Τι συμβαίνει όταν κόβεις τα social στους ανήλικους; Η Αυστραλία έχει ήδη απάντηση

Όταν η Αυστραλία αποφάσισε να απαγορεύσει τη χρήση social media σε όλους κάτω των 16 ετών, ο κόσμος έστρεψε το βλέμμα του εκεί.

Σε μία νύχτα, περίπου 4,7 εκατομμύρια λογαριασμοί ανηλίκων απενεργοποιήθηκαν σε TikTok, Instagram, Snapchat, YouTube, X, Twitch, Reddit και Threads.

Ακούγεται τεράστιο. Είναι όμως;

Οι ερευνητές προειδοποιούν ότι ο αριθμός αυτός δεν αντιστοιχεί σε 4,7 εκατομμύρια παιδιά, αλλά σε λογαριασμούς. Πολλοί έφηβοι έχουν 2–3 προφίλ σε διαφορετικές πλατφόρμες. Ο Τίμοθι Κόσκι από το Πανεπιστήμιο του Σίδνεϊ το είπε ξεκάθαρα:

«Δεν γνωρίζουμε πόσα παιδιά κρύβονται πίσω από τους 4,7 εκατομμύρια λογαριασμούς. Ξέρουμε μόνο ότι οι λογαριασμοί έκλεισαν - όχι ότι η συμπεριφορά άλλαξε».

Και αυτό είναι το πρώτο μεγάλο ερώτημα: έκλεισαν λογαριασμοί ή έκλεισε η πόρτα σε μια ολόκληρη κουλτούρα;

Οι έφηβοι βρίσκουν δρόμους διαφυγής

Για κάποιους γονείς στην Αυστραλία, η απαγόρευση των social media για ανηλίκους κάτω των 16 ετών έφερε μια πρώτη ανάσα. Για άλλους, όμως, η καθημερινότητα δεν άλλαξε σχεδόν καθόλου. Η Kait Gotham, μητέρα δύο αγοριών, το περιγράφει με μια απλή φράση: «Όλοι οι γονείς που ξέρω λένε ότι δεν είδαν πραγματική διαφορά».

Και ίσως να έχει δίκιο. Ο 13χρονος Asher, για παράδειγμα, χρειάστηκε μόλις λίγα λεπτά για να παρακάμψει το σύστημα επαλήθευσης ηλικίας του Snapchat. Η εφαρμογή βασίζεται σε facial age estimation, αλλά ο Asher βρήκε την πιο απλή λύση: «Απλώς έκανα το πρόσωπό μου να φαίνεται με ρυτίδες».

Την πρώτη κιόλας μέρα της απαγόρευσης, όπως λέει, του έστειλαν οδηγίες για το πώς να την ξεπεράσει. Και το σχόλιό του είναι αποστομωτικό: «Δεν έχει νόημα. Πάντα θα βρίσκουμε λύσεις».

Ο κίνδυνος να χαθούν τα παιδιά από το ραντάρ

Η καθηγήτρια Κάθριν Μοντέκι από το Πανεπιστήμιο της Δυτικής Αυστραλίας προειδοποιεί ότι η απαγόρευση μπορεί να δημιουργήσει μια επικίνδυνη ψευδαίσθηση ασφάλειας. Τα παιδιά, αντί να προστατεύονται, ίσως απλώς μετακινούνται σε λιγότερο ρυθμιζόμενες πλατφόρμες, γίνονται πιο μυστικοπαθή ή διστάζουν να αναφέρουν επιβλαβείς εμπειρίες επειδή «δεν θα έπρεπε να είναι online».

Και κάπου εδώ γεννιέται το κρίσιμο ερώτημα: προστατεύουμε πραγματικά τα παιδιά ή τα σπρώχνουμε σε πιο σκοτεινές γωνιές του διαδικτύου;

Το πρώτο δίμηνο: ένα κοινωνικό πείραμα σε πραγματικό χρόνο

Από τις 10 Δεκεμβρίου, όταν τέθηκε σε ισχύ η απαγόρευση, η Αυστραλία ζει ένα πρωτοφανές κοινωνικό πείραμα. Μέσα σε δύο μήνες, η κοινωνία μοιάζει να έχει χωριστεί στα δύο.

Κάποιοι έφηβοι δηλώνουν ότι νιώθουν «ελεύθεροι» χωρίς την πίεση του Snapchat και των συνεχών ειδοποιήσεων. Την ίδια στιγμή, οι λήψεις VPN εκτοξεύτηκαν λίγο πριν την εφαρμογή του μέτρου, ενώ εφαρμογές όπως το Lemon8 και το Yope γνώρισαν απότομη άνοδο — και εξίσου απότομη πτώση.

Παράλληλα, πολλοί έφηβοι συνεχίζουν κανονικά τη διαδικτυακή τους ζωή χρησιμοποιώντας ψεύτικες ημερομηνίες γέννησης. Η κουλτούρα των social δεν εξαφανίστηκε· απλώς μετακινήθηκε.

Η απόφαση της αυστραλιανής κυβέρνησης δεν ήρθε τυχαία. Μια μελέτη του 2025 αποκάλυψε ότι το 96% των παιδιών 10–15 ετών χρησιμοποιούσαν social media, επτά στα δέκα είχαν εκτεθεί σε επιβλαβές περιεχόμενο, ένας στους επτά είχε βιώσει grooming και περισσότεροι από τους μισούς είχαν πέσει θύματα cyberbullying.

Η κυβέρνηση μίλησε για «εθιστικό σχεδιασμό» των πλατφορμών και για την ανάγκη να προστατευτεί η ψυχική υγεία των παιδιών. Οι εταιρείες τεχνολογίας, από την άλλη, αντέδρασαν έντονα, χαρακτηρίζοντας το μέτρο υπερβολικό και αναποτελεσματικό. Το Reddit μάλιστα κατέθεσε νομική προσφυγή.

Οι πλατφόρμες σε άμυνα 

Η Meta μπλόκαρε 500.000 λογαριασμούς ανηλίκων μόνο στην Αυστραλία, ενώ TikTok, YouTube, X και Reddit εφαρμόζουν πλέον πιο αυστηρές μεθόδους επαλήθευσης ηλικίας: selfies, ταυτότητες, ακόμη και τραπεζικά στοιχεία.

Το πιο ενδιαφέρον, όμως, είναι ότι τα πρόστιμα δεν επιβάλλονται στους γονείς ή στα παιδιά, αλλά στις ίδιες τις εταιρείες. Και φτάνουν μέχρι τα 49,5 εκατομμύρια δολάρια Αυστραλίας.

Σε ένα μίνι ντοκιμαντέρ του ITV News, οι αντιδράσεις ήταν αποκαλυπτικές. Γονείς δήλωσαν ότι νιώθουν λιγότερο φόβο για το cyberbullying. Ένας έφηβος είπε ότι από οκτώ ώρες οθόνης την ημέρα, έπεσε στις δύο με τρεις — και θέλει να το μειώσει κι άλλο.

Ίσως η απαγόρευση να μην αλλάζει τα πάντα. Αλλά αλλάζει κάτι.

Και τώρα η Ελλάδα: έτοιμη για το ίδιο βήμα;

Η Ελλάδα εξετάζει απαγόρευση για παιδιά κάτω των 15 ετών. Αν προχωρήσει, θα είναι από τις πρώτες χώρες στην Ευρώπη που υιοθετούν τόσο αυστηρό πλαίσιο.

Τα ερωτήματα είναι πολλά και ανοιχτά: Θα προστατευτούν τα παιδιά; Θα βρεθούν τρόποι παράκαμψης; Θα δημιουργηθεί νέο ψηφιακό χάσμα; Θα ακολουθήσουν κι άλλες χώρες;

Η Αυστραλία λειτουργεί σαν καθρέφτης. Δείχνει τι δουλεύει, τι όχι και —κυρίως— ότι χρειάζεται χρόνος πριν εξαχθούν συμπεράσματα.

Μπορεί μια απαγόρευση να «απελευθερώσει» τα παιδιά από την πίεση των social; Ή απλώς τα σπρώχνει σε πιο κρυφές, πιο επικίνδυνες γωνιές του διαδικτύου;

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.