Δημογραφική βόμβα στην Ευρώπη: Λιγότεροι εργαζόμενοι, περισσότεροι ηλικιωμένοι

Eurostat καταγράφει μια σαφή και σταθερή τάση: ο δείκτης εξάρτησης ηλικιωμένων στην Ευρωπαϊκή Ένωση αυξάνεται συνεχώς τα τελευταία 20 χρόνια. Το 2004, για κάθε ηλικιωμένο άτομο άνω των 65 ετών αντιστοιχούσαν σχεδόν τέσσερις ενήλικες σε ηλικία εργασίας. Σήμερα, η αναλογία έχει περιοριστεί σε λιγότερους από τρεις.

Συγκεκριμένα, την 1η Ιανουαρίου 2024, ο δείκτης εξάρτησης έφτασε το 37%, έναντι 26,8% το 2004.

Η μεταβολή αυτή δεν είναι απλώς αριθμητική. Αντικατοπτρίζει βαθιές κοινωνικές και οικονομικές προκλήσεις: από τη βιωσιμότητα των ασφαλιστικών συστημάτων έως την ανάγκη για νέες πολιτικές φροντίδας και στήριξης των ηλικιωμένων.

Η Ευρυτανία στην κορυφή της γήρανσης

Η Ελλάδα βρίσκεται ανάμεσα στις χώρες που καταγράφουν υψηλούς δείκτες εξάρτησης ηλικιωμένων. Η περίπτωση της Ευρυτανίας είναι ενδεικτική: με ποσοστό 71,1%, η ορεινή αυτή περιοχή της Στερεάς Ελλάδας συγκαταλέγεται στις τρεις κορυφαίες περιφέρειες της ΕΕ με τον υψηλότερο δείκτη, μαζί με περιοχές της Πορτογαλίας και του Βελγίου.

Η εικόνα αυτή δεν είναι μεμονωμένη. Αρκετές ελληνικές περιφέρειες εμφανίζουν δείκτη άνω του 50%, γεγονός που καταδεικνύει μια γενικευμένη τάση γήρανσης του πληθυσμού. Η συγκέντρωση ηλικιωμένων σε ορεινές και απομακρυσμένες περιοχές, όπου η νεολαία συχνά μεταναστεύει προς τα αστικά κέντρα ή το εξωτερικό, εντείνει το φαινόμενο.

Περιφέρειες που σπάνε ρεκόρ

Η Ελλάδα δεν αποτελεί εξαίρεση. Στην ΕΕ, 139 περιφέρειες (NUTS 3) καταγράφουν δείκτη εξάρτησης άνω του 50%. Οι περισσότερες εντοπίζονται στη Γερμανία και τη Γαλλία, ενώ υψηλά ποσοστά εμφανίζονται επίσης σε Ιταλία, Φινλανδία, Πορτογαλία, Βουλγαρία και Ισπανία.

Αντίθετα, περιοχές όπως η Μαγιότ (Γαλλία) ή η Γουιάνα εμφανίζουν εξαιρετικά χαμηλούς δείκτες, λόγω νεανικού πληθυσμού και μεταναστευτικών ροών.
Οι ηλικιωμένοι ως ποσοστό του πληθυσμού και μεταναστευτικών ροών.

Συνολικά, οι ηλικιωμένοι αντιπροσωπεύουν το 21,6% του πληθυσμού της ΕΕ. Σε ορισμένες περιοχές, όπως η Ευρυτανία ή οι ορεινές περιοχές της Πορτογαλίας, το ποσοστό αυτό ξεπερνά το ένα τρίτο του πληθυσμού.

Αντίθετα, σε μητροπολιτικά κέντρα όπως η Κοπεγχάγη ή οι Βρυξέλλες, οι ηλικιωμένοι αποτελούν λιγότερο από το 10%.

Τι σημαίνουν οι αριθμοί

Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η αύξηση του δείκτη εξάρτησης ηλικιωμένων δεν πρέπει να ερμηνεύεται αποκλειστικά ως «βάρος» για τις κοινωνίες. Αντίθετα, μπορεί να ιδωθεί και ως ένδειξη βελτίωσης της υγείας και της μακροζωίας. Ωστόσο, η συρρίκνωση του πληθυσμού σε ηλικία εργασίας δημιουργεί πιέσεις στα συστήματα κοινωνικής πρόνοιας και στην αγορά εργασίας.

Η επιστημονική κοινότητα τονίζει ότι οι προβλέψεις πρέπει να αντιμετωπίζονται με συντηρητική ματιά: οι μελλοντικές εξελίξεις εξαρτώνται από παράγοντες όπως η μετανάστευση, οι γεννήσεις, αλλά και οι πολιτικές στήριξης της οικογένειας και της απασχόλησης.

Η έρευνα της Eurostat φωτίζει μια πραγματικότητα που δεν μπορεί να αγνοηθεί. Η Ευρώπη -και ειδικά η Ελλάδα- γερνά με ταχείς ρυθμούς.

Η πρόκληση είναι διπλή: αφενός να διασφαλιστεί η αξιοπρεπής διαβίωση των ηλικιωμένων, αφετέρου να ενισχυθεί η κοινωνική και οικονομική ανθεκτικότητα των νεότερων γενεών.

Η Ευρυτανία, με τον υψηλότατο δείκτη εξάρτησης, λειτουργεί ως «καθρέφτης» για το μέλλον πολλών άλλων περιοχών της χώρας. Και το ερώτημα που τίθεται είναι αν η Ελλάδα και η Ευρώπη θα καταφέρουν να μετατρέψουν τη γήρανση του πληθυσμού από πρόβλημα σε ευκαιρία για κοινωνική καινοτομία.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.