Στο Φάρο: Η Βιρτζίνια Γουλφ και το πινέλο που ακουμπά στον αέρα

Το σχέδιο του Θεού το γνωρίζουν μόνο τα λουλούδια, η θάλασσα, ο ήλιος και οι ανθρώπινες σιωπές. Και πρώτα έρχεται η μουσική για να δώσει τον λόγο στη σιωπή, στα λουλούδια, στη θάλασσα, στον ήλιο. Και μετά έρχεται η ζωγραφική και η μίξη των χρωμάτων, οι γραμμές, οι αποχρώσεις που δίνουν τη σάρκα και το απαλό άγγιγμα στα λουλούδια, στη θάλασσα, στον ήλιο. Και μετά έρχεται ο άνθρωπος και δεν μιλά, δεν αντιδρά εξωτερικά, μόνο παρατηρεί και παλεύει με τη σκέψη και τον δισταγμό του, με το λάθος και το πάθος, με τον πόνο των πραγμάτων και των σωμάτων, με την τυραννία του βλέμματος και της σάρκας, με την αγάπη που κλείνεται σε μια παλάμη, με το παλιό πινέλο που ακουμπά στον αέρα και στο φως…

Και κάπως έτσι γεννιέται η κίνηση και δικαιώνεται η ακινησία και όλα όσα κάνουμε στο «τώρα», προβάλλονται στο «χθες» και στο «αύριο». Ο άνθρωπος δικαιώνει, προσπαθεί, την ύπαρξή του κοιτώντας μια μικρή βάρκα να πλέει στο πέλαγος και μαζί της η ερώτησή του «πού πάμε μόνοι μας; Και που είναι, ποιος είναι, ο φάρος μας;». Κάτι λάμπει κάπου, κάποτε, μέσα μας, πέρα από εμάς. Κάτι γράφεται, έχει γραφτεί, πριν από εμάς για εμάς. Η Βιρτζίνια Γουλφ είναι εδώ και μας περιμένει, «Στο Φάρο» (Εκδόσεις Δώμα).

Οι θνησιγενείς λάμψεις

Το μυθιστόρημα αυτό είναι η αποτύπωση όλων όσων λέει το βλέμμα και ο χτύπος της καρδιάς. Και λίγο πριν πατήσουμε τα πλήκτρα γι’ αυτή την παρουσίαση-κριτική, συνειρμικά, μας ήρθε η ταινία Το άλογο του Τορίνο, του Μπέλα Ταρ. Εκεί ο άνεμος, η μοναξιά, η απομόνωση σε ένα αγροτόσπιτο, τα λίγα λόγια, το νερό από το πηγάδι, αρκούν για να ξεδιπλωθεί η «συνομιλία» της φύσης με τον άνθρωπο, με την ψυχή και τη σκέψη του. Ένα κομμάτι του σχεδίου του Θεού μπροστά στο πανί του κινηματογράφου και ένα άλλο μπροστά στη σελίδα που γεμίζει με λέξεις που περνούν, χάνονται και αφήνουν το ανεξίτηλο στίγμα τους. 

Η Βιρτζίνια Γουλφ σε αυτό το έργο φωτίζει τις αμέτρητες θνησιγενείς λάμψεις της ζωής μας. Γιατί τι είναι το αυθόρμητο κοίταγμα στον ουρανό όταν η αστραπή περνάει; Γιατί τι είναι η έξτρα φροντίδα στο αγαπημένο φαγητό της αγαπημένης; Γιατί τι είναι η επίμονη προσπάθεια του μυρμηγκιού να μεταφέρει το ψίχουλο στη φωλιά του; Όλα αυτά γίνονται σε χρόνους που εσωτερικούς που διαιρούν το χρονικό συνεχές σε δύο παράλληλους κόσμους. Και έρχεται η Γουλφ με τον «Φάρο» και καμπυλώνει το χρονικό βέλος, το κάνει τοξωτή γέφυρα και ενώνει χρόνια, χώρους, τόπους και ανθρώπους. 

Ένα συννεφένιο μαχαίρι διαχωρίζει την εσωτερική αχλή

Αφήστε τη φαντασία σας ελεύθερη και κλείστε τον εαυτό σας σε ένα δωμάτιο με θέα. Βγείτε στο κήπο ή στο μπαλκόνι και παρατηρήστε τα πάντα γύρω σας. Σφίξτε για λίγο τη γροθιά σας και μετά συνεχίστε ό,τι κάνατε. Το όραμα σας βρήκε και με αυτό θα πορευθείτε. Η Βιρτζίνια Γουλφ μετρά τις Ωρες και τις εικόνες, τα μετεικάσματά τους και τον εσωτερικό τόπο που διαμορφώνεται συνεχώς. Σε αυτό το μυθιστόρημα τίποτα συνταρακτικό δεν συμβαίνει εξωτερικά και όμως όλα μετακινούνται όσο χρειάζεται για να «ανοίξει» η θέα του μυαλού και της καρδιάς.

Βρισκόμαστε στη νήσο Σκάυ, στη Σκωτία, στο εξοχικό των Ράμζυ. Το ανδρόγυνο, ο κύριος και η κυρία Ράμζυ, παραθερίζει με τα οχτώ παιδιά του και φίλους. Ο άθεος Τάνσλυ, ο Ουίλλιαμ Μπανκς που σέβεται τον κύριο Ράμζυ και Λίλυ Μπρίσκοου που θέλει να ζωγραφίσει και δεν έχει παντρευτεί ακόμα. Ο γάμος είναι ευτυχία σύμφωνα με την κύρια Ράμζυ. Ο κύριος Ράμζυ σκέφτεται ότι απέτυχε. Θέλει να ξεκουραστεί, θέλει συμπόνια. Η ταχύτητα των στιγμών επιβραδύνεται και αυτό που θα διέγραφε εύκολα ο χρόνος μεγαλώνει και γίνεται Παράθυρο-Ο χρόνος περνά-Ο φάρος. Το πρώτο είναι η ματιά που «βουτά» στα ανθρώπινα. Το δεύτερο η πυκνή και σφοδρή ανταπόδοση του Χρόνου και το τρίτο η απέναντι όχθη του εαυτού. 

Η γραφή της Γουλφ είναι πανέμορφη, κρυστάλλινη και φωτίζει τη νεφελώδη ύπαρξη μας. Η εσωτερική αχλή διαχωρίζεται με συννεφένιο μαχαίρι, με τη γραφή δηλαδή που σαν μικρό πλεούμενο μας οδηγεί στους καθημερινούς φάρους  της ζωής μας. Η αποτύπωση της εσωτερικής σκέψης, η συνειρμική ροή, η μεταφορά των αναπότρεπτων παύσεων μας και του ψιθύρου που πετά και σέρνεται, κάνουν το μυθιστόρημα μοναδικό. Αυτό το εικαστικό, παραστατικό, βαθιά εκφραστικό, υπαρξιακό, βιβλίο δεν θα πέρναγε σε μας χωρίς τη μετάφραση (και το επίμετρο) της Μαργαρίτας Ζαχαριάδου.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.