Τρεις τρόποι για να μειωθούν οι κίνδυνοι από τις πλημμύρες στην Ευρώπη

Οι πλημμύρες στην Ευρώπη αποτελούν πλέον συχνό φαινόμενο, ενώ γίνονται όλο και πιο επικίνδυνες και καταστροφικές, με πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα την τραγωδία στη Βαλένθια.

Οι επιστήμονες συμφωνούν ότι οι σοβαρές πλημμύρες προκλήθηκαν πιθανότατα από την κλιματική αλλαγή με αποτέλεσμα να σημειωθούν βροχοπτώσεις ρεκόρ.

Οι υψηλότερες θερμοκρασίες αυξάνουν την ποσότητα των υδρατμών στην ατμόσφαιρα, ιδίως πάνω από θερμότερους ωκεανούς, κάτι που με τη σειρά του αυξάνει την ποσότητα των βροχοπτώσεων.

Η Ευρώπη αναμένεται να αντιμετωπίσει μεγαλύτερη συχνότητα σοβαρών πλημμυρών, με δυνητικά ολέθριες συνέπειες για τις οικονομίες και τα μέσα διαβίωσης.

Η μείωση του κινδύνου αποτελεί πρόκληση λόγω της μεγάλης πυκνότητας πληθυσμού και των οικονομικών δραστηριοτήτων σε περιοχές που είναι επιρρεπείς, καθώς και της σημαντικής πολιτιστικής κληρονομιάς.

Οι πλημμύρες στην Ευρώπη

Η εφαρμογή αποτελεσματικής διαχείρισης για τις πλημμύρες είναι επίσης δύσκολη, καθώς τα φαινόμενα ποικίλουν. Σύμφωνα με το The Conversation, σε γενικές γραμμές η Ευρώπη επηρεάζεται από τρεις κύριους τύπους πλημμυρικών διεργασιών: ποτάμιες, πλημμύρες χειμάρρων και παράκτιες καταιγίδες.

Οι ποτάμιες πλημμύρες αναφέρονται στην υπερβολική βροχόπτωση (βροχή και λιωμένο χιόνι) που ρέει σε λεκάνες απορροής ποταμών και οδηγεί σε υψηλές απορροές και υπερχειλίσεις στα κατώτερα τμήματά τους.

Αυτές οι πλημμύρες είναι ιδιαίτερα σοβαρές σε ορεινές περιοχές κοντά στην ακτή, όπως η Βαλένθια της Ισπανίας το 2024, επειδή οι απότομες πλαγιές επιταχύνουν την απορροή.

Οι πλημμύρες των ποταμών συμβαίνουν όταν οι τοπικές βροχοπτώσεις δεν αποστραγγίζονται επαρκώς, τα χωράφια στις αγροτικές περιοχές κορεστούν, ενώ αιφνίδια πλημμυρικά φαινόμενα μπορεί να εμφανιστούν σε αστικές περιοχές.

Η υπερβολική τοπική βροχόπτωση προκαλεί ιδιαίτερα πρόβλημα πάνω από πεδινά ποτάμια και δέλτα κατά τους υγρούς χειμερινούς μήνες, καθώς τα κορεσμένα εδάφη δεν επιτρέπουν την αποστράγγιση των πρόσθετων βροχοπτώσεων και της απορροής, οδηγώντας σε τοπικά προβλήματα πλημμυρών.

Οι ισχυροί άνεμοι οδηγούν τα παράκτια κύματα καταιγίδων. Αυτό προκαλεί την ανάσχεση και την υπερχείλιση των ποταμών, πλημμυρίζοντας παρακείμενες εκτάσεις. Τα φαινόμενα καταιγίδων είναι συχνότερα κατά τους χειμερινούς μήνες.

Όμως οι πιο δύσκολες για τη διαχείριση πλημμύρες προκαλούνται από πολλαπλές πλημμυρικές διεργασίες.

Τον περασμένο χειμώνα στην κάτω λεκάνη του Ρήνου στη Γερμανία και τις Κάτω Χώρες, τρεις πλημμυρικές διεργασίες συνδυάστηκαν για να προκαλέσουν πλημμύρες, κορεσμό των χωραφιών και σημαντικές επιπτώσεις στις γεωργικές δραστηριότητες για μήνες.

Για πρώτη φορά από την κατασκευή του το 1997, το τεράστιο φράγμα Maeslant στις εκβολές του ποταμού Ρήνου κοντά στο Hook της Ολλανδίας, χρειάστηκε να κλείσει για να διαχειριστεί ένα κύμα καταιγίδας.

Τρεις τρόποι για να μειωθούν οι συνέπειες και ο κίνδυνος

Η μείωση του κινδύνου πλημμύρας στην Ευρώπη θα απαιτήσει τεράστιες επενδύσεις που θα περιλαμβάνουν μια προσέγγιση διαχείρισης σε επίπεδο λεκάνης απορροής, όπως συνιστάται στην οδηγία της ΕΕ για τις πλημμύρες.

Εκτός από τη μεγαλύτερη εστίαση σε λύσεις που βασίζονται στη φύση, όπως η επιστροφή των γεωργικών εκτάσεων στη φυσική βλάστηση, απαιτείται ένας μοναδικός συνδυασμός σκληρών διαρθρωτικών και ήπιων μέτρων για τη μείωση του κινδύνου πλημμύρας σε μια δεδομένη λεκάνη απορροής ποταμού.

Ενώ οι πλημμύρες από ακραίες βροχοπτώσεις στην Ευρώπη δεν μπορούν να αποφευχθούν, ο κίνδυνος και οι καταστροφές μπορούν να μειωθούν. Στη Βαλένθια της Ισπανίας, οι άνθρωποι δεν είχαν λάβει επαρκή προειδοποίηση για τις πλημμύρες.

Το πρώτο βήμα πρέπει να είναι η βελτίωση των δημόσιων συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης και η ευαισθητοποίηση των πολιτών, ώστε οι άνθρωποι να λαμβάνουν σοβαρά υπόψη τους τις προειδοποιήσεις για πλημμύρες.

Τα μέτρα για τις ανώτερες λεκάνες απορροής ποταμών μπορούν να περιλαμβάνουν βελτιωμένο σχεδιασμό της χρήσης γης, όπως η αναδάσωση (φύτευση δέντρων εκεί που δεν υπήρχαν πριν), για τη μείωση της απορροής.

Οι ταμιευτήρες μπορούν να χρησιμοποιηθούν είτε για να συγκρατήσουν το νερό ώστε να μειωθεί η μετάδοση των πλημμυρικών υδάτων προς τα κατάντη είτε για να απελευθερωθεί το νερό του ταμιευτήρα πριν από την άφιξη του πλημμυρικού κύματος.

Ακόμα, οι προσεγγίσεις σε χαμηλότερες λεκάνες πρέπει να περιλαμβάνουν επανασχεδιασμό των υδραυλικών υποδομών (όπως αναχώματα, βατήρες, γέφυρες) στα κατώτερα επίπεδα, ώστε να μπορούν να υποδεχθούν πλημμύρες υψηλότερης αιχμής και μεγαλύτερης διάρκειας.

Τέλος, οι περιοχές που επιτρέπεται να πλημμυρίσουν μπορούν να επεκταθούν. Αυτό γίνεται αποτελεσματικά στις Κάτω Χώρες, στο πλαίσιο του προγράμματος «Χώρος για το ποτάμι», το οποίο αποκαθιστά τις πλημμυρικές εκτάσεις.

Η προσέγγιση αποδείχθηκε επιτυχής κατά τη διάρκεια των καταστροφικών ευρωπαϊκών πλημμυρών του Ιουλίου 2021.

Οι πλημμύρες κατέκλυσαν χωριά αιώνων κατά μήκος των πηγών της λεκάνης απορροής του ποταμού Meuse (Maas) σε τμήματα της βόρειας Γερμανίας, του Βελγίου, του Λουξεμβούργου και της Γαλλίας και είχαν ως αποτέλεσμα περισσότερους από 200 θανάτους.

Όμως, πιο κάτω, στις Κάτω Χώρες, οι πλημμύρες προκάλεσαν πολύ λιγότερες ζημιές χάρη στο ολλανδικό πρόγραμμα Room for the River.

Ενώ τα πλημμυρικά ύδατα του ποταμού Μάας έφτασαν σε υψηλά επίπεδα, περιορίστηκαν και δεν υπερέβησαν τα αναχώματα, προστατεύοντας τις παραποτάμιες κοινότητες.

Η ενίσχυση της φυσικής ρυθμιστικής επίδρασης των πλημμυρικών πεδίων μπορεί να μειώσει τη σοβαρότητα των πλημμυρών στα κατάντη του ποταμού.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.