Το Όσκαρ του Ελία Καζάν το 1999 και ένας «κόμπος στο στομάχι»: Η βράβευση ενός καταδότη

Ο Ελία Καζάν παρέλαβε, το βράδυ της 21ης Μαρτίου του 1999, το Όσκαρ Συνολικού Έργου, υπό το εκκωφαντικό χειρκρότημα πολλών συναδέλφων του, αλλά και την εκκωφαντική σιωπή άλλων.

Αυτή που θα έπρεπε να ήταν μία από τις πλέον πανηγυρικές νύχτες του θεσμού, για έναν άνθρωπο που έδωσε στο σινεμά ένα από τα κορυφαία του αριστουργήματα, είχε έρθει σε δεύτερη μοίρα, λόγω των πολιτικών επιλογών του Καζάν, σχεδόν 50 χρόνια πριν, που πολλοί ηθοποιοί δεν ήταν πρόθυμοι να συγχωρήσουν.

«Σας ευχαριστώ πολύ. Μου αρέσει πολύ να το ακούω αυτό και θέλω να ευχαριστήσω την ακαδημία για το θάρρος και τη γενναιοδωρία της», δήλωσε ο Καζάν αφού του απονεμήθηκε το βραβείο από τον Μάρτιν Σκορσέζε και τον Ρόμπερτ Ντε Νίρο, μπροστά από ένα ασυνήθιστα βλοσυρό κοινό, όπως έγραφε ο Guardian.

Το «άβολο» Όσκαρ του Ελία Καζάν

Υπήρχαν πολλοί που απέφυγαν να χειροκροτήσουν - ένα έντονο σημάδι της πικρίας που είχε αφήσει η διαβόητη κατάθεση του σκηνοθέτη στην Επιτροπή Αντιαμερικανικών Υποθέσεων της Βουλής το 1952.

Ο Νικ Νόλτε, υποψήφιος για βραβείο καλύτερου ανδρικού ρόλου, καθόταν με σταυρωμένα τα χέρια. Ο υποψήφιος για βραβείο β' ανδρικού ρόλου, ο Εντ Χάρις, και δίπλα του η Έιμι Μάντιγκαν επίσης κράτησαν τα χέρια τους για τον εαυτό τους. 

Το ειδικό βραβείο, που προτάθηκε από το μέλος του διοικητικού συμβουλίου και φίλο του Καζάν, Καρλ Μάλντεν, είχε αφυπνίσει παλιούς πολέμιους και είχε ανοίξει παλιές πληγές.

Έξω από την τελετή απονομής των Όσκαρ, διαδηλωτές κρατούσαν πλακάτ και φώναζαν συνθήματα σε απάντηση στην ειδική απονομή των Όσκαρ.

Εκατοντάδες διαδηλωτές, συμπεριλαμβανομένων συγγραφέων που έχουν συμπεριληφθεί στη μαύρη λίστα του μακαρθισμού, κατήγγειλαν τον 89χρονο σκηνοθέτη ως καταστροφέα καριέρων και ζωών.

«Καζάν: Καταδότης», έγραφε μια πινακίδα. Μια άλλη έγραφε «Ελία Καζάν: Μπένεντικτ Άρνολντ».

«Η ακαδημία φαίνεται να μην έχει μάθει τίποτα από την ιστορία. Φαίνεται να μην έχει μάθει τίποτα από τη συνεργασία της με τον Μακαρθισμό», δήλωσε η Μπέκα Γουίλσον, της οποίας ο πατέρας ήταν ο Μάικλ Γουίλσον, συν-συγγραφέας του σεναρίου για την ταινία «Η Γέφυρα στον Ποταμό Κβάι», ο οποίος είχε συμπεριληφθεί στη μαύρη λίστα.

Απέναντι από το δρόμο, 100 ακόμη διαδηλωτές διαδήλωσαν κατά του κομμουνισμού - και υπέρ του Καζάν - με πλακάτ όπως «Σε ευχαριστώ, Καζάν, που δεν σιωπάς» και «Οι κομμουνιστές του Χόλιγουντ υποστήριξαν τον Στάλιν».

«Πιστεύουμε ότι ήταν ένας ηθικός γίγαντας», δήλωσε ο Σκοτ ​​ΜακΚόνελ, εκπρόσωπος του Ινστιτούτου Άιν Ραντ, το οποίο βοήθησε στην οργάνωση της συγκέντρωσης. «Ο κ. Καζάν είχε το θάρρος της πεποίθησής του να μιλήσει ενάντια στο κακό».

Ελία Καζάν: Ο «χομπίστας» κομμουνιστής

Ο σκηνοθέτης έγινε γνωστός τις δεκαετίες του 1930 και του 1940 ως ένας από τους καλύτερους του Μπρόντγουεϊ, με παραγωγές όπως το εμβληματικό «Λεωφορείον ο Πόθος» του Τενεσί Γουίλιαμς και το «Θάνατος του Εμποράκου» του Άρθουρ Μίλερ.

Κέρδισε Όσκαρ σκηνοθεσίας για την ταινία Gentleman's Agreement του 1947 και για την ταινία On the Waterfront, την ταινία του 1954 με πρωταγωνιστή τον Μάρλον Μπράντο.

Ο Καζάν εντάχθηκε στο Κομμουνιστικό Κόμμα τη δεκαετία του 1930, αλλά έφυγε αφού πιέστηκε να κάνει αλλαγές στη λειτουργία του Group Theatre της Νέας Υόρκης, υπό την καθοδήγηση του κόμματος. Ήταν κομμουνιστής για λιγότερο από δύο χρόνια, από το καλοκαίρι του 1934 έως την άνοιξη του 1936.

Τον Ιανουάριο του 1952, ο Καζάν κατέθεσε ενώπιον της επιτροπής της Βουλής, παραδεχόμενος την ιδιότητά του ως μέλους του κόμματος, αλλά αρνούμενος να δώσει τα ονόματα άλλων που συμμετείχαν στο κίνημα.

Τέσσερις μήνες αργότερα, άλλαξε γνώμη. Ο θεατρικός συγγραφέας Κλίφορντ Όντετς, η ηθοποιός Φόμπι Μπραντ και η Πόλα Μίλερ, η ηθοποιός και σύζυγος του ηγέτη του Group Theatre, Λι Στράσμπεργκ, ήταν μεταξύ των οκτώ που «στάμπαρε» ως κομμουνιστές. Οι περισσότεροι, αν όχι όλοι, είχαν κατονομαστεί σε άλλες μαρτυρίες.

Την πιο γνωστή «περίληψη» του Καζάν είχε δώσει ο μεγάλος Όρσον Γουέλς, όταν είχε ερωτηθεί για το πρόσωπό του σε συνέντευξη τύπου, πριν την τελετή απονομής των βραβείων Cesar, το 1982:

«Καλή μου δεσποινίδα, διαλέξατε τον λάθος σκηνοθέτη, διότι ο Ελία Καζάν είναι ένας προδότης. Είναι ένας άνθρωπος που πούλησε στον ΜακΚάρθι όλους τους συντρόφους του, σε μία περίοδο όπου θα μπορούσε να συνεχίσει να δουλεύει στη Νέα Υόρκη με πλούσιο μισθό.

Και έχοντας ξεπουλήσει τους ανθρώπους του στον ΜακΚάρθι, έκανε μετά μία ταινία που λεγόταν «On the Waterfront», που στάθηκε ύμνος του καταδότη. Ως εκ τούτου, καμία ερώτηση που τον αναφέρει ως παράδειγμα, δεν μπορεί να απαντηθεί από εμένα. Και να προσθέσω, είναι πολύ καλός σκηνοθέτης».

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.