Ο πόλεμος των logistics μεταξύ Ισραήλ και Ιράν 

Στον σύγχρονο πόλεμο, η γραμμή του μετώπου δεν ορίζεται πια μόνο από τα χαρακώματα ή την παράταξη των στρατευμάτων, αλλά από το «νευρικό σύστημα» του αντιπάλου, δηλαδή την εφοδιαστική του αλυσίδα. Η πρόσφατη και διαρκώς κλιμακούμενη αντιπαράθεση μεταξύ του Ισραήλ και του Ιράν αναδεικνύει μια θεμελιώδη αλλαγή στρατηγικής: η νίκη δεν κρίνεται απαραίτητα στην κατάληψη εδαφών, αλλά στην παράλυση των υποδομών που επιτρέπουν στον εχθρό να λειτουργεί.

Γράφει ο Εμμανουήλ Δασκαλάκης

Αυτή η στροφή προς τα λεγόμενα logistics (ενεργειακές υποδομές, καύσιμα, δίκτυα μεταφοράς, αποθήκες και ψηφιακά συστήματα) δημιουργεί μια τεράστια πρόκληση για το Διεθνές Δίκαιο, καθώς τα όρια μεταξύ στρατιωτικού και πολιτικού στόχου γίνονται ολοένα και πιο δυσδιάκριτα.

Το κεντρικό νομικό δίλημμα αφορά τις υποδομές «διπλής χρήσης». Ένα λιμάνι, ένας σταθμός ηλεκτροπαραγωγής ή ένας οδικός άξονας εξυπηρετούν τις μετακινήσεις των στρατιωτικών δυνάμεων, ταυτόχρονα όμως είναι απαραίτητα για την επιβίωση εκατομμυρίων αμάχων. Η επιστημονική ανάλυση των διεθνών κανόνων επιβάλλει την Αρχή της Αναλογικότητας, η οποία ορίζει ότι το στρατιωτικό όφελος από ένα χτύπημα πρέπει να είναι σαφώς μεγαλύτερο από την ανθρωπιστική ζημιά που θα προκληθεί. Στην πράξη, όμως, βλέπουμε ότι η στοχοποίηση των εφοδιαστικών δικτύων στη Μέση Ανατολή αγγίζει συχνά τα όρια των εγκλημάτων πολέμου, αφού η κατάρρευση μιας τέτοιας αλυσίδας μπορεί να στερήσει από τον πληθυσμό βασικά αγαθά, όπως τρόφιμα και φάρμακα, με το πρόσχημα της αποδυνάμωσης του εχθρού.

Η σύγκρουση Ιράν-Ισραήλ περιπλέκεται ακόμα περισσότερο λόγω του «σκιώδους πολέμου» που διεξάγεται μέσω πληρεξουσίων, των γνωστών proxies. Το Ιράν συχνά δεν εμπλέκεται άμεσα, αλλά παρέχει την υλικοτεχνική υποδομή όπως όπλα, χρηματοδότηση και logistics σε ομάδες όπως η Χεζμπολάχ ή οι Χούθι. Αυτό δημιουργεί ένα κενό ευθύνης στο Διεθνές Δίκαιο: πότε ένα κράτος θεωρείται νομικά υπεύθυνο για τις πράξεις των ομάδων που εξοπλίζει; Η διεθνής νομολογία αναζητά πλέον τα όρια του «αποτελεσματικού ελέγχου», εξετάζοντας αν η παροχή εφοδίων αρκεί για να θεωρηθεί το κράτος-χορηγός και άμεσος αυτουργός μιας επίθεσης.

Ταυτόχρονα, κερδίζει έδαφος η θεωρία της «συσσώρευσης συμβάντων». Σύμφωνα με αυτήν, μια σειρά από μικρά, μεμονωμένα χτυπήματα σε πλοία ή αποθήκες, που από μόνα τους μπορεί να μην θεωρούνταν αιτία πολέμου, μπορούν να αθροιστούν νομικά και να χαρακτηριστούν ως μια ενιαία «ένοπλη επίθεση». Αυτό δίνει το δικαίωμα στο κράτος που δέχεται τα χτυπήματα να επικαλεστεί το δικαίωμα της αυτοάμυνας και να απαντήσει με πλήρη στρατιωτική ισχύ. Έτσι, ο πόλεμος των logistics μετατρέπεται σε μια σκακιέρα όπου κάθε κίνηση στις αποθήκες ή στα λιμάνια μπορεί να αποτελέσει τη σπίθα για μια γενικευμένη περιφερειακή ανάφλεξη.

Σε αυτό το περιβάλλον, το Διεθνές Δίκαιο καλείται να επαναπροσδιορίσει τη «στρατιωτική αναγκαιότητα» απέναντι στην προστασία των αμάχων. Η τεχνολογία επιτρέπει πλέον χειρουργικά πλήγματα, όμως οι στρατηγικές επιλογές των εμπλεκόμενων μερών τείνουν συχνά προς τον ολοκληρωτικό οικονομικό και λειτουργικό στραγγαλισμό του αντιπάλου. Η διαφύλαξη της διάκρισης μεταξύ μαχητών και πολιτών παραμένει η τελευταία γραμμή άμυνας της διεθνούς έννομης τάξης. Αν η καταστροφή των εφοδιαστικών αλυσίδων γίνει το απόλυτο όπλο χωρίς περιορισμούς, τότε ο πόλεμος του μέλλοντος δεν θα κρίνεται από το ποιος υπερτερεί στα όπλα, αλλά από το ποιος θα αντέξει περισσότερο στην εξαθλίωση της καθημερινότητάς του.

* Ο  Εμμανουήλ Δασκαλάκης είναι Αξιωματικός του Πυροσβεστικού Σώματος,  Υποψήφιος Διδάκτορας της Στρατιωτικής Σχολής Ευελπίδων & παράλληλα Μεταπτυχιακός φοιτητής του ΔΠΜΣ ''Ενεργειακά Συστήματα'' του Ελληνικού Μεσογειακού Πανεπιστημίου. Εισήλθε στη Σχολή Ανθυποπυραγών με κατατακτήριες εξετάσεις με πρώτο πτυχίο αυτό της Γεωλογίας (ΑΠΘ). Εχει δύο μεταπτυχιακούς τίτλους (MBA από το Πανεπιστήμιο Λευκωσίας & MSc Διαχείρησης Καταστροφών & Κρίσεων από το ΕΚΠΑ). Επίσης απόφοιτος ΙΕΚ '«Στέλεχος Ασφαλείας Προσώπων και Υποδομών». Είναι επίσης αναλυτής σε θέματα ασφάλειας, ενέργειας και κρίσεων.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.