Θερινό ηλιοστάσιο: Φωτιές, μαγεμένα δάση, Βίκινγκς - Ήθη και έθιμα από όλο τον κόσμο

Την ημέρα που σηματοδοτείται και επισήμως το καλοκαίρι, την ημέρα που ξεκινά το θερινό ηλιοστάσιο, μπορείς να «δεις» μια κακή νύφη ντυμένη στα λευκά, ανθρώπους να πηδούν πάνω από φωτιές, φυτά και ζώα που μιλούν, βίκινγκς, και άλλα πολλά, ανάλογα με την περιοχή που βρίσκεσαι. Έθιμα πραγματοποιούνται σε ολόκληρο τον κόσμο εδώ και χιλιάδες χρόνια για τον εορτασμό του θερινού ηλιοστασίου.

Τι είναι όμως το ηλιοστάσιο; Ηλιοστάσιο ονομάζεται η χρονική στιγμή κατά την οποία ο Ήλιος βρίσκεται στο βορειότερο ή στο νοτιότερο σημείο του ουρανού όπως εμφανίζεται σ' εμάς.

Τα ηλιοστάσια, όπως και οι ισημερίες, συνδέονται αναπόσπαστα με τις εποχές του έτους. Σε κάποιες χώρες ή γλώσσες θεωρείται ότι αρχίζουν ή διαχωρίζουν τις εποχές, ενώ σε άλλες θεωρούνται τα κέντρα τους.

Τα δύο ηλιοστάσια κάθε χρονιάς φέρουν διάφορα ονόματα ανάλογα με το ποιο χαρακτηριστικό τους θέλουμε να τονίσουμε. Έτσι το ηλιοστάσιο του Ιουνίου ονομάζεται θερινό επειδή σηματοδοτεί την έναρξη του καλοκαιριού. Εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο γιορτάζουν το θερινό ηλιοστάσιο με ποικίλους τρόπους.

Ο Θεός Ήλιος και το θερινό ηλιοστάσιο

Οι πρώτοι εορτασμοί του θερινού ηλιοστασίου χρονολογούνται πριν από 5.000 χρόνια. Σχεδόν όλοι οι αρχαίοι πολιτισμοί διοργάνωναν πολυήμερες γιορτές για να τιμήσουν τον Ήλιο. Όπως είναι γνωστό, και οι Έλληνες λάτρευαν τον Ήλιο που σύμφωνα με την μυθολογία ήταν Τιτανίδης, παιδί του Υπερίωνα και της Θείας ενώ είχε δύο αδερφές, την Σελήνη και την Ηώ. Από τον 5ο αιώνα π.Χ. με την πλήρη επιβολή του δωδεκάθεου, ο Ήλιος δεν θεωρούνταν αυτοτελής θεότητα αλλά έγινε ένα με τον θεό Απόλλωνα.

Η γιορτή του Αϊ Γιάννη του Κλήδονα

Και μπορεί να πέρασαν χιλιάδες χρόνια, αλλά μέχρι και σήμερα γίνονται γιορτές το θερινό ηλιοστάσιο, οι οποίες ωστόσο είναι προσαρμοσμένες στην σημερινή εποχή. Για παράδειγμα, μετά την έλευση του Χριστιανισμού οι περισσότερες χώρες έχουν μεταφέρει τον εορτασμό για το θερινό ηλιοστάσιο την ημέρα της γιορτής του Αγίου Ιωάννη στις 23 Ιουνίου. Ελλάδα: Η γιορτή του Αϊ Γιάννη του Κλήδονα που  γίνεται στις 24ης Ιουνίου, ωστόσο έχει τις ρίζες της στα αρχαία χρόνια.

Ουσιαστικά ο «Kλήδονας» σχετίζεται με μια λαϊκή μαντική διαδικασία, η οποία λέγεται ότι αποκαλύπτει στις άγαμες κοπέλες την ταυτότητα του μελλοντικού τους συζύγου. Το έθιμο προβλέπει ότι την παραμονή του Αϊ Γιαννιού, οι ανύπαντρες κοπέλες μαζεύονται σε ένα από τα σπίτια του χωριού και αναθέτουν σε ένα κορίτσι με το όνομα Μαρία να φέρει από το πηγάδι ή από την πηγή το «αμίλητο νερό». 

Επιστρέφοντας στο σπίτι όπου τελείται ο κλήδονας, αδειάζουν το νερό  σε πήλινο  δοχείο, στο οποίο η κάθε κοπέλα ρίχνει ένα αντικείμενο, το λεγόμενο ριζικάρι (συνήθως ένα πολύτιμο αντικείμενο). Στη συνέχεια, το δοχείο σκεπάζεται και κλέιδώνεται: «Κλειδώνουμε τον κλήδονα με τ' Αγιαννιού τη χάρη».

Μια μεγάλη φωτιά στήνεται στην πλατεία του χωριού ή σ' ένα μέρος ανοιχτό αλλά και άλλες μικρότερες. Οι κάτοικοι πηδούν πάνω από τις φωτιές και συνήθως πηδούν οι εργένηδες με σκοπό να εντυπωσιάσουν τις κοπέλες του χωριού

Το μεσημέρι, ή το απόγευμα, συναθροίζονται πάλι οι ανύπανδρες κοπέλες. Ανοίγουν τον κλήδονα και διαλέγουν τυχαία ένα αντικείμενο που προμηνύει το μέλλον τους.

Προς το σούρουπο, όταν τελειώσει η μαντική διαδικασία, η κάθε κοπέλα γεμίζει το στόμα της με μια γουλιά αμίλητο νερό και στέκεται μπροστά σε ανοιχτό παράθυρο, έως ότου ακούσει το πρώτο ανδρικό όνομα. Αυτό πιστεύεται ότι θα είναι και το όνομα του άνδρα που θα παντρευτεί.

Μετά το τέλος όλης αυτής της διαδικασίας στήνεται μεγάλο γλέντι στο οποίο συμμετέχει όλο το χωριό.

Πίνουν  κρασί και υμνούν τον Θεό

Κάθε χρόνο, οι δωδεκαθεϊστές σε όλη την Ελλάδα μαζεύονται για να γιορτάσουν το θερινό ηλιοστάσιο καθώς πιστεύουν ότι είναι μία από τις δύο μεγάλες ηλιοστατικές κοσμικές πύλες-ονομάζεται και αλλιώς πύλη των θνητών. Θεωρούν ότι ο άνθρωπος την ημέρα αυτή αποχωρίζεται το σκοτάδι.

Η έναρξη της τελετής γίνεται με πομπή προς των βωμό όπου συμμετέχουν όλοι οι παραβρισκόμενοι. Όσοι εκτελούν ιερατικά καθήκοντα φέρνουν τις προσφορές, ιερατικά σκεύη και δοχεία που χρησιμεύουν στο τελετουργικό. Ο βωμός κυκλώνεται, από την πομπή τρεις φορές υπό την συνοδεία τυμπάνου και αυλού. 

Οι παρευρισκόμενοι πίνουν  κρασί και υμνούν την θεότητα που προστατεύει το μέρος στο οποίο βρίσκονται. Ακολουθούν προσφορές γαριφάλων, κρασιού και θυμιάματος προς τιμή του Δία ενώ αρχίζει να γίνεται η επίκληση στον θεό των θεών. Στη συνέχεια οι παραβρισκόμενοι προσφέρουν στο βωμό κόκκινα τριαντάφυλλα, θυμίαμα και λιβάνι ενώ στρέφονται όλοι προς τον ήλιο και λένε τον ύμνο του:  Ακουσέ με και καθάρισέ με και διώξε τις κηλίδες που μολύνουν την ψυχή μου.

Aκολουθεί ο ύμνος του Ερμή, της Αφροδίτης και του Απόλλωνα.

Οι άνθρωποι με τις ινδιάνικες στολές 

Μία από τις πιο γνωστές γιορτές του θερινού ηλιοστασίου-αν όχι η πιο γνωστή στο κόσμο-γίνεται στο Στόουνχετζ της Αγγλίας. Κάθε χρόνο συγκεντρώνονται στο σημείο παγανιστές, δρυΐδες των αρχαίων κελτών, άνθρωποι ντυμένοι με ινδιάνικες στολές και τουρίστες στο σημείο για τον εορτασμού του θερινού ηλιοστασίου. Στα ερείπια του Στόουνχετζ η ανατολή του θερινού ηλιοστασίου εμφανίζεται στον ορίζοντα σε ευθυγράμμιση με την ογκώδη κύρια πέτρα του μνημείου και όσοι δίνουν το παρών αρχίζουν να χειροκροτούν.

Άλλοι προσεύχονται και άλλοι - οι «περίεργοι» - τραβάνε συνεχώς φωτογραφίες. Στο σημείο γίνονται τελετές για το θερινό ηλιοστάσιο εδώ και χιλιάδες χρόνια, γεγονός που έχει αποδειχτεί από πρόσφατες ανασκαφές που έφεραν στο φως κόκαλ ζώων. Το Στόουνχεζ είναι ένα μέρος για το οποίο έχουν γραφτεί πολλά ενώ μέχρι και σήμερα αποτελεί ένα μυστήριο της ιστορίας.

Σκανδιναβία: Πυροτεχνήματα και χορός

Στην Σουηδία κάθε χρόνο λαμβάνει χώρα το φεστιβάλ Μιντσομάρ το οποίο γίνεται στα πλαίσια του εορτασμού για το θερινό ηλιοστάσιο. Η συγκεκριμένη μέρα είναι αργία στη χώρα ενώ όλοι οι κάτοικοι στολίζουν τα σπίτια τους με λουλούδια και στη συνέχεια χορεύουν παραδοσιακά τραγούδια. Φυσικά δεν θα μπορούσαν να λείπουν και τα πυροτεχνήματα ενώ άξιο αναφοράς είναι το γεγονός ότι πολλές γέννες στην χώρα γίνονται εννέα μήνες μετά από το θερινό ηλιοστάσιο. Γενικά στη Σουηδία επικρατεί μία χαρούμενη ατμόσφαιρα με πολύ χορό, κέφι ενώ οι κάτοικοι ντύνονται Βίκινγκ και κυκλοφορούν στους δρόμους. 

Στην Νορβηγία και την Δανία τα πράγματα είναι πιο λιτά καθώς υπάρχουν πυροτεχνήματα το απόγευμα της 21ης Ιουνίου. Τα έθιμα της Σκανδιναβικής Χερσονήσου χρονολογούνται από τα αρχαία χρόνια και είναι παγανιστικά ενώ συμβολίζουν την νίκη του θεού Ήλιου ενάντια στο σκότος.

Μια κακιά νύμφη παραμονεύει στο δάσος

Στην Κροατία το θερινό ηλιοστάσιο γιορτάζεται όπως στην χώρα μας, δηλαδή την ημέρα του Αϊ Γιάννη. Ωστόσο υπάρχουν πολύ που βλέπουν την γιορτή κάπως διαφορετικά και πιστεύουν ότι είναι κάτι παραπάνω από ένας καλοκαιρινός εορτασμός. Σύμφωνα με την παράδοση, όσοι πάνε στο δάσος εκείνη την ημέρα μπορούν να μιλήσουν στα ζώα. Τα ζώα υποτίθεται ότι θα αποκαλύψουν σε όποιον τα επισκεφτεί τα μυστικά του κόσμου ενώ στη συνέχεια αυτός που θα τα δει  θα έχει την δυνατότητα και να τα καταλαβαίνει. Σύμφωνα με την παράδοση στο δάσος υπάρχει όμως και η Βίλα, μία κακιά νύμφη που είναι ντυμένη στα λευκά, με μακριά ξανθά μαλλιά, σώμα ανθρώπου και πόδια κατσίκας. Η Βίλα δελεάζει με πειρασμούς όσους επισκεφτούν το δάσος αλλά δεν πρέπει να ενδώσουν και να φύγουν από τον κύκλο από αλάτι που έχουν φτιάξει νωρίτερα, επειδή θα τους σκοτώσει.

Οι Κροάτες λένε ότι πολλοί που επισκέφτηκαν τα δάση εκείνη την ημέρα δεν γύρισαν ποτέ πίσω. 

Τα φυτά και τα ζώα μπορούν να μιλήσουν

Οι Σλάβοι και οι Ρώσοι γιορτάζουν την ημέρα του θερινού ηλιοστασίου όπως έκαναν πριν από χιλιάδες χρόνια οι παγανιστές που τιμούσαν τον θεό του καλοκαιριού και του ήλιου, Κουπάλα. Οι παγανιστές πιστεύουν ότι την νύχτα όλα μαγεύονται από τον Κουπάλα και μετακινούνται δέντρα στα δάση, ενώ όλα τα φυτά και τα ζώα μπορούν να μιλήσουν. Οι κάτοικοι των χωρών ανάβουν φωτιές και πετάνε φλεγόμενα ξύλα σε ποτάμια και λίμνες. Παράλληλα τραγουδάνε, χορεύουν και κάνουν άλματα πάνω από την φωτιά. Επίσης νέες κοπέλες κολυμπούν ημίγυμνες και αφήνουν στεφάνια με λουλούδια στα ποτάμια ενώ κατά την διάρκεια των εορτασμών γνωρίζονται μεταξύ τους νέοι.

Το φεστιβάλ του Δράκου του Νερού

Οι Κινέζοι δεν γιορτάζουν το θερινό ηλιοστάσιο μόνο τρώγοντας σκύλους, αλλά έχουν και μία άλλη γιορτή. Το φεστιβάλ του Δράκου του Νερού δεν συμπίπτει με τους εορτασμούς του υπόλοιπου κόσμου καθώς οι Κινέζοι δεν ακολουθούν το Γρηγοριανό Ημερολόγιο αλλά είναι αφιερωμένο στο θερινό ηλιοστάσιο και σε έναν αγαπημένο ποιητή της χώρας. Σύμφωνα με τον θρύλο, ο Τσου που είχε αυτοεξορισθεί, έμαθε ότι η πολιτεία του κατακτήθηκε και αυτοκτόνησε μέσα στα νερά του ποταμού Μι Λουό την ημέρα του θερινού ηλιοστασίου.

Δέκα πληρώματα διαγωνίζονται για να τιμήσουν τον θάνατο του Τσου Γιουάν, ενός ποιητή και υπουργού της αρχαίας πόλης - κράτους του Τσου, στην περίοδο των Πολέμων ανάμεσα στις επτά πολιτείες. Σχεδόν σε όλες τις κινεζικές επαρχίες οι κωπηλατοδρομίες αναβιώνουν το θρύλο και τιμούν τη γιορτή του δράκου, ενώ έχουν αναπτυχθεί κι άλλα τοπικά έθιμα. 

Ένα από τα διασκεδαστικά είναι το κυνήγι της πάπιας μέσα σε λίμνες ή ποταμούς. 

Επίσης στην Ταϊβάν, οι κάτοικοι το μεσημέρι φέρνουν νερό από πηγάδια επειδή πιστεύουν ότι εκείνη την ημέρα αποκτά μαγικές ιδιότητες και διώχνει τα κακά πνεύματα, προστατεύοντας τους ντόπιους από λιμούς κι κατάρες. Οι κάτοικοι της Κίνας και της Ταϊβάν, προς τιμήν του ποιητή τρώνε ζόνγκι (ρύζι τυλιγμένο σε φύλλα μπαμπού) ενώ πίνουν και κρασί.
 

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.