Ο νέος «ρυθμιστής» της Κύπρου: Πώς το ΕΛΑΜ αποτίναξε τη σκιά της Χρυσής Αυγής και έγινε συστημικός παίκτης

Ένα όνομα κυριαρχεί στις πολιτικές αναλύσεις που αφορούν την Κύπρο μετά τις πρόσφατες βουλευτικές εκλογές. Εθνικό Λαϊκό Μέτωπο ή αλλιώς, ΕΛΑΜ. Η κυπριακή έκδοση της ακροδεξιάς που πλέον είναι η τρίτη δύναμη μέσα στο κυπριακό κοινοβούλιο πετυχαίνοντας μια σημαντική αύξηση δυνάμεων τα τελευταία χρόνια.

Το άλλοτε αδελφό κόμμα της Χρυσής Αυγής, διεκδικεί τώρα καθοριστικό ρόλο στις εξελίξεις και στο πολιτικό μέλλον της Κυπριακής Δημοκρατίας. Βιώνει η Κύπρος μια επέλαση της ακροδεξιάς; Έχουν ευθύνη τα κόμματα εξουσίας; Μιλήσαμε με τον Γιάννο Κατσουρίδη, επίκουρο καθηγητή Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο της Λευκωσίας για να βρούμε απαντήσεις. 

Βλέποντας την παγίωση του ΕΛΑΜ σε διψήφια ποσοστά, το ερώτημα είναι το εξής: Μιλάμε πλέον για έναν συνειδητοποιημένο, ιδεολογικά ακροδεξιό ψηφοφόρο, ή το κόμμα εξακολουθεί να λειτουργεί ως δεξαμενή αντισυστημικής ψήφου για όσους φεύγουν από τα παραδοσιακά κόμματα;

Θεωρώ πως πλέον είμαστε στη φάση στην οποία το μεγαλύτερο μέρος αυτής της ψήφου, δεν θα πω ολόκληρο, αλλά το μεγαλύτερο μέρος είναι πλέον μια συνειδητή ψήφος προς το ΕΛΑΜ. Ανεξάρτητα αν ήταν θυγατρικό της Χρυσής Αυγής το ΕΛΑΜ, να σημειώσουμε πως δεν έχουμε την παράδοση στην Κύπρο του νεοναζιστικού πολιτικού χώρου. H ακροδεξιά εδώ έχει χαρακτηριστικά περισσότερο αντιτουρκικά και αντικομμουνιστικά.

Νομίζω ότι πλέον μιλάμε πολύ λιγότερο για ψήφο διαμαρτυρίας και πολύ περισσότερο για μια συνειδητή ακροδεξιά ή καθαρά εθνικιστική ψήφο που φεύγει κατά βάση από το Δημοκρατικό Συναγερμό τα τελευταία χρόνια και παγιώνεται και προσφέρεται στο ΕΛΑΜ.

Το ΕΛΑΜ ξεκινάει όντως ως παράρτημα της Χρυσής Αυγής αλλά θα μπορούσαμε να πούμε ότι σήμερα, προσπαθεί να φορέσει το «θεσμικό κοστούμι» της ευρωπαϊκής Alt-Right;

 Εδώ και καιρό. Βασικά ξεκινάνε καθαρά ως παράρτημα, δηλαδή προσπαθούν να κάνουν εγγραφή ως Χρυσή Αυγή Κύπρου. Δεν τους επιτρέπεται από τη Γενική Εισαγγελία για καθαρά νομοτυπικούς λόγους και νομίζω ότι αυτό ίσως να τους βγήκε σε καλό στην πορεία. Διότι όταν γίνεται η δολοφονία του Φύσσα και αρχίζει όλο εκείνο το κύμα που οδήγησε στην καταδίκη, δύσκολα μεν στην αρχή, αλλά σιγά σιγά προσπάθησαν συνειδητά να αποστασιοποιηθούν. Και φαίνεται ότι σε έναν βαθμό το έχουν καταφέρει, ανεξάρτητα αν διατηρούν βασικά προτάγματα σταθερά μέσα σε αυτά τα χρόνια, έχουν αποστασιοποιηθεί, έχουν αποκηρύξει τη σχέση.

Διότι υπάρχουν βίντεο με τον Χρίστο Χρίστου, τον νυν πρόεδρο, ο οποίος ήταν στη φρουρά του Μιχαλολιάκου. Υπάρχουν κοινές εκδηλώσεις, υπάρχουν αναφορές και του Κασιδιάρη και του Μιχαλολιάκου που λένε ότι είναι ουσιαστικά τα γραφεία του κόμματος της Χρυσής Αυγής στην Κύπρο. Όλα αυτά τα αποφεύγουν και για να πω την αλήθεια, δεν φαίνεται να υπάρχει και ιδιαίτερη πίεση ούτε από το υπόλοιπο πολιτικό σύστημα και το δημοσιογραφικό σύστημα να εκτεθούν στη βάση αυτή. Οπότε επήλθε μια σταδιακή κανονικοποίηση, η οποία αφορούσε και τους ίδιους και τη μετάλλαξη που έχουν κάνει πολύ συνειδητά.

Και πλέον όλες οι αναφορές τους ταυτίζονται με κόμματα αυτής της ευρωπαϊκής Alt-Right όπως η Μελόνι. Η Λεπέν λιγότερο, αλλά η κατεύθυνση είναι αυτή, δηλαδή η κανονικοποίηση. Έχουν διακηρύξει ότι θέλουν συμμετοχή στην κυβερνητική εξουσία και προσπαθούν να κάνουν όλες τις κινήσεις που θα τους επιτρέψουν να γίνουν ακόμα πιο συστημικό κόμμα.

 Άρα ουσιαστικά έχει αποκοπεί το ΕΛΑΜ από αυτές τις ρίζες, έτσι; Δηλαδή δεν μπορούμε να λέμε ότι έγινε απλώς ένα επιτυχημένο επικοινωνιακό rebranding.

Έχει απομακρυνθεί από αυτό το κομμάτι, παρόλο που στο παρελθόν μέλη του είχαν συνδεθεί άμεσα, ως ΕΛΑΜ, με φαινόμενα ξυλοδαρμών και βίαιων επεισοδίων. Μετά τη δολοφονία του Παύλου Φύσσα όλα αυτά διοχετεύονται μέσω κυρίως ποδοσφαιρικών ομάδων ή ομάδων αγανακτισμένου πλήθους όταν αφορά κάτι που έχει να κάνει με μετανάστες, για παράδειγμα. Οπότε κάποια επεισόδια διοχετεύονται μέσω αυτού, κάποιες βίαιες εκφράσεις.

Οι ίδιοι όμως είναι πάρα πολύ προσεκτικοί, δηλαδή έχουν διαγράψει μέλη που έχουν κάνει τέτοιες συμπεριφορές και έχουν εκτεθεί δημόσια. Άρα τουλάχιστον στο πολιτικό σκέλος είναι πάρα πολύ προσεκτικοί. Δηλαδή δημιουργούν το πλαίσιο, κάνουν το όλο framing της υπόθεσης, αλλά δύσκολα πλέον μπορείς να τους συνδέσεις με τέτοιου είδους συμπεριφορές.

Θα μπορούσαμε να πούμε ότι η άνοδος του ΕΛΑΜ οφείλεται και στη στασιμότητα που υπάρχει στο εθνικό θέμα ή έχει μπει μέσα και το κομμάτι του μεταναστευτικού και της ασφάλειας ευρύτερα;

Είναι όλα μαζί. Όλα αυτά τα ζητήματα που αφορούν το ταυτοτικό και ιδιαίτερα την εθνική ταυτότητα των Ελληνοκυπρίων, το ΕΛΑΜ τα έχει πάρει από την αρχή. Στις πρόσφατες μετρήσεις που κάνει συστηματικά το Ραδιοφωνικό Ίδρυμα Κύπρου, έχουν συμπεριληφθεί τώρα και τα θέματα στα οποία τα κόμματα έχουν αποκτήσει κάποια κυριότητα. Στο ΕΛΑΜ βγαίνουν καθαρά ότι αυτά τα ζητήματα πατρίδα, θρησκεία, οικογένεια, εθνική ταυτότητα είναι τα θέματα που υπερέχει έναντι όλων των άλλων κομμάτων. Έχει γίνει μια πολύ συνειδητή προσπάθεια από αυτούς. Χτίζουν πάνω στο κομμάτι αυτό. 

Η Κύπρος έχει παραδοσιακά ισχυρό εθνικιστικό ακροατήριο, το οποίο στην περίπτωση του ΕΛΑΜ είναι το πιο, ας το πούμε, ακραίο από αυτό το ακροατήριο, στο οποίο όμως θα έλεγα ότι έχουν επενδύσει, έχουν χτίσει μια καλή δεξαμενή. Τα τελευταία χρόνια μάλλον ίσως να τους αφαιρέθηκαν λίγοι πόντοι πηγαίνοντας προς τις εκλογές αυτές, διότι από τη μια το μεταναστευτικό, τα τελευταία δύο με τρία χρόνια έχει υποχωρήσει αισθητά. Δεν είναι πλέον θέμα στον δημόσιο διάλογο. Πριν δύο, τρία χρόνια ήταν το πρώτο θέμα στα ζητήματα που απασχολούν τον κόσμο με πάνω από 50%.

Τώρα έχει πέσει στο 8 με 9% διότι δεν υπάρχει θέμα πλέον. Σε μεγάλο βαθμό δεν είναι ορατό. Έχει γίνει πολύ καλή διαχείριση από την κυβέρνηση. Φαίνεται ότι αυτό έχει υποχωρήσει. Το ίδιο είναι η στασιμότητα στο Κυπριακό. Μάλλον τους αφαιρεί λίγο, διότι οποτεδήποτε έχουμε εξελίξεις, ενεργοποιούνται τα εθνικιστικά αντανακλαστικά. Και είναι τερέν που τους βοηθά. Όταν δεν έχουμε εξελίξεις και δεν παίζει ιδιαίτερα το Κυπριακό, δεν ενεργοποιούνται αυτά τα αντανακλαστικά.

Τα παραδοσιακά κόμματα εξουσίας και κυρίως το ΔΗΣΥ έχουν ευθύνη σε αυτή την άνοδο; Δηλαδή, μήπως υιοθετώντας ένα κομμάτι της ρητορικής του ΕΛΑΜ, κατέληξαν κάπως να το κανονικοποιήσουν στα μάτια της κυπριακής κοινωνίας;

 Σε πολύ μεγάλο βαθμό. Δηλαδή κόμματα όπως ο Δημοκρατικός Συναγερμός, ακόμα και το ΔΗΚΟ και η ΕΔΕΚ και κάποια άλλα κόμματα που μετά το 2004 και το δημοψήφισμα για το Σχέδιο Ανάν εμφανίστηκαν δεξιότερα του Δημοκρατικού Συναγερμού, έχουν παίξει με αυτές τις θεματικές σε βαθμό που ήταν ήδη ένα ακροατήριο που άκουγε με αρκετά ανοιχτά αυτιά αυτές τις τοποθετήσεις. Ιδιαίτερα μετά την εμφάνιση του ΕΛΑΜ, που έστρεψε την ατζέντα σε όλα αυτά τα θέματα ακόμα δεξιότερα, ο τρόπος με τον οποίο αντέδρασαν ήταν όντως άτσαλος σε πολλές περιπτώσεις. Να θεωρήσουν ότι αν καλύψουν και αυτοί τα θέματα αυτά με τον τρόπο που καλύπτει το ΕΛΑΜ, τότε θα αποτρέψουν εκροή ψηφοφόρων.

Αυτό δεν έχει συμβεί. Έχει συμβεί μάλλον το ανάποδο. Έχει καταφέρει το ΕΛΑΜ, αφού κανονικοποιήθηκε ο πολιτικός του λόγος, να απευθύνεται πιο εύκολα ως το original κομμάτι αυτού του χώρου. Υπάρχει και ένα άλλο ζήτημα που αν το δούμε καθαρά, όχι με ζήτημα ευθύνης, αλλά αντικειμενικής λογικής ότι ο Δημοκρατικός Συναγερμός τα τελευταία περίπου δεκαπέντε χρόνια, ίσως και λίγο περισσότερο, έκανε μια στροφή προς το κέντρο, δηλαδή να γίνει αυτό που προσπάθησε για πολλά χρόνια να κάνει και η Νέα Δημοκρατία, μια πιο κεντροδεξιά φυσιογνωμία στο κόμμα, όχι δεξιά καθαρά.

Αυτό αντικειμενικά άφηνε χώρο ελεύθερο στα δεξιά. Δηλαδή οι κινήσεις του ΔΗΣΥ είτε σε ταυτοτικά ζητήματα είτε σε ατομικά δικαιώματα, ακόμα και στο Κυπριακό, όλα αυτά απελευθέρωναν χώρο δεξιά του. Σε αυτόν τον χώρο απευθύνθηκε πολύ έξυπνα και πολύ πετυχημένα το ΕΛΑΜ και κατάφερε πλέον αυτό το ποσοστό που συζητάμε τώρα, που είναι κατά βάσην από πρώην ψηφοφόρους του Δημοκρατικού Συναγερμού, να το κάνει δικό του πλέον και νομίζω σε βαθμό που δύσκολα θα το χάσει.

Θα μπορούσε το ΕΛΑΜ να διεκδικήσει στο μέλλον ρόλο ρυθμιστή και κυβερνητικού εταίρου; Και θα μπορούσε αντίστοιχα να πετύχει ένα υψηλότερο εκλογικό «ταβάνι»;

 Το «ταβάνι» του ΕΛΑΜ είναι συζητήσιμο. Υπάρχουν δύο απόψεις. Η μια είναι ότι έχει φτάσει πλέον εκλογικά στο μάξιμουμ και ότι πλέον είναι μια προσπάθεια να διατηρείται. Από την άλλη, επειδή και οι ίδιοι θέλουν να συμμετάσχουν στην κυβέρνηση και ουσιαστικά προσπαθούν να τοποθετηθούν πλέον ως το έτερο μεγάλο κόμμα της Δεξιάς στο χώρο της ευρύτερης Δεξιάς, που είναι και η κοινωνική πλειοψηφία στην Κύπρο, είναι δεδομένο ότι επιδιώκουν συμμετοχή στην εξουσία και τώρα πλέον ως τρίτο κόμμα είναι και εκ των πραγμάτων ρυθμιστές για πολλά πράγματα, για ψηφοφορίες στη Βουλή για παράδειγμα. Και ήδη είχαν ρόλο σημαντικό στις τελευταίες δύο προεδρικές εκλογές που κρίθηκαν σχετικά οριακά.

Το ότι ουσιαστικά δεν είπαν «ψηφίστε κάποιον εκ των δύο», αλλά δήλωσαν δημόσια «δεν ψηφίζουμε τον υποψήφιο που στηρίζεται από το κόμμα της Αριστεράς», άρα έμμεσα πλην σαφέστατα είπαν ψηφίζουμε τον άλλο. Κι αυτό όταν είχαν ακόμη λιγότερες ψήφους σε αριθμούς. Αυτή τη στιγμή είναι σταθεροί στη γραμμή τους, ότι όπου είναι η Αριστερά, αυτοί είναι απέναντι. Άρα έχουν και την αριθμητική δύναμη και έχουν και την βούληση να λειτουργήσουν ως ρυθμιστές. Αφετέρου νομίζω ότι θα έχουν έναν πολύ σημαντικό ρόλο και στις προεδρικές εκλογές, λόγω του μεγέθους τους και αυτή τη φορά ίσως όχι μόνο στο δεύτερο γύρο, ίσως ακόμα και από τον πρώτο γύρο. 

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.