Τι θα μείνει στον κόσμο από το 2026; Μία χρονιά ορόσημο από πολλές απόψεις, είδε την έναρξη και τους παγκόσμιους κυματισμούς του πολέμου με το Ιράν, την εδραίωση της κάστας «Επστάιν» ως μία διακριτή κοινωνική ομάδα ευνοούμενων του καθεστώτος.
Με τους διεθνείς χειρισμούς του Ντόναλντ Τραμπ, δόθηκε το τελειωτικό χτύπημα στην ψευδαίσθηση του δικαίου, ενώ μέρη του κόσμου όπως η Ευρώπη ένιωσαν φέτος για πρώτη φορά, τον καύσο της κλιματικής αλλαγής απτά, με χιλιάδες απώλειες ζωών.
Λες και είναι η ολοκλήρωση ενός κύκλου, αυτή η χρονιά που δεν εμπνέει τόσο για την επόμενη, είναι το «μέλλον» που προέβλεπε, 100 χρόνια πριν, ο Φριτζ Λανγκ, στην αξονική για το είδος ταινία «Metropolis».
Metropolis: Το τότε
Για την ιστορική σημασία της ταινίας βρίθουμε λέξεων. Το «Metropolis» δεν ήταν μία, αλλά η πρώτη ταινία επιστημονικήςς φαντασίας, από τον πατέρα του είδους. Δεν υπάρχει κάποιο αριστούργημα που παγκόσμιου σινεμά σε αυτή τη «γειτονιά», που να μην ακολουθεί, με κάποιον τρόπο, το πρότυπό της.
Η ταινία εδώ και πολλά χρόνια έχει αποδεσμευτεί κάθε πνευματικού δικαιώματος, και υπάρχει δωρεάν στο Youtube για όποιον ενδιαφέρεται να δει πώς έμοιαζε η πρώτη «cyberpunk» κοινωνία.
Διαβάστε ακόμα: Οι θρυλικοί ποδοσφαιριστές που δεν κατάφεραν ποτέ να σηκώσουν Μουντιάλ
Η Μητρόπολη θυμίζει τις υπό εκκόλαψη «υπερπόλεις» του κινεζικού οικονομικού «θαύματος» της τελευταίας 20ετίας. Τιτάνιες κατασκευές από μέταλλο και σκυρόδεμα εκτείνονται σε τέτοιο ύψος ώστε το οδικό δίκτυο είναι πλήρως τρισδιάστατο, και απαιτεί ιπτάμενα οχήματα για να διασχιστεί.
Μεταξύ των αχανών οικιστικών συμπλεγμάτων, ξεχωρίζουν βαβυλωνικά κτίρια που αντιπροσωπεύουν την διόγκωση του «εγώ» από τον πλουτισμό. Υπερβολικά μεγέθη και περιττά στοιχεία. Οι πανύψηλες κλίμακες σε κάποια από αυτά δεν επιτελούν κανέναν λειτουργικό σκοπό, πέρα από την τελετουργία καθ' αυτή της πρόσβασης στο «άφταστο», όπως ένα Ζιγκουράτ υψώνεται προς το θεϊκό.
Οι εργάτες είναι δέσμιοι σε μία παρεμφερή αλλά αντίθετη μοίρα. Οι σκάλες που σκαφαλώνουν είναι υποχρεωτικές και εργαλειακές της καταπίεσής τους. Δεν μπορούν να τις παρακάμψουν, ο μόνος τρόπος να τις περπατήσουν, αργά και βασανιστικά, το μόνο μέσο που έχουν είναι τα σώματά τους, ενώ η κορυφή τους δεν αντιπροσωπεύει κάποιο επίτευγμα, αλλά το «στόμα» ενός κλιβάνου.
Με μία πρώτη «ανάγνωση», το όραμα του Λανγκ για τη μελλοντική κοινωνία δεν μοιάζει λιγότερο ρομαντικό ή αφελές από αυτό των νεότερων «μαθητών» του, όπως οι Τσάπλιν, Κιούμπρικ, Σκοτ και Μπεσόν.
Εμπεριέχει, την ίδια στιγμή, ένα συμβολικό στοιχείο κεντρικό και αναπόφευκτο στις αναπαραστάσεις του είδους, που προέβλεψε με τρομακτική συμμετρία τα σημερινά οικονομικά και κοινωνικά τεκταινόμενα.
Metropolis: Το τότε στο τώρα
Η καθετότητα των «Μητροπόλεων» της επιστημονικής φαντασίας, δεν είναι παρά η ολοένα επιδεινούμενη κοινωνική ανισότητα. Στον κόσμο του Λανγκ, ο υπερκαπιταλισμός έχει ριζώσει στην κοινωνία, διαιωνίζοντας ένα βάναυσο ταξικό χάσμα.
Η ταινία ξεκινά παρουσιάζοντας τις δύο αντίθετες τοποθεσίες, «Η Πόλη των Εργατών» και «Η Λέσχη των Υιών».
Η «Πόλη των Εργατών», που βρίσκεται «στα απύθμενα βάθη», είναι το σπίτι των μαζών, οι οποίες ζουν σε ομοιογένεια, εξαναγκασμένες σε βασανιστική χειρονακτική εργασία, φορώντας τα ολόιδια μαύρα ρούχα, με τα κεφάλια σκυμμένα και ακόμη και τα βήματά τους συντονισμένα, στον ρυθμό της κόπωσης.
Σε αντίθεση, η «Λέσχη των Υιών» είναι μία τεχνητή ουτοπία, όπου τα παιδιά των πλούσιων βιομηχάνων ζουν μια ζωή ηδονισμού και ψυχαγωγίας, γεμάτη με βιβλιοθήκες, θέατρα και στάδια, που θυμίζουν την απόλαυση της θορυβώδους δεκαετίας του '20.
Διαβάστε ακόμα: «Ευταξία, φυσική κατάσταση»: Η αγγελία που ζητάει σερβιτόρο με 98 δεξιότητες κάτι λέει για τον ελληνικό τουρισμό
Η πρώτη πράξη της ταινίας ακολουθεί τον πρωταγωνιστή, Φρέντερ, γιου του αρχηγού της Μητρόπολης, Τζο Φρέντερσεν. Ο Φρέντερ ζει μια ζωή στην άγνοια, περνώντας τον περισσότερο χρόνο του με άλλα παιδιά των πλουσίων, παίζοντας σε κήπους αναψυχής και πηγαίνοντας σε πάρτι.
Ωστόσο, η Μαρία εμφανίζεται απροσδόκητα στη «Λέσχη των Γιων», συνοδευόμενη από μια πληθώρα από ξυπόλητα παιδιά της εργατιάς. Ο Φρέντερ γοητεύεται από την ομορφιά της.
Αναζητώντας στα βάθη της Μητρόπολης, ανακαλύπτει το μυστικό της πόλης, το πώς οι μάζες εργάζονται αδιάκοπα για να υπηρετήσουν τη μηχανή. Αφού γίνει μάρτυρας σε ένα μακάβριο εργατικό δυστύχημα, σπεύδει να πει στον πατέρα του για την καταστροφή, αλλά οι ανησυχίες του απορρίπτονται, και ο Φρέντερ αποφασίζει να επαναστατήσει.
Για να σταματήσει τη δράση του γιου του, ο Φρέντερσεν ζητά τη βοήθεια ενός εφευρέτη και τρελού επιστήμονα, του Ρότβανγκ, ο οποίος κατάφερε να δημιουργήσει ένα ρομπότ, που ονομάζεται «Χελ».
Η ταινία συνεχίζεται με τον Φρέντερ, ο οποίος τελικά βρίσκει τη μυστηριώδη γυναίκα και, μαζί με όλους τους άλλους εργάτες, ξεσηκώνεται από την προφητεία της για την έλευση ενός «ηγέτη» των κατατρεγμένων.
Ο Φρέντερσεν διατάζει τον εφευρέτη να δώσει στη Χελ τη μορφή της Μαρίας, για να τη δυσφημίσει ανάμεσα στους εργάτες. Η Μαρία-ρομπότ καταλήγει όμως να κηρύττει στους εργάτες ότι πρέπει να εξεγερθούν ενάντια στον επιφανειακό κόσμο, με το χάος να ακολουθεί.
Metropolis: Το τώρα
Βέβαια, οι προτεραιότητες του Λανγκ διέφεραν από αυτό που μπορούμε με την υστερογνωσία μας να αποδώσουμε στην ταινία. Στο επιμύθιό του, καταλήγει σε έναν «θρίαμβο» του διαλόγου και της «αμοιβαίας» κατανόησης, μεταξύ των εκπροσώπων των βιομηχάνων και των εργατών.
Απεικονίζει ακόμα τη βίαιη επανάσταση ως διαστροφή του ανθρώπινου και της πραγματικής κοινωνικής αλλαγής, στην οποία έρχεται να επέμβει μία «λευκή περιστερά» (Μαρία), για να επιφέρει την ισορροπία.
Οι μελλοντολογικές ανακρίβειες των κοινωνικών συγκρούσεων που θα δει ένας εκ των υστέρων θεατής του σήμερα είναι εύκολες στον εντοπισμό τους, και περισσότερο αισθητικές. Το σημαντικό είναι, τι πραγματικά προμήνυαν.
Όπως αποδείχθηκε, ο καπιταλισμός δεν επέβαλε με το «καμτσίκι» την εξομοίωση και την ισοπέδωση του εργάτη ως προσωπικότητα. Αντ' αυτού, «πούλησε» στην εργατική τάξη μία ψευδαίσθηση ευδαιμονισμού, στα πρότυπα της αφθονίας των αρχουσών τάξεων.
Σαν κτίσμα της άνθισης της αντιπαροχής, η «πόλη των εργατών» δεν στεγάζεται σε ένα stratum διακριτό από αυτό των «γόνων», αλλά εκλαμβάνεται περισσότερο ως οι όροφοι μίας πολυκατοικίας.
Μπορεί να μη δεις ποτέ το ρετιρέ, αλλά τουλάχιστον ζεις στις ίδιες συντεταγμένες με αυτούς που θα ήθελες να είσαι.
Το φυσικό περιβάλλον δεν είναι παρά μία αδέσποτη σκέψη, τα ψήγματά του επιβιώνουν μόνο σε επιτηδευμένα «καταφύγια» της τάξης που το αφάνισε, σαν εξωτικό είδος.
Η εξομοίωση δεν επιτεύχθηκε ως υποδούλωση σκλάβων, αλλά ως αφομοίωση των πρόθυμων καταναλωτών, που μπροστά στην ελευθερία να διαλέξουν μεταξύ ενός εκατομμυρίου διαφορετικών θηκών για το smartphone τους, είναι τυφλοί στην κοινή τους μοίρα.
Το ότι περιμένουν απελπισμένα να τελειώσουν πέντε μέρες από τη ζωή τους, για να ξεχάσουν στις επόμενες δύο αυτό που ακολουθεί.
Ο Φριτς Λανγκ προφητικά, και εν μέρει υποσυνείδητα, συνέλαβε το «Metropolis» στο σημερινό κέντρο του παραπάνω κόσμου, το 1924, από την πρώτη στιγμή που είδε τη Νέα Υόρκη. Τα έντονα φώτα, η απεικόνιση της πολυτέλειας με νέον, αποσπούν από την πρωταρχική λειτουργία αυτού του χωνευτηρίου, που είναι η ανθρώπινη εκμετάλλευση.
Η πεποίθησή του ότι η πόλη αυτή αποτελούταν σχεδόν από ψευδαισθήσεις τον ενέπνευσε να δημιουργήσει μια ταινία που να απεικονίζει ένα τέτοιο μεταβιομηχανικό μέλλον, ένα που ενοικείται από ακούσια ρομπότ.
Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.
