβικές χώρες υπάρχουν βασικά θέματα όπως ο αποκλεισμός από την δημόσια ζωή μέχρι και η φτωχοποίηση της ίδιας της εικόνας της γυναίκας μέσα από ρούχα που θα ήταν αποδεκτά από τον άνδρα.

Μια αντίστοιχη αντίδραση, όχι βέβαια σε τέτοιο βαθμό, συνάντησε ο φεμινισμός στην Δύση την δεκαετία του 80’ σε χώρες όπως στο Ηνωμένο Βασίλειο αλλά και στις ΗΠΑ. Θάτσερ και Ρήγκαν προσπάθησαν να αποκαταστήσουν παλιές πατριαρχικές ιδέες και αξίες αφού μια επιστροφή σε μια τέτοια κατάσταση θα επανάφερε την κοινωνική σταθερότητα.

Τα επόμενα χρόνια ο φεμινισμός αντιμετώπισε ένα εξίσου σημαντικό πρόβλημα. Το κίνημα είδε πολλούς από τους στόχους που είχε θέσει να επιτυγχάνονται, αυτό που έχει φέρει στην επιφάνεια η κριτική του μεταφεμινισμού. Οι φεμινίστριες του πρώτου κύματος είχαν καταφέρει και πετύχει πράγματα όπως το δικαίωμα ψήφου, ενώ οι φεμινίστριες του δεύτερου κύματος πράγματα όπως οι αμβλώσεις, νόμους κατά των διακρίσεων αλλά και την ίδια πρόσβαση στην εκπαίδευση και στην δημόσια ζωή.

Και αυτή είναι η νέα πρόκληση για το κίνημα. Η στρατευμένη πτέρυγα έχει μπει σε δεύτερο ρόλο και ο φεμινισμός δείχνει να μπαίνει σε μια διαδικασία αναθεωρητισμού. Και αυτή δείχνει να αποτελεί την μεγαλύτερη πρόκληση στον αιώνα αυτόν. Η δημιουργία ενός νέου κύματος φεμινιστριών που θα μπορέσει να συνειδητοποιήσει την διαρκώς αλλαγή των έμφυλων σχέσεων και να βάλει στο περιθώριο όλες τις ψευδαισθήσεις του μετεφεμινισμού. 

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.