Το τιμόνι της Ευρώπης στρίβει (ακρο)δεξιά: 1 στους 4 ψηφίζει εθνικιστικά κόμματα - Η εξήγηση

Η Ευρώπη φέρεται να κάνει στροφή προς την ακροδεξιά. Τα γεγονότα μιλούν από μόνα τους: Η Λεπέν από περιθωριακή δύναμη διεκδικεί την εξουσία, το AfD έχει διπλασιάσει τα ποσοστά του και η «ακέφαλη» μέχρι στιγμής Βρετανία γλυκοκοιτάζει τον Φάρατζ.

Έρευνα που επικαλείται ο Guardian έδειξε ότι ήδη, ένας στους τέσσερις Ευρωπαίους ψηφίζει κόμματα της άκρας δεξιάς. Το γεγονός γίνεται ακόμη πιο ανησυχητικό αν αναλογιστεί κανείς ότι η ανοδική τάση παρατηρείται κυρίως από το 2023, ενώ - κοιτάζοντας πιο μακριά - το ποσοστό έχει αυξηθεί σχεδόν πέντε φορές από τα μέσα της δεκαετίας του 1990.

Ας μιλήσουμε με ποσοστά

Η ανάλυση, που πραγματοποιήθηκε από περισσότερους από 150 πολιτικούς επιστήμονες σε 31 χώρες, διαπίστωσε ότι το ποσοστό των Ευρωπαίων που ψήφισαν ένα ακροδεξιό κόμμα στις πιο πρόσφατες εθνικές εκλογές της χώρας τους ξεπέρασε το 23%, από περίπου 10% πριν από μία δεκαετία και μόλις 5% το 1995.

Η έρευνα, υπό την καθοδήγηση του πολιτικού επιστήμονα Ματάις Ρόντουιν του Πανεπιστημίου του Άμστερνταμ, για την έρευνα PopuList σχετικά με τα ευρωπαϊκά ακροαριστερά, ακροδεξιά και λαϊκιστικά κόμματα, διαπίστωσε επίσης ότι σχεδόν το 30% των Ευρωπαίων ψηφίζει πλέον αντισυστημικά κόμματα, ένα ακόμη ιστορικό υψηλό.

«Όταν ξεκινήσαμε το πρόγραμμα PopuList το 2018, το βασικό εύρημα ήταν ότι ένας στους τέσσερις Ευρωπαίους ψήφιζε λαϊκιστικά κόμματα, κυρίως της άκρας αριστεράς και της άκρας δεξιάς», δήλωσε ο Ρόντουιν. «Τώρα, ένας στους τέσσερις ψηφίζει ακροδεξιά κόμματα, τα περισσότερα από τα οποία είναι λαϊκιστικά. Πρόκειται για μια μεγάλη μετατόπιση».

Το διάστημα 2023 -2025 και η στροφή στην ακροδεξιά 

Η αύξηση της στήριξης προς την άκρα δεξιά ήταν ιδιαίτερα έντονη μεταξύ 2023 και 2025. Τα ακροδεξιά κόμματα κατέγραψαν συχνά ιστορικά κέρδη σε εθνικές εκλογές μεγάλων χωρών, όπως η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο το 2024, ενώ ακολούθησε η Γερμανία το 2025.

Στην Αυστρία, το ακροδεξιό Κόμμα της Ελευθερίας (FPÖ) αύξησε το ποσοστό του από 16% σε 29% στις εκλογές του 2024. Στη Γαλλία, ο Εθνικός Συναγερμός (RN) εκτινάχθηκε από 19% σε 37%, αναδεικνυόμενος στο μεγαλύτερο κόμμα του γαλλικού κοινοβουλίου, ενώ το Chega στην Πορτογαλία ανέβηκε από 7% σε 18%.

Στο Ηνωμένο Βασίλειο, το Reform UK αύξησε το ποσοστό ψήφων του από 2% το 2019 (ως Brexit Party) σε 14% το 2024, σύμφωνα με την έρευνα. Το κόμμα έχει επανειλημμένα υποστηρίξει ότι δεν είναι ακροδεξιό.

Στις γερμανικές εκλογές του 2025, η Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) διπλασίασε το ποσοστό της από 10% σε 21%, καταλαμβάνοντας για πρώτη φορά τη θέση του δεύτερου μεγαλύτερου κόμματος της χώρας.

Διαβάστε επίσης: Βρετανία: «Φταίει η οικονομία, ηλίθιε» - Γιατί δεν μπορεί να στεριώσει πρωθυπουργός στη χώρα

Σήμερα, ακροδεξιά λαϊκιστικά κόμματα συμμετέχουν σε κυβερνητικούς συνασπισμούς στην Κροατία, την Τσεχία, την Ιταλία και τη Φινλανδία, στηρίζουν μια δεξιά κυβέρνηση μειοψηφίας στη Σουηδία και, σύμφωνα με την ανάλυση, προηγούνται στις δημοσκοπήσεις στην Αυστρία, το Βέλγιο, τη Γαλλία, τη Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο.

Η ελπίδα στον ορίζοντα

Παρά τα πρωτοφανή ποσοστά της ακροδεξιάς στην Ευρώπη, παραδείγματα χωρών που «γύρισαν το παιχνίδι», δείχνουν ότι η ψήφος στην ακροδεξιά δεν αποτελεί παγιωμένο πολιτικό δεδομένο. 

Στην Στην Ολλανδία, το Κόμμα Ελευθερίας (PVV) του Γκέερτ Βίλντερς έχασε σχεδόν το ένα τρίτο των εδρών του και κατέληξε δεύτερο, ενώ στην Ουγγαρία το Fidesz του Βίκτορ Όρμπαν ηττήθηκε καθαρά από τον κεντροδεξιό αντίπαλό του τον Απρίλιο.

Πώς εξηγείται η τάση στα ακροδεξιά

Σύμφωνα με τους ειδικούς του PopuList, διάφοροι παράγοντες εξηγούν αυτή την τάση. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει πολιτικά κόμματα που έχουν κερδίσει τουλάχιστον μία κοινοβουλευτική έδρα ή το 2% της λαϊκής ψήφου σε εθνικές βουλευτικές εκλογές από το 1989 και μετά.

Πρώτον, οι έρευνες δείχνουν ότι οι απόψεις των ψηφοφόρων σχετικά με βασικά ζητήματα της ακροδεξιάς, όπως η μετανάστευση, δεν έχουν αλλάξει σημαντικά με την πάροδο του χρόνου. Ωστόσο, τα ζητήματα αυτά έχουν αποκτήσει πολύ μεγαλύτερη βαρύτητα στην τελική εκλογική τους επιλογή.

Δεύτερον, τα ακροδεξιά κόμματα έχουν «κανονικοποιηθεί». Πρόκειται για μια αυτοτροφοδοτούμενη διαδικασία: όσο μεγαλύτερα και πιο επιτυχημένα γίνονται, τόσο πιο «φυσιολογικά» θεωρούνται από την κοινωνία. Αυτό ενισχύεται τόσο από τα μέσα ενημέρωσης όσο και από τα παραδοσιακά κόμματα που υιοθετούν ορισμένες από τις ιδέες τους.

Διαβάστε επίσης: «Ήρωας ο Έλληνας που πλάκωσε στο ξύλο τους Αιγύπτιους»: To κρεσέντο της Λατινοπούλου για την Καλλιθέα που περιμέναμε

Τρίτον, σύμφωνα με τον Ρόντουιν, τα ακροδεξιά κόμματα είναι εξαιρετικά αποτελεσματικά στην αφήγηση ιστοριών και στη διαμόρφωση πολιτικών μηνυμάτων. Η ρητορική τους βασίζεται συνήθως σε μια διάκριση μεταξύ «δικών μας» και «άλλων» – του έθνους απέναντι στους μετανάστες, τους δικαστές, τις «woke ελίτ» ή άλλους αντιπάλους.

Έτσι δημιουργούν μια αφήγηση «ηρώων εναντίον κακών», συχνά συνδεδεμένη με ένα εξιδανικευμένο παρελθόν όπου «όλα ήταν καλύτερα». Παράλληλα, έχουν γίνει πολύ πιο αποτελεσματικά στο να προκαλούν συναισθήματα όπως ο θυμός, η περιφρόνηση, αλλά και η υπερηφάνεια και η ελπίδα. Με άλλα λόγια, έχουν επαγγελματοποιήσει την πολιτική τους επικοινωνία.

Η ομπρέλα της ακροδεξιάς και οι κατηγορίες

Η εν λόγω έρευνα αφορά ολόκληρη την ομπρέλα της ακροδεξιάς. 

Πολλοί πολιτικοί επιστήμονες διακρίνουν τα ακροδεξιά κόμματα σε «εξτρεμιστικά» και «ριζοσπαστικά». Τα πρώτα επιδιώκουν την ανατροπή του υπάρχοντος πολιτικού συστήματος, ακόμη και μέσω βίας, ενώ τα δεύτερα λειτουργούν - ή ισχυρίζονται ότι λειτουργούν - εντός του δημοκρατικού πλαισίου.

Ωστόσο, επειδή συχνά είναι δύσκολο να καθοριστεί αν ένα κόμμα είναι «ριζοσπαστικό» ή «εξτρεμιστικό», ο όρος «άκρα δεξιά» χρησιμοποιείται ως γενικός όρος που καλύπτει και τις δύο κατηγορίες.

Ορισμένα ακροδεξιά κόμματα στην Ευρώπη έχουν προσπαθήσει να αποτρέψουν τη χρήση του χαρακτηρισμού αυτού. Στη Γερμανία, για παράδειγμα, τα δικαστήρια έχουν επικυρώσει τον χαρακτηρισμό της AfD ως «ύποπτης για δεξιό εξτρεμισμό» από τις μυστικές υπηρεσίες, αν και δεν μπορεί ακόμη να αποκαλείται επίσημα «επιβεβαιωμένα εξτρεμιστική» μέχρι να ολοκληρωθεί η σχετική δικαστική διαδικασία.

Η τελευταία έκδοση του PopuList καταγράφει 133 ακροδεξιά κόμματα στην Ευρώπη, έναντι 112 το 2003. Όπως και τα 65 ακροαριστερά κόμματα της ηπείρου, σχεδόν όλα θεωρούνται επίσης λαϊκιστικά. Συνολικά, η λίστα περιλαμβάνει 201 λαϊκιστικά κόμματα, έναντι 165 το 2003. Ο λαϊκισμός, που συνήθως συνδυάζεται με μια δεξιά ή αριστερή «βασική ιδεολογία», χωρίζει την κοινωνία σε δύο αντίπαλα και ομοιογενή στρατόπεδα: τον «αγνό λαό» και τη «διεφθαρμένη ελίτ». Υποστηρίζει ότι όλη η πολιτική πρέπει να εκφράζει τη «βούληση του λαού».

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.