«Βαβυλωνία»: Αν θες να καταλάβεις την Ελλάδα, δες αυτή την ταινία

Ναύπλιο, 1827. Στη λοκάντα (σημερινό πανδοχείο) του Μπαστιά, μια παρέα Ελλήνων από κάθε γωνιά της χώρας γιορτάζει τη νίκη των Συμμάχων στη Ναυμαχία του Ναβαρίνου.

Ένας Χιώτης, ένας Αρβανίτης, ένας λόγιος από την πρωτεύουσα, ένας Μωραΐτης κι ένας Κρητικός ερωτευμένος με την κόρη του πανδοχέα πίνουν, τραγουδούν και διασκεδάζουν.

Μια παρεξήγηση, όμως, μετατρέπει το γλέντι σε καβγά: ο Αρβανίτης τραυματίζει τον Κρητικό στο χέρι. Σπεύδει ο Ζακυνθινός αστυνόμος Νιόνιος Φάντες για να βάλει τάξη, αλλά η ανάκριση καταλήγει σε φιάσκο.

Ο καθένας μιλάει τη δική του διάλεκτο, κανείς δεν καταλαβαίνει τον άλλον, και η ασυνεννοησία κορυφώνεται.

Το αποτέλεσμα; Όλοι στη φυλακή - και λίγο αργότερα ξανά στο ίδιο τραπέζι, να γλεντούν μαζί.

Αυτή είναι η καρδιά της «Βαβυλωνίας», του εμβληματικού έργου του Δημήτριου Βυζαντίου, που το 1970 μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο από τον Γιώργο Διζικιρίκη, με τον αξέχαστο Ηλία Λογοθέτη να ενσαρκώνει μοναδικά τον Ζακυνθινό αστυνόμο.

Ο Δημήτριος Βυζάντιος και το πρώτο θεατρικό της ελεύθερης Ελλάδας

Η «Βαβυλωνία» γράφτηκε το 1836 και παρουσιάστηκε στην Αθήνα το 1837. Ήταν το πρώτο μεγάλο θεατρικό έργο της ελεύθερης Ελλάδας, μόλις λίγα χρόνια μετά την Επανάσταση.

Ο συγγραφέας, Δημήτριος Κ. Βυζάντιος (1790–1853), γεννημένος στην Κωνσταντινούπολη, υπήρξε διερμηνέας, διοικητικός υπάλληλος, αγιογράφος και τελικά θεατρικός συγγραφέας. Με τη «Βαβυλωνία» έδωσε φωνή σε μια κοινωνία που πάλευε να βρει την ταυτότητά της μέσα από τις αντιθέσεις της.

Ελλάδα σε αναζήτηση ταυτότητας

Η δράση τοποθετείται στο Ναύπλιο, την πρώτη πρωτεύουσα του νεοσύστατου κράτους. Η περίοδος είναι κρίσιμη: μετά τη Ναυμαχία του Ναβαρίνου (1827) και πριν από το Πρωτόκολλο του Λονδίνου (1830), που αναγνώρισε επίσημα την ανεξαρτησία.

Όμως η Ελλάδα εκείνης της εποχής δεν ήταν ακόμη ενιαίο έθνος. Οι τοπικές ταυτότητες -Ρουμελιώτες, Αρβανίτες, Κρητικοί, Επτανήσιοι- ήταν ισχυρότερες από την αίσθηση μιας κοινής πατρίδας.

Η γλώσσα, με τις δεκάδες διαλέκτους και ιδιώματα, λειτουργούσε ως ζωντανός καθρέφτης αυτής της πολυδιάσπασης. Η σκηνή της λοκάντας ερμηνεύεται ως αλληγορία για την ίδια την Ελλάδα: ελεύθερη, αλλά ακόμη διαιρεμένη.

Το γλωσσικό παιχνίδι

Η «Βαβυλωνία» είναι γλωσσικό αριστούργημα. Ο Βυζάντιος έκανε τις διαλέκτους πρωταγωνιστές. Το χιούμορ δεν προκύπτει από υπερβολές, αλλά από την ίδια τη γλώσσα: τις παρεξηγήσεις, τις διαφορετικές σημασίες, τις τοπικές εκφράσεις.

Χαρακτηριστική είναι η σκηνή με το «κουράδι» του Κρητικού: για εκείνον σημαίνει κοπάδι, για τον Αρβανίτη ακούγεται ως ύβρις. Το γέλιο ξεσπά όχι επειδή οι χαρακτήρες είναι γελοίοι, αλλά επειδή η γλώσσα τους προδίδει.

Ο Ζακυνθινός αστυνόμος, με τα ιταλικά δάνεια και τις ιδιωματικές φράσεις, μπερδεύει ακόμη περισσότερο την κατάσταση, μετατρέποντας την ανάκριση σε φάρσα. Πίσω από το κωμικό στοιχείο κρύβεται μια σοβαρή διαπίστωση: η Ελλάδα χρειαζόταν –και χρειάζεται ακόμη– έναν κοινό κώδικα επικοινωνίας.

Η «Βαβυλωνία» παραμένει επίκαιρη γιατί μιλάει για κάτι διαχρονικό: τις παθογένειες μας.

Αν θες να καταλάβεις γιατί οι Έλληνες συχνά μιλούν πολύ αλλά συνεννοούνται λίγο, τότε δες αυτή την ταινία.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.