Γιατί τιμούμε σήμερα την Εθνική Αντίσταση;

Στις 25 Νοεμβρίου του 1942, οι δυνάμεις του ΕΛΑΣ και του ΕΔΕΣ με τη βοήθεια της Βρετανικής αποστολής στην Ελλάδα ανατινάζουν τη γέφυρα του Γοργοποτάμου, μια κορυφαία πράξη δολιοφθοράς ενάντια στις δυνάμεις του Άξονα, αλλά και σύμβολο εθνικής ενότητας προτού τα πολιτικά πάθη και ο ανταγωνισμός για τη μεταπολεμική εξουσία καταλήξουν σε τραγωδία. Η ημέρα αυτή έχει καθιερωθεί και ως ημέρα μνήμης της Εθνικής Αντίστασης.

Τί ήταν όμως η Εθνική Αντίσταση, πώς προέκυψε και πώς κατέληξε στον αδελφοκτόνο εμφύλιο πόλεμο; Στο σημερινό επεισόδιο του podcast του Reader για την ελληνική ιστορία αναλύουμε την ιδιαίτερη αυτή περίοδο και τη μνήμη της με τον ιστορικό κ. Σπύρο Τσουτσουμπή, καθηγητή στο Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ, έως πρόσφατα ερευνητή (Research Fellow) στο Πανεπιστήμιο του Πρίνστον, και συγγραφέα μιας σημαντικής μονογραφίας για την Αντίσταση ( (⁠A History of the Greek Resistance in the Second World War ⁠) η οποία θα εκδοθεί στα ελληνικά το 2026, καθώς και ενός κεφαλαίου για τον Εμφύλιο Πόλεμο (με τον κ. Στάθη Καλύβα), για το συλλογικό τόμο ⁠The Oxford Handbook of Modern Greek History ⁠από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης.

Στο πρώτο μέρος, αναλύουμε τις απαρχές της Αντίστασης, καθώς και τους λόγους που την αγκαλιάζει ένα μέρος της ελληνικής υπαίθρου. Πώς και γιατί ξεκινάει η Αντίσταση και γιατί παίρνει μέρος ο κόσμος της υπαίθρου σε αυτή; Ποιο είναι το κυρίαρχο κίνητρο: η ιδεολογία, ο πατριωτισμός ή άλλοι λόγοι όπως προσωπικοί και οικογενειακοί δεσμοί, η πείνα και η ανάγκη για επιβίωση; Γιατί οι αντιστασιακές οργανώσεις και ειδικά ο ΕΛΑΣ προσελκύουν ανθρώπους που κινούνται στο όριο ανάμεσα στη νομιμότητα και την παρανομία; Τι ρόλο παίζει ο εθνοτικός χαρακτήρας στη Βόρεια Ελλάδα, καθώς και το θρησκευτικό στοιχείο; Πώς ήταν οι σχέσεις με τους ντόπιους πληθυσμούς αρχικά και πώς επηρεάζονται από την ένοπλη βία και τα Γερμανικά αντίποινα που οδηγούν σε σφαγές, όπως στην περίπτωση των Καλαβρύτων; Πώς η βία με προσωπικά κίνητρα (π.χ. διαμάχες για τη γη) γίνεται πολιτική;

Στο δεύτερο μέρος της συνομιλίας μας με τον κ. Τσουτσουμπή, συζητάμε για τις αντιστασιακές οργανώσεις. Ποια ήταν η ιδεολογία του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ και του ΕΔΕΣ και ποιο το όραμα τους για τη μεταπολεμική Ελλάδα; Τι ρόλο έπαιξαν οι προσωπικότητες του Ναπολέοντα Ζέρβα και του Άρη Βελουχιώτη στη σύσταση και την πολιτική τους κατεύθυνση; Ποια η σχέση του Βελουχιώτη με το ΚΚΕ και την ηγεσία του; Τι ρόλο έπαιξε η Βρετανική αποστολή για τη νομιμοποίηση αυτών των οργανώσεων, αλλά και τη μετέπειτα σύγκρουση τους το 1943-1944; Ποια η σημασία της ανατίναξης της γέφυρας του Γοργοποτάμου; Γιατί έγινε η εκτέλεση Ψαρρού; Τι ήταν η περίφημη Κυβέρνηση του Βουνού; Πώς και γιατί εμφανίστηκαν τα Τάγματα Ασφαλείας; Πώς και γιατί ήρθε ο ΕΔΕΣ σε συνεννόηση με τους Γερμανούς και γιατί καταδίωξε τους Τσάμηδες της Ηπείρου; Τελικά, απελευθέρωσε την Ελλάδα η Εθνική Αντίσταση;

Στο τρίτο και τελευταίο μέρος του αφιερώματος στην Εθνική Αντίσταση, ο κ. Σπύρος Τσουτσουμπής εξηγεί πως συνδέεται η Αντίσταση με τα Δεκεμβριανά και τον εμφύλιο πόλεμο, αλλά και τη θέση της στη σημερινή ιστοριογραφία και ιστορική μνήμη. 

Οδήγησε η Εθνική Αντίσταση στον Εμφύλιο; Ήταν αυτός αναπόφευκτος; Ήταν η Ελλάδα η μόνη χώρα στην Ευρώπη στην οποία ένας εμφύλιος πόλεμος ακολούθησε τη Ναζιστική κατοχή και την Αντίσταση; Γιατί άργησε το ελληνικό κράτος να αναγνωρίσει την Εθνική Αντίσταση στην ολότητα της, συμπεριλαμβανομένου του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ; Γιατί αποχώρησε η αντιπολίτευση από τη σχετική συζήτηση στη Βουλή το 1982; Μπορούμε σήμερα να συζητήσουμε με ψυχραιμία για τη μνήμη της Εθνικής Αντίστασης και να τη διδάξουμε στο ελληνικό σχολείο;

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.