Από την Ούμα στην Έμμα: 4 γυναίκες που μάγεψαν και έγιναν μούσες σκηνοθετών

Η νέα ταινία του Γιώργου Λάνθιμου «Bugonia», που αποθέωσε το κοινό του Φεστιβάλ Βενετίας χειροκροτώντας τους συντελεστές 7 λεπτά συνεχόμενα, αποτελεί την τέταρτη ταινία στην οποία πρωταγωνιστεί η ίδια ηθοποιός, η Έμμα Στόουν. 

Η ιδιαίτερη σχέση και η χρόνια συνεργασία που έχει αναπτυχθεί ανάμεσα στον Έλληνα σκηνοθέτη και την Χολιγουντιανή σταρ ξεπερνάει την τυπική συνεργασία ηθοποιού- σκηνοθέτη και θυμίζει περισσότερο τον - όχι και τόσο καινούριο- θεσμό της «μούσας» στον κινηματογράφο.

Η «μούσα» δεν είναι άλλη μια ηθοποιός, είναι η πηγή έμπνευσης, η μετουσίωση των ιδεών και το δημιουργικό alter ego ενός σκηνοθέτη.

Ο ρόλος της «μούσας» στον κινηματογράφο»

Η ιδέα αυτή δεν είναι καινούρια: Από τα χρόνια της χρυσής εποχής του Χόλυγουντ μέχρι τον ευρωπαϊκό κινηματογράφο του '60 και το μεταμοντέρνο σινεμά του σήμερα, σχεδόν κάθε μεγάλος δημιουργός ταινιών φαίνεται να βρίσκει στο πρόσωπο μιας ηθοποιού την έμπνευση που χρειάζεται για να δώσει στο όραμα του σάρκα και οστά.

Οι μούσες μετατρέπονται σε εικονικά πρόσωπα που ταυτίζονται με τον σκηνοθέτη-δημιουργό τους και σιγά σιγά γίνονται σύμβολα ενός συγκεκριμένου κινηματογραφικού ύφους και φορείς μιας ιδιαίτερης κινηματογραφικής γλώσσας.

Ποια είναι λοιπόν τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα μουσών του Χόλυγουντ στο σύγχρονο κινηματογράφο;

Οι μούσες που έχουν σημαδέψει τον παγκόσμιο κινηματογράφο

Γιώργος Λάνθιμος - Έμμα Στόουν

Δεν θα μπορούσε να ξεκινήσει αυτή η λίστα χωρίς ένα από τα πιο πρόσφατα και ξεκάθαρα παραδείγματα κινηματογραφικών μουσών. Η συνεργασία τους ξεκίνησε το 2018 με την ταινία «The Favourite», όπου και έλαβε ανέλπιστα καλές κριτικές τόσο για το πλέον ξεκάθαρο «λανθιμικό» στυλ σκηνοθεσίας όσο και για τις ερμηνείες των ηθοποιών, εκ των οποίων ξεχώριζε και εκείνη της Έμμας Στοουν.

Ακολούθησε το «Poor Things» το 2023, στo οποίo η Στόουν δίνει μία από τις καλύτερες ερμηνείες της καριέρας της, στον ρόλο της Μπέλα Μπάξτερ ως μία γυναίκα με εγκέφαλο μωρού που μαθαίνει να ξαναζεί από την αρχή. Η συγκλονιστική της ερμηνεία τιμήθηκε με Όσκαρ την ίδια χρονιά.

Ούτε έναν χρόνο αργότερα, η λανθιμική μούσα θα πρωταγωνιστήσει για τρίτη φορά σε ταινία του σκηνοθέτη και φίλου της πλέον, στο «Κinds of Kindness», όπου όλο το καστ εμφανίζεται σε διαφορετικούς ρόλους σε τρία ελαφρώς συνδεδεμένα μεταξύ του επεισόδια.

Φυσικά η συνεργασία της ηθοποιού και του σκηνοθέτη δεν φαίνεται να λήγει σύντομα καθώς η τέταρτη ταινία τους μαζί είναι πλέον γεγονός. Το πολυσυζητημένο «Bugonia» αποτελεί μία από τις πιο ανατρεπτικές και παράλογες παραγωγές του Γιώργου Λάνθιμου και δεν πρόκειται να αφήσει αδιάφορο το κοινό που θα το δει στις οθόνες του κινηματογράφου σε λίγο καιρό.

Η Έμμα Στόουν, αδιαμφισβήτητα αποτελεί σημαντικό στοιχείο του λανθιμικού σύμπαντος που περιβάλλεται από παράδοξο χιούμορ, σκοτάδι και συναισθηματικό βάθος.

Κουέντιν Ταραντίνο - Ούμα Θέρμαν

Από την Mia Wallace στο Pulp Fiction μέχρι την «νύφη» των δύο ταινιών Kill Bill , η Ούμα Θέρμαν έχει ταυτιστεί με το έργο του σκηνοθέτη Κούεντιν Ταραντίνο.

Μπορούμε να παραδεχτούμε πως τίποτα δεν θα ήταν το ίδιο αν η ιδιαίτερη παρουσία της Θέρμαν έλειπε από τις πιο επιτυχημένες ταινίες του Ταραντίνο.
 
Οι iconic σκηνές μάχης, το καθηλωτικό της βλέμμα και το τελέντο της να σε κάνει να αισθάνεσαι ότι κυριαρχεί στον χώρο είναι μερικά από τα κυρίαρχα στοιχεία της ερμηνείας της  που προσιδιάζουν τέλεια στον κόσμο του Ταραντίνο.

Η Ούμα Θέρμαν δεν είναι απλώς μια ηθοποιός, μια πρωταγωνίστρια, αλλά η προσωποποίηση του Pulp σύμπαντος του Ταραντίνο, το οποίο συνδυάζει δυναμικές παρουσίες, ειρωνεία και αισθητική.

Άλλωστε οι εμφανίσεις της τόσο στο Kill Bill όσο και στο Pulp Fiction είναι τόσο χαρακτηριστικές που αποτελούν μέχρι σήμερα πηγή έμπνευσης για καλλιτέχνες και celebrity.

Ντέιβιντ Λιντς - Λόρα Ντερν

Ο Ντέιβιντ Λίντς βρήκε στο πρόσωπο και την ερμηνεία της Λόρα Ντερν έναν μοναδικό τρόπο να ισορροπεί ανάμεσα στην αθωότητα και τον εφιάλτη.

Η Λόρα Ντερν κατάφερε να αποδώσει το χαρακτηριστικότερο στοιχείο του σύμπαντος που σκηνοθετεί ο Λιντς: τον σουρεαλισμό.

Η γλυκιά και αθώα παρουσία της επιτείνει τον σουρεαλιστικό εφιάλτη με αποτέλεσμα η ηθοποιός να γίνεται το όχημα που μεταφέρει τα πιο σκοτεινά και ονειρικά ταξίδια του σκηνοθέτη.

Το Blue Velvet του 1986, το Wild at Heart του 1990 αλλά και το Island Empire του 2006 σηματοδοτούνται από την την ερμηνεία της Ντερν που έδωσε σάρκα και οστά στο όραμα του Λιντς.

Πέδρο Αλμοδόβαρ - Πενέλοπε Κρουζ

Ο Πέδρο Αλμοδόβαρ έδωσε ζωή στον σκηνοθετικό του κόσμου μέσω της μοναδικής Πενέλοπε Κρουζ.

Η Πενέλοπε Κρουζ συγκεντρώνει πάνω της όλα τα χαρακτηριστικά της «αλμοδοβαρικής γυναίκας»: μεσογειακή, ευάλωτη αλλά δυνατή, αστεία και τραγική και σίγουρα καθόλου αδιάφορη.

Η πρώτη τους συνεργασία έγινε στα μέσα της δεκαετίας του '90 με το «Carne tremula» όπου η Κρουζ είχε σχετικά μικρό ρόλο. Βέβαια αυτή ήταν μόνο η αρχή μιας συνεργασίας που κράτησε πάνω από 20 χρόνια.

Μετά από οκτώ ταινίες του Αλμοδόβαρ στις οποίες έχει λάβει μέρος η Πενέλοπε Κρουζ, δικαιωματικά της αξίζει ο τίτλος της μούσας του Ισπανού σκηνοθέτη.

«Μούσες»: Πηγή έμπνευσης ή συνδημιουργοί

Η έννοια της «μούσας» στον κινηματογράφο φανερώνει κάτι περισσότερο από μια προσωπική σχέση σκηνοθέτη–ηθοποιού: αναδεικνύει ταυτόχρονα τις ανισορροπίες δύναμης που συχνά δομούν το σινεμά. 

Οι γυναίκες παρουσιάζονται παραδοσιακά ως πηγή έμπνευσης, πρόσωπα που «δανείζουν» το σώμα και το βλέμμα τους για να εκφράσουν τις ιδέες του δημιουργού. Αλλά τι σημαίνει αυτό για την αναγνώριση της δικής τους δημιουργικότητας;

Γιατί η μούσα σπάνια είναι άντρας και σχεδόν πάντα γυναίκα; Μήπως η ίδια η έννοια εγκλωβίζει τη γυναίκα σε έναν παθητικό ρόλο, ενώ ο σκηνοθέτης εμφανίζεται ως ο μοναδικός δημιουργός; Μήπως ήρθε η στιγμή να ξανασκεφτούμε τη «μούσα» όχι ως αντικείμενο έμπνευσης, αλλά ως ενεργή συνδημιουργό;
 

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.