Ευεξία στην εργασία, εξάντληση στη ζωή: Τι δεν μας λένε για την ουσία του wellbeing στην εργασία

Στη σημερινή παγκόσμια αγορά εργασίας συναντάμε όλο και συχνότερα τους όρους wellness at work και wellbeing at work, οι οποίοι στα ελληνικά αποδίδονται ως
«ευεξία στην εργασία», με διαφορετικό όμως περιεχόμενο.

Το wellness at work αναφέρεται κυρίως στη σωματική και ψυχική υγεία των εργαζομένων και αφορά σε δράσεις όπως προγράμματα άσκησης, διατροφής, διαχείρισης άγχους, ψυχολογικής υποστήριξης (EAP – Employee Assistance Program) και πρόληψης υγείας. Στην ελληνική αγορά εργασίας το wellness έχει θεματοφύλακα την ομάδα HR και προσφέρεται μέσω παροχών και ομαδικών δραστηριοτήτων ευεξίας.

Αντίθετα, το wellbeing at work αποτελεί μια πιο ολιστική έννοια και προσέγγιση. Αφορά, στη συνολική εμπειρία ζωής του ανθρώπου στο περιβάλλον εργασίας του και συνδέεται με βαθιές έννοιες όπως η ψυχολογική ασφάλεια, η ποιότητα των σχέσεων, η ισορροπία μεταξύ ζωής και εργασίας, η δικαιοσύνη και η αίσθηση του
ανήκειν.

Στην πράξη, το wellbeing καθρεφτίζεται μέσα από την κουλτούρα ενός οργανισμού, τη στρατηγική, την ηγεσία και τις πολιτικές που επηρεάζουν την εμπειρία των εργαζομένων στην εταιρεία.

«Μα καλά τι μόδα είναι αυτή;» θα αναρωτηθεί κάποιος

Δεν είναι μόδα. Οι άνθρωποι περισσότερο από ποτέ επιθυμούν να νοηματοδοτήσουν τη ζωή τους και μέσω της εργασίας τους. Όλο και περισσότερο τα άτομα επιλέγουν συμπεριληπτικούς εργοδότες που σχετίζονται με τις αξίες τους αλλά και ανακαλύπτουν την επιχειρηματικότητά τους. Η μετά covid εποχή έφερε στο προσκήνιο τα ζητήματα ψυχικής υγείας των εργαζομένων, η δυνατότητα για απομακρυσμένη ή μη εργασία αποτελεί πλέον παράγοντα επιλογής εργοδότη, ενώ το αυξημένο κόστος ζωής στις μεγαλουπόλεις ανατρέπει σταδιοδρομίες βασισμένες στη γραμμικότητα και στη σταθερότητα. Την ίδια στιγμή οι εργοδότες, αναζητούν σε μια παγκόσμια αγορά εργασίας τα καλύτερα ταλέντα για να πλοηγηθούν και να πετύχουν στον ψηφιακό μετασχηματισμό.

Υπηρεσίες τηλεφωνικής ψυχολογικής υποστήριξης, mindfulness συνεδρίες, διαλείμματα για yoga, σεμινάρια διαχείρισης στρες, φρούτα στην κουζίνα, μπύρες και πίτσες Παρασκευή απόγευμα, προγράμματα διατροφής και άσκησης. Κάποια από αυτά είναι ουσιαστικά και χρήσιμα. Όμως, συχνά τα προγράμματα wellbeing αγγίζουν μόνο την επιφάνεια — ενώ οι εργαζόμενοι ζουν σε μια πραγματικότητα πολύ πιο σύνθετη και δύσκολη. Και αυτό γιατί το πραγματικό wellbeing δεν τελειώνει όταν κλείνει η πόρτα του γραφείου αλλά αρχίζει όταν επιστρέφεις στο σπίτι:

• Η «Μαρία» συμμετέχει σε ομιλίες για το άγχος και ομαδικά μαθήματα yoga που διοργανώνει η εταιρεία τεχνολογίας που εργάζεται. Νιώθει πως την βοηθούν. Όταν όμως φτάνει σπίτι την περιμένουν οι αυξημένοι λογαριασμοί παγίων εξόδων, το σούπερ μάρκετ που κάθε εβδομάδα ακριβαίνει και ο φόβος ότι θα τη διώξουν από το σπίτι που πληρώνει με ενοίκιο για να γίνει μισθωμένο κατάλυμα προσωρινής διαμονής. Ο μισθός της εξαντλείται τις πρώτες 15 ημέρες κάθε μήνα. Το wellbeing της διαρκεί όσο και ένα 45λεπτο μάθημα. Μετά, η πραγματικότητα την τραβά ξανά προς τα κάτω.
• Ο «Γιάννης» έχει πρόσβαση σε πρόγραμμα απομακρυσμένης ψυχολογικής υποστήριξης (EAP) στην τράπεζα όπου εργάζεται. Αξιοποιεί την υπηρεσία και μιλά με ψυχολόγο για το άγχος και τα ψυχοσωματικά του συμπτώματα. Την επόμενη μέρα όμως επιστρέφει σε ένα περιβάλλον με εξαντλητικά ωράρια, συνεχή πίεση για στόχους, παθητική επιθετικότητα από τον προϊστάμενο και αναξιοκρατία. Το EAP τον βοηθά να αντέχει. Δεν μπορεί όμως να αλλάξει το πλαίσιο που τον εξαντλεί. Και έτσι, η υποστήριξη λειτουργεί σαν παυσίπονο: απαλύνει για λίγο, αλλά δεν θεραπεύει την αιτία.
• H «Μαριλένη» λαμβάνει πρόγραμμα άθλησης και διατροφής από ειδικούς που προσφέρει δωρεάν η μεγάλη κατασκευαστική εταιρεία που εργάζεται. Έχει βρει στο τρέξιμο και στον αθλητισμό ένα καταφύγιο χαράς και απόδρασης. Ζει σε ένα πολύ μικρό διαμέρισμα στην Αθήνα με συγκάτοικο . Ο μισθός της δεν αρκεί για να μένει μόνη. Πρέπει να μένει στην Αθήνα για να προσφέρει φροντίδα στους ηλικιωμένους γονείς της και στον αδερφό της με νοητική υστέρηση για τον οποίο αναζητά απελπισμένα κρατική δομή/οικοτροφείο. Τα έκτακτα περιστατικά για φροντίδα της υγείας των δικών της ανθρώπων τη γονατίζουν οικονομικά και ψυχολογικά. Το σώμα της δυναμώνει μέσα από την άθληση, αλλά η ζωή της την εξαντλεί.
• Ο «Διονύσης» παρακολουθεί συστηματικά τα σεμινάρια ενσυναίσθησης που διοργανώνει η εταιρεία του, ενώ λαμβάνει και coaching συνεδρίες για προσωπική ενδυνάμωση. Όμως εργάζεται σε ένα τοξικό περιβάλλον. Λαμβάνει ειρωνείες και υπονοούμενα για τη σεξουαλική του ταυτότητα. Επικρίσεις και προσβολές για το γεγονός ότι δεν είναι ακόμα παντρεμένος στα 47 του. Ο προϊστάμενός του φέρεται σαν να είναι υπεράνω κανόνων. Σαν να μην τον αγγίζει τίποτα και να απολαμβάνει την εύνοια της διοίκησης. Το wellbeing πρόγραμμα στοχεύει στη θεωρητική βελτίωση, αλλά η κουλτούρα της εταιρείας ακυρώνει την ίδια της την επένδυση. Πώς να μιλήσεις για ψυχική υγεία όταν καθημερινά αντιμετωπίζεις κακές συμπεριφορές και ανασφάλεια;
• H «Ξένια» διευθυντικό στέλεχος πασίγνωστης εταιρείας συμβούλων επιχειρήσεων, σκέφτεται την αυτοκτονία. Επιθυμεί να προχωρήσει σε φυλομετάβαση αλλά συνειδητοποιεί ότι το περιβάλλον εργασίας της θα την απορρίψει και θα βρεθεί σε οικονομικό αδιέξοδο.

Πολλοί οργανισμοί προσεγγίζουν με καλές προθέσεις αλλά επιφανειακά το wellbeing, και όχι με βαθιά κατανόηση της καθημερινής ζωής των εργαζομένων. Και κάπου εδώ ξεκινά η ουσία.

7 Αληθινές Στρατηγικές Wellbeing @ Work

1. Δίκαιες αποδοχές και πίεση για μείωση της φορολογίας των παροχών

Το wellbeing ξεκινά όταν ο εργαζόμενος μπορεί να ζει αξιοπρεπώς. Απαιτείται επαναπροσδιορισμός μισθών και παροχών προς τα πάνω. ΤΩΡΑ! Αυξήσεις δηλαδή σε μισθούς και παροχές για να είναι βιώσιμη η ΖΩΗ. Παράλληλα, οφείλουν οι επιχειρήσεις να πιέσουν περαιτέρω θεσμικά το κράτος για ένα σύστημα που δεν «τιμωρεί» τις παροχές. Σήμερα, οι επιχειρήσεις καταφεύγουν σε «τρικ», κουπόνια και άλλες έμμεσες παροχές για να αποφύγουν την τεράστια φορολόγηση.

2. Εκπαίδευση σε βασική οικονομική παιδεία και στην ανάπτυξη της επιχειρηματικότητας των ατόμων

Το οικονομικό άγχος δεν λύνεται μόνο με υψηλότερο μισθό. Η οικονομική μόρφωση και παιδεία είναι κρίσιμος παράγοντας wellbeing. Σαν πολίτες δυστυχώς δεν έχουμε εκπαιδευτεί στην τυπική μας μόρφωση για την αξία του χρήματος, το χρηματοοικονομικό σχεδιασμό μιας οικογένειας, τη διαχείριση χρέους, την αποταμίευση και τις επενδύσεις. Η καλλιέργεια της επιχειρηματικότητας των ατόμων ενισχύει την απασχολησιμότητά τους και συμβάλλει σε μια βιώσιμη διαχείριση της σταδιοδρομίας. Μια εταιρεία που επιθυμεί να δώσει πρόσθετη αξία στο wellbeing των ανθρώπων της θα πρέπει να εστιάσει στην παροχή σχετικών εκπαιδεύσεων. Όταν οι άνθρωποι αποκτούν έλεγχο πάνω στα οικονομικά τους, αποκτούν έλεγχο και στη ζωή τους. Μειώνουν το στρες και ζουν περισσότερο ποιοτικά.

3. Καλλιέργεια περιβάλλοντος εργασίας που προάγει την ψυχολογική ασφάλεια

Ο πυρήνας του wellbeing εντός των οργανισμών είναι η αίσθηση ότι μπορείς να μιλήσεις, να εκφράσεις άποψη, να κάνεις λάθη χωρίς φόβο και να είσαι ο εαυτός σου. Σε πολλές περιπτώσεις τα άτομα φοβούνται να αιτηθούν άδεια, αναγκάζονται να πηγαίνουν με τα νερά τοξικών και δύστροπων στελεχών για να επιβιώσουν στο σύστημα, καταπιέζουν τη δημιουργικότητα τους για να συμβαδίσουν με το παραδοσιακό στυλ του manager τους, ανέχονται κακοποιητικές συμπεριφορές κ.α. Οι επιχειρήσεις θα πρέπει να επενδύσουν στην εκπαίδευση των στελεχών τους στη διαχείριση ανθρώπων και συμπεριφορών, να χτίσουν μια οργανωσιακή κουλτούρα
ανοιχτής επικοινωνίας και ανατροφοδότησης και να θεμελιώσουν δικλείδες ασφαλείας για όσους τολμούν να εκθέσουν τα κακώς κείμενα χωρίς περιστροφές. Η εμπιστοσύνη είναι μια κατάσταση στην οποία οι εργαζόμενοι αισθάνονται ότι οι προσδοκίες που αποκτούν από τη διοίκηση του οργανισμού τους δεν θα προδοθούν. Έτσι, χτίζεται η ψυχολογική ασφάλεια.

4. Δικαιοσύνη, διαφάνεια και αξιοκρατία

Η έλλειψη δικαιοσύνης επηρεάζει αρνητικά την ψυχική υγεία των εργαζομένων. Το ανθρώπινο μυαλό δεν αντέχει την αδικία. Προσλήψεις και προαγωγές με ασαφή και υποκειμενικά κριτήρια, διαφορετικές μεταχειρίσεις, διακρίσεις σε βάρος των γυναικών, αναπαραγωγή στερεοτύπων για τη μητρότητα και τους ρόλους των φύλων, μικροπολιτικές (politics), εξαρτημένος τρόπος λήψης αποφάσεων και “εσωτερικές παρέες” καταστρέφουν το wellbeing και συνθλίβουν την ψυχική υγεία. Η δικαιοσύνη είναι πυλώνας του wellbeing γιατί οι άνθρωποι νιώθουν καλά όταν η προσπάθειά τους αναγνωρίζεται και όταν οι διαδικασίες είναι διαφανείς.

5. Δημιουργία συμπεριληπτικού περιβάλλοντοςεργασίας

Αλήθεια; Ποιος θα ήθελε πραγματικά να εργάζεται σε ένα περιβάλλον εργασίας όπου κυριαρχεί ο ρατσισμός και ο σεξισμός; Ο ρατσισμός και ο σεξισμός ευθύνονται διαχρονικά για ένα τεράστιο μέρος του ανθρώπινου πόνου σε παγκόσμιο επίπεδο. Οραματιστείτε εργασιακά περιβάλλοντα όπου οι άνθρωποι έχουν ίσες ευκαιρίες, απολαμβάνουν σεβασμό και ακούγεται η φωνή τους ανεξαρτήτως φύλου, ηλικίας, εθνικότητας, αναπηρίας, προσωπικότητας και σεξουαλικής ταυτότητας. Η συμπερίληψη δεν είναι «πολιτική ορθότητα». Είναι ασφάλεια, σεβασμός, ψυχική ηρεμία και θεμελιώδες στοιχείο του κοινωνικού ιστού.

6. Παροχή υποστήριξης στα άτομα απέναντι στονφόβο τους για αντικατάσταση από την τεχνητή νοημοσύνη και την τεχνολογία

Στο πλαίσιο του ψηφιακού μετασχηματισμού των εταιρειών και στην αυξανόμενη εφαρμογή/αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης (AI-Artificial Intelligence) οι άνθρωποι αναρωτιόμαστε: Πότε θα με αντικαταστήσει η τεχνητή νοημοσύνη; Σε τι βαθμό θα αλλάξει η εργασία μου; Θα είμαι απασχολήσιμος στο άμεσο μέλλον; Για την καλλιέργεια και υποστήριξη του wellbeing at work οι οργανισμοί και οι ομάδες HR (Human Resources ή People Operations) θα πρέπει να σχεδιάσουν και να εφαρμόσουν στρατηγικές όπου τα άτομα είτε θα επικαιροποιούν είτε θα αποκτούν νέες δεξιότητες και γνώσεις (reskilling και upskilling), θα εκπαιδεύονται σε νέες τεχνολογίες, θα υποστηρίζονται πραγματικά σε μεταβάσεις νέων εργασιακών ρόλων και θα διαμορφώνουν μια διαφανή επικοινωνία για τον ψηφιακό μετασχηματισμό στην επιχείρηση. Wellbeing δεν είναι να κρύβεις την τεχνολογία και τις εξελίξεις που πηγάζουν από αυτή. Είναι να βοηθάς τον εργαζόμενο να νιώθει ικανός μέσα σε αυτήν.

7. Ολιστική φροντίδα για το παρόν και το μέλλον κάθε εργαζόμενου και των οικείων του

Οι σύγχρονες, ώριμες επιχειρήσεις δεν βλέπουν απλώς το «δέντρο». Βλέπουν ολόκληρο το «δάσος»: το οικογενειακό, οικονομικό και κοινωνικό σύστημα μέσα στο οποίο ζει και λειτουργεί ο εργαζόμενος. Όταν αυτά τα συστήματα είναι εύθραυστα και ευάλωτα όπως σήμερα, το άγχος μεταφέρεται αναπόφευκτα εντός του οργανισμού — επηρεάζοντας τη συγκέντρωση, τη λήψη αποφάσεων, τη συνεργασία και τη μακροπρόθεσμη παραμονή των ταλέντων.

Η φροντίδα των «συστημάτων» του εργαζομένου δεν είναι παροχή «πολυτέλειας». Σκεφτείτε τις ανάγκες σε πόρους, χρόνους και εστίαση της προσοχής που απαιτεί π.χ. η φροντίδα των ηλικιωμένων γονιών, η δημιουργία οικογένειας, η διαχείριση μελών της οικογένειας με βαριές μορφές αναπηρίας, η αντιμετώπιση έκτακτων θεμάτων υγείας κ.α. Οι εργαζόμενοι που αισθάνονται ασφαλείς για τη ζωή τους έξω από την εργασία τους, είναι ακριβώς εκείνοι που μπορούν να αποδώσουν σταθερά καλά μέσα σε αυτήν.

Όταν μια επιχείρηση και οι ηγέτες της αξιοποιούν τη συστημική σκέψη, χτίζουν κάτι πολύ πιο ισχυρό από μια πρόσκαιρη ικανοποίηση. Χτίζουν εμπιστοσύνη, ψυχική ασφάλεια και μακροχρόνια δέσμευση. Και αυτά είναι τα πραγματικά θεμέλια πάνω στα οποία στέκονται οι οργανισμοί που αντέχουν στον χρόνο, στις κρίσεις και στον ανταγωνισμό των ταλέντων. Στην πράξη λοιπόν, οι οργανισμοί που νοιάζονται συστημικά και το δείχνουν επενδύουν:

• Στην τήρηση του ωραρίου και στον περιορισμό της χωρίς όρια απσχόλησης των ατόμων σε ζητήματα του «γραφείου» εκτός των ωρών εργασίας.
• Σε συμπληρωματικά συνταξιοδοτικά και αποταμιευτικά προγράμματα
• Στην παροχή ιδιωτικών ασφαλίσεων ζωής και υγείας με παροχές για τα μέλη των οικογενειών
• Σε ενημερώσεις για την περαιτέρω και ουσιαστική αξιοποίηση των παροχών που παρέχουν
• Στην παροχή πρωτοβάθμιων υπηρεσιών νομικών, εργασιακών και οικονομικών συμβουλών
• Στην παροχή οικονομικής και ουσιαστικής υποστήριξης για την φροντίδα των ηλικιωμένων γονιών
• Σε σεμινάρια συμβουλευτικής γονέων
• Στην παροχή υπηρεσιών επαγγελματικής καθοδήγησης εφήβων
• Στην επέκταση των προγραμμάτων ψυχολογικής υποστήριξης σε οικείους των εργαζομένων
• Στη θεσμοθέτηση διαφόρων μορφών άδειας επί πληρωμή βασισμένες στο σύγχρονο τρόπο ζωής και στις ανάγκες των ανθρώπων
• Στις ευέλικτες μορφές απασχόλησης

Αναστοχαστείτε…

Θα μπορούσαν όλες αυτές οι στρατηγικές να είναι προτεραιότητα ενός σύγχρονου και ανθρωποκεντρικού κράτους; Γίνεται δημόσιος διάλογος για τα θέματα ευεξίας των πολιτών αυτής της χώρας; Υπάρχουν πολιτικοί που αναπτύσσουν δημόσιο λόγο για το wellbeing των πολιτών;

Η στρατηγική οπτική πάνω στο wellbeing των ανθρώπων μπορεί να απογειώσει την καλή φήμη ενός εργοδότη (employer branding), να καταστήσει πραγματικό στρατηγικό εταίρο το τμήμα HR και να δώσει ουσιαστική προστιθέμενη αξία στην επιχειρηματική κοινωνική υπευθυνότητα και ηθική. Εν τέλει μπορεί να διαμορφώσει μια θετική σχέση ανάμεσα στο κράτος, στις επιχειρήσεις και στους πολίτες/εργαζόμενους.

Ας σκεφτούν οι αρμόδιοι αν τα φρούτα στην κουζίνα, το μασάζ στην καρέκλα του γραφείου, τα διαλείμματα yoga και οι αθλοπαιδιές συνεισφέρουν ουσιαστικά όσο οι άνθρωποι ασφυκτιούν από την οικονομική ανασφάλεια, το στεγαστικό άγχος και την ανεπάρκεια υπηρεσιών φροντίδας υγείας.

Αν θέλουμε ανθρώπους που να δουλεύουν χωρίς να καταρρέουν, οικογένειες που να ευημερούν, κοινωνίες που να στέκονται όρθιες στις κρίσεις, χρειάζεται κάτι πολύ περισσότερο από εταιρικές δράσεις: χρειάζεται ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο βασισμένο στην ηθική και στην συμπόνοια. Με κράτος που φροντίζει, επιχειρήσεις που αναλαμβάνουν την ευθύνη και πολίτες που δεν αναγκάζονται να «αντέχουν» για να επιβιώσουν. Γιατί wellbeing δεν σημαίνει να επιβιώνεις και να τα βγάζεις πέρα. Σημαίνει να μπορείς να ζεις με αξιοπρέπεια και να ανθίζεις.

* Ο Γιώργος Γούλας προσφέρει ηθικές και βιώσιμες υπηρεσίες συμβουλευτικής σταδιοδρομίας, coaching & HR Business Partnering σε άτομα και οργανισμούς.

Γιώργος Γούλας - www. Icanbeyourcoach.com

Σύμβουλος Σταδιοδρομίας και Επαγγελματικού Προσανατολισμού | Εκπαιδευτής Ηγεσίας | Coach | Σύμβουλος Διαχείρισης Ανθρώπινου Δυναμικού

Αυτό το άρθρο στο Reader δεν παρέχει ιατρικές συμβουλές και σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να υποκαταστήσει τη γνωμάτευση ενός ιατρού. Για οποιοδήποτε πρόβλημα υγείας έχετε, θα πρέπει να απευθυνθείτε σε κάποιο επαγγελματία υγείας.