1821, μια βίαιη «δημογραφική» επανάσταση

Το Podcast του Reader για την ελληνική ιστορία φιλοξενεί σε αυτό το επεισόδιο τον κ. Γιάννη Κοτσώνη, καθηγητή Ιστορίας και Ρωσικών και Σλαβικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης (ΝYU). Ένας από τους επιφανέστερους ιστορικούς με ειδίκευση στη Ρωσία και την οικονομία της, τα τελευταία χρόνια ο κ. Κοτσώνης έχει στραφεί στη μελέτη της Ελληνικής Επανάστασης.

Το βιβλίο του Η Ελληνική Επανάσταση και οι Αυτοκρατορίες: Η Γαλλία και οι Έλληνες, 1797-1830 (εκδόσεις Αλεξάνδρεια, 2020) αποτέλεσε προοίμιο για μία συνολικότερη μελέτη πάνω στο ζήτημα της επανάστασης η οποία εκδόθηκε πρόσφατα στις ΗΠΑ με τον τίτλο The Greek Revolution and the Violent Birth of Nationalism (Η Ελληνική Επανάσταση και η Βίαιη Γέννηση του Εθνικισμού).

Βγαλμένη μέσα από αρχειακή έρευνα σε Γαλλία, Βρετανία, Ελβετία, Ιταλία, Ρωσία και Ελλάδα, η ματιά του Κοτσώνη στο ζήτημα του 1821 είναι ανατρεπτική, ίσως και λίγο ενοχλητική για όσους είναι συνηθισμένοι σε μια πιο συμβατική ανάγνωση της επανάστασης. Όπως εξηγεί στο βιβλίο και στη συνέντευξη που μας παραχώρησε, η επανάσταση συντελεί μια δημογραφική αλλαγή που οδηγεί στην οριστική εξαφάνιση του μουσουλμανικού στοιχείου από το γεωγραφικό χώρο που θα συμπεριληφθεί στο Ελληνικό κράτος.

Η έλευση στην περιοχή των νεωτερικών Δυτικών αυτοκρατοριών, κυρίως στα Επτάνησα, προσφέρει σε οπλαρχηγούς όπως ο Κολοκοτρώνης και στους κοτζαμπάσηδες του Μοριά μια εναλλακτική έναντι της Οθωμανικής άναρχης βίας, αυθαιρεσίας και ανασφάλειας του 19ου αιώνα.

Η βία του εθνικισμού που μόλις έχει ξυπνήσει είναι απόλυτη, μαζική, κατεδαφιστική, συμπαρασύροντας με τη μαζική κινητοποίηση (levée en masse) του πληθυσμού παλιές βεβαιότητες και ταυτότητες. Οι Οθωμανοί Τούρκοι πιάνονται εξαπίνης και δυσκολεύονται να καταλάβουν αυτό το καινούργιο φαινόμενο, με ορισμένους κωμικοτραγικούς διαλόγους που έχουν με τους επαναστατημένους Έλληνες να αποτυπώνουν τη σύγχυση που επικρατεί στην αρχή της βίαιης σύγκρουσης.

Ποιοι είναι όμως αυτοί που ξεκινούν την επανάσταση, γιατί την κάνουν και στο όνομα ποιου λαού; Πώς έχει διαμορφωθεί η νεοελληνική ταυτότητα πολύ μακριά από τη σημερινή Ελλάδα, στα πλαίσια των εμπορικών δικτύων που σχηματίζονται στη Ρωσική Αυτοκρατορία; Πώς αποφασίζουν οι κοτζαμπάσηδες να συμμετέχουν στη μαζική κινητοποίηση των μαζών το 1821;

Γιατί συντάσσονται με το μέρος των επαναστατών οι Σουλιώτες; Ποιος ήταν ο ρόλος και η στάση του κλήρου και της επίσημης Εκκλησίας; Πώς και γιατί αποφασίζουν μετά το 1825 οι Μεγάλες Δυνάμεις, με πρώτη τη Ρωσία, να παρέμβουν και έμμεσα να στηρίξουν την ελληνική υπόθεση; Πώς η επανάσταση ανανοηματοδοτεί την έννοια της «Ευρώπης» και τα σύνορα της;

Ήταν η ναυμαχία του Ναυαρίνου όσο καταλυτική πιστεύουμε ή έχει υπερτιμηθεί ο ρόλος της; Γιατί ο Καποδίστριας ήταν αρνητικός στην αρχή και ποια είναι τελικά η συμβολή του στον αγώνα των επαναστατημένων Ελλήνων; Τέλος, πώς μπορούμε να συμβιβάσουμε σήμερα την ανατρεπτική ματιά της αναθεωρητικής ιστορικής έρευνας με τα θέσφατα της δημόσιας ιστορίας που εστιάζει στο παραδοσιακό εθνικό αφήγημα; 

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.