Το τρομερό έτος 1973: Το Πολυτεχνείο και η αποτυχία του «πειράματος Μαρκεζίνη»

Το 1973 είναι ένα έτος σταθμός για την ιστορία της χώρας, καθώς περιλαμβάνει όχι μόνο τα γεγονότα του Πολυτεχνείου με τον τραγικό απολογισμό των τουλάχιστον 24 νεκρών, αλλά και το πραξικόπημα του ταξίαρχου Ιωαννίδη που οδήγησε στην πτώση του δικτάτορα Παπαδόπουλου και σε ένα ακόμη πιο αυταρχικό καθεστώς, ενώ προηγήθηκαν το κίνημα του Ναυτικού και το χουντικό δημοψήφισμα για αλλαγή του πολιτεύματος.

Στο σημερινό επεισόδιο του podcast του Reader για την ελληνική ιστορία συζητάμε για αυτό το «τρομερό έτος», όπως έχει χαρακτηριστεί, αλλά και το τέλος του περίφημου «πειράματος Μαρκεζίνη», με τον καθηγητή κ. Ιωάννη Τζώρτζη, συγγραφέα του πρόσφατα εκδοθέντος βιβλίου ⁠«Η Ελληνική Δημοκρατία και η Χούντα: Η Κρίση του Καθεστώτος και η Αποτυχημένη Μετάβαση».⁠ Το Νοέμβριο του 1973 η Χούντα βρισκόταν σε μια φάση «φιλελευθεροποίησης», με τον Γεώργιο Παπαδόπουλο να διορίζει τον Οκτώβριο του 1973 πρωθυπουργό τον βετεράνο πολιτικό Σπυρίδωνα Μαρκεζίνη με σκοπό να οδηγήσει τη χώρα σε εκλογές. Όπως εξηγεί ο κ. Τζώρτζης, καθηγητής στο τμήμα Πολιτικών Επιστημών και Διεθνών Σχέσεων του Πανεπιστημίου του Μπέρμιγχαμ, η μετάβαση στη Δημοκρατία απέτυχε λόγω των εσωτερικών αντιφάσεων του καθεστώτος.

Στο πρώτο μέρος, συζητάμε για τις πολιτικές και κοινωνικές διεργασίες που οδήγησαν το καθεστώς σε αδιέξοδο και τελικά στην επιλογή Μαρκεζίνη. Ποιες ήταν οι ιδεολογικές και πολιτικές διαφορές ανάμεσα σε «σκληρούς» και μετριοπαθείς χουντικούς; Πώς εξελίσσεται αυτή η κόντρα από την 21η Απριλίου έως την οριστική ρήξη το 1973; Η εσωτερική κρίση του 1970, η κρίσιμη συνέλευση της «Επαναστατικής Επιτροπής» και η διαφθορά του καθεστώς που εξόργιζε τους σκληροπυρηνικούς «Ιωαννιδικούς».

Γιατί βρίσκεται σε αδιέξοδο το καθεστώς το 1973; Γιατί αποτυγχάνουν θεσμοί όπως το ΕΠΟΚ και η Συμβουλευτική Επιτροπή; Γιατί προχωρά ο Παπαδόπουλος στην «πολιτικοποίηση»; Γιατί επιλέγει ο Παπαδόπουλος τον Μαρκεζίνη να ηγηθεί του εγχειρήματος και ποιες ήταν οι προθέσεις του ίδιου του Μαρκεζίνη; Ποια ήταν η στάση του τις ημέρες των γεγονότων του Πολυτεχνείου; 

Πώς είδαν οι παλιοί πολιτικοί το πείραμα Μαρκεζίνη; Εν τέλει, ήταν το Πολυτεχνείο αυτό που έριξε τον Παπαδόπουλο βάζοντας τέλος στο πείραμα Μαρκεζίνη ή αυτό ήταν προδιαγεγραμμένο, δεδομένης της ρήξης με τους Ιωαννιδικούς αξιωματικούς; Υπήρξε εμπλοκή πρακτόρων του Ιωαννίδη ή ξένων δυνάμεων στα γεγονότα του Πολυτεχνείου, όπως υποστήριξαν αργότερα μέλη της Χούντας;

Στο δεύτερο μέρος της συνομιλίας μας με τον κ. Τζώρτζη, συζητάμε για τα γεγονότα μετά το Πολυτεχνείο, ειδικά την πτώση Παπαδόπουλου με πρωτοβουλία του ταξίαρχου Ιωαννίδη, καθώς και το ρόλο των ΗΠΑ. Ήταν προδιαγεγραμμένη η πτώση Παπαδόπουλου, και αν ναι, ποια η ιστορική σημασία του Πολυτεχνείου; Γιατί δεν αντέδρασε ο Παπαδόπουλος στο αντιπραξικόπημα Ιωαννίδη; Ποιος ήταν ο ρόλος των Αμερικανών στην πτώση Παπαδόπουλου και στα κατοπινά γεγονότα στην Κύπρο; Ποιες ενέργειες της Χούντας ενόχλησαν τις ΗΠΑ; Τι ρόλο έπαιξε ο πόλεμος του Γιομ Κιπούρ και η αντίδραση της Χούντας στα αιτήματα των Αμερικανών, ειδικά για τη βάση στη Σούδα; Ήταν το πείραμα Μαρκεζίνη άλλη μια χαμένη ευκαιρία για το Κυπριακό;

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.