Απορούν και οι επιστήμονες: Αυτό το είδος ψαριού επέζησε 100.000 χρόνια χωρίς αρσενικά

Στα ποτάμια του Μεξικού και του νότιου Τέξας ζει ένα ψάρι που μοιάζει να παραβιάζει τους βασικούς κανόνες της εξέλιξης, το μολύ του Αμαζονίου. Όλα τα άτομα του είδους είναι θηλυκά και αναπαράγονται χωρίς να ενσωματώνουν το DNA των αρσενικών.

Ακολουθούν μια ιδιαίτερη στρατηγική που ονομάζεται γυναικογένεση. Χρησιμοποιούν το σπέρμα άλλων ειδών μόνο για να «ενεργοποιήσουν» το ωάριο, χωρίς όμως να το ενσωματώνουν. Το αποτέλεσμα είναι απόγονοι-κλώνοι, όλοι θηλυκοί.

Στη φύση, η σεξουαλική αναπαραγωγή κυριαρχεί γιατί δημιουργεί γενετική ποικιλία. Μέσω της ανάμειξης DNA, τα είδη αυξάνουν τις πιθανότητες επιβίωσής τους. Αντίθετα, τα ασεξουαλικά είδη θεωρητικά κινδυνεύουν από τη λεγόμενη «καστάνια του Μιούλερ», δηλαδή τη σταδιακή συσσώρευση επιβλαβών μεταλλάξεων που μπορεί να οδηγήσει στην εξαφάνιση.

Γι’ αυτό και η ύπαρξη ενός καθαρά θηλυκού είδους που επιβιώνει για περίπου 100.000 χρόνια αποτελεί επιστημονικό παράδοξο.

Νεότερες έρευνες δείχνουν ότι το μολύ του Αμαζονίου έχει αναπτύξει έναν εναλλακτικό μηχανισμό επιβίωσης: τη μετατροπή γονιδίων. Πρόκειται για μια διαδικασία «αντιγραφής και επικόλλησης», κατά την οποία τα κύτταρα διορθώνουν φθαρμένο DNA χρησιμοποιώντας ένα άλλο αντίγραφο ως πρότυπο.

Στο συγκεκριμένο ψάρι, αυτή η διαδικασία λειτουργεί ιδιαίτερα έντονα, αποτρέποντας τη συσσώρευση επικίνδυνων μεταλλάξεων, και μάλιστα στοχεύει κυρίως στα πιο ευάλωτα σημεία του γονιδιώματος.

Το είδος προέκυψε αρχικά από τον υβριδισμό δύο διαφορετικών ψαριών, αποκτώντας έτσι από την αρχή ένα διπλό γενετικό υπόβαθρο — μια «δεξαμενή» ποικιλίας που συνέβαλε καθοριστικά στην επιβίωσή του. Αυτό το αρχικό πλεονέκτημα, σε συνδυασμό με τη μετατροπή γονιδίων, φαίνεται να αντικαθιστά τον ρόλο της σεξουαλικής αναπαραγωγής.

Δεν είναι η μοναδική τέτοια περίπτωση στη φύση. Παρόμοια φαινόμενα παρατηρούνται και σε οργανισμούς όπως τα βδελλοειδή τροχόζωα, που επιβιώνουν για εκατομμύρια χρόνια χωρίς αρσενικά, ενώ ορισμένα μπορούν ακόμη και να «δανείζονται» DNA από το περιβάλλον τους, ενισχύοντας την ανθεκτικότητά τους.

Η περίπτωση του μολύ του Αμαζονίου αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την εξέλιξη. Το σεξ δεν είναι η μοναδική στρατηγική για τη διατήρηση ενός υγιούς γονιδιώματος. Η κατανόηση αυτών των μηχανισμών μπορεί να αποδειχθεί πολύτιμη και για την ανθρώπινη υγεία, καθώς οι γενετικές μεταλλάξεις βρίσκονται στη βάση πολλών ασθενειών, όπως ο καρκίνος.

Τελικά, αυτό το μικρό ψάρι αποδεικνύει ότι η εξέλιξη δεν ακολουθεί έναν μόνο δρόμο.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.