Ο Μπράντλεϊ Κούπερ και η ρατσιστικά μεγάλη μύτη του

Ο Λέοναρντ Μπέρνσταϊν ήταν ένας σπουδαίος συνθέτης, συγγραφέας και γενικότερα σημαντικότατη προσωπικότητα των γραμμάτων για τον 20ό αιώνα. Πήρε αμέτρητα βραβεία και δημιούργησε εμβληματικές συνθέσεις. Ήταν επίσης εβραϊκής και τις τελευταίες μέρες όλοι κοιτούν τη μύτη του.

Ο λόγος είναι η ταινία Maestro. Μετά από ένα αρκετά μεγάλο χρονικό διάστημα απουσίας, ο Μπράντλεϊ Κούπερ αποφάσισε να επιστρέψει φτιάχνοντας μία ταινία για τη ζωή του Μπέρνσταϊν. Αυτή την ταινία την έχει γράψει, την έχει σκηνοθετήσει και θα παίξει και τον πρωταγωνιστικό ρόλο. 

Από τη στιγμή που βγήκε το τρέιλερ για το Netflix, στις 15 Αυγούστου, ο Κούπερ κατηγορείται για αναπαραγωγή αντισημιτικών στερεοτύπων, γιατί αποφάσισε να ενσαρκώσει τον ρόλο του Μπέρνσταϊν χρησιμοποιώντας μία ψεύτικη μύτη. 

Αν το δεις εκ πρώτης όψεως μπορεί να φαντάζει κάτι πραγματικά ασήμαντο. Ο κόσμος χάνεται και εμείς ασχολούμαστε με τη μύτη του Μπράντλεϊ Κούπερ. Και πράγματι δεν είναι ζήτημα ζωής και θανάτου. Κάποιες φορές βέβαια τα πράγματα, όταν μπαίνουν στην ιστορική τους συνέχεια, αποκτούν το νόημα που υποτίθεται ότι δεν είχαν.

Η εβραϊκή μύτη ως διακριτικό χαρακτηριστικό

Γενικότερα, η μεγάλη μύτη θεωρείται ένας από τους κατεξοχήν τρόπους στερεοτυπικής απεικόνισης των Εβραίων και η αφετηρία αυτής της πρακτικής χάνεται στους αιώνες φτάνοντας μέχρι και τον 12ο αιώνα. 

Προφανώς δε αξιοποιήθηκε, όπως διάφορες εκδοχές μεσαιωνικών αντισημιτικών στερεοτύπων, από τον προπαγανδιστικό μηχανισμό του Εθνικοσοσιαλιστικού Κόμματος. Δεν χρειάζεται παρά να δει κανείς διάφορες αντισημιτικες αφίσες της εποχής προκειμένου να το καταλάβει. Είναι σχεδόν αδύνατον να βρεις απεικόνιση Εβραίου χωρίς τη μεγάλη μύτη.

Έλεγε ο Streicher σημαίνον στέλεχος του ναζιστικού προπαγανδιστικού μηχανισμού στο παιδικό βιβλίο De Giftpliz: «Μπορείς να ξεχωρίσεις τον Εβραίο από τη στραβή μύτη. Μοιάζει με τον αριθμό έξι. Υπάρχουν και ντόπιοι με στραβές μύτες αλλά αυτές κοιτούν προς τα πάνω, όχι πρoς τα κάτω».

Η μεγάλη μύτη αντιμετωπιζόταν ως ένα διακριτικό χαρακτηριστικό της φυλής που κάπως έπρεπε να ξεχωρίσει από την «ανώτερη» Αρία. Τα grotesque χαρακτηριστικά στις απεικονίσεις των Εβραίων δημιουργούσαν την απανθρωποποιητική εικόνα μίας άσχημης φυλής που παρομοιαζόταν με τους καλικάντζαρους και άλλα πλάσματα των κεντροευρωπαϊκών μυθολογιών.

Βέβαια πολλές φορές αυτή η διάκριση μεταξύ Άριων και Εβραίων δεν ήταν εύκολη. Είναι γνωστή η ιστορία Γερμανών στρατιωτών που κατά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο είχαν εντολές να καταστρέψουν αγάλματα Εβραίων και μεταξύ αυτών κατέστρεψαν κατά λάθος ένα άγαλμα του Wagner, του αγαπημένου συνθέτη του Χίτλερ. Ο λόγος; Είχε μεγάλη μύτη.

Aυτή απεικόνιση δεν ανήκει όμως μόνο στο παρελθόν. Πολύ χαρακτηριστικό είναι ότι ένα από τα αγαπημένα memes των οπαδών της λευκής ανωτερότητας, το λεγόμενο «Happy Merchant» meme, έχει ως βασικό χαρακτηριστικό τη μύτη και το επίσης στερεοτυπικό τρίψιμο των χεριών (επίσης χαρακτηριστικό της αντισημιτικής προπαγάνδας).

H περίπτωση του Μπράντλεϊ Κούπερ

Πηγαίνοντας τώρα στο πιο πρόσφατο παράδειγμα. Προφανώς, κανείς δεν μπορεί να κατηγορήσει στα σοβαρά ότι ο Μπράντλεϊ Κούπερ χρησιμοποιεί συνειδητά την τεχνητή μύτη προκειμένου να αναπαράγει όλα τα ρατσιστικά στερεότυπα εις βάρος των Εβραίων. 

Το πιθανότερο είναι ότι η επιλογή της τεχνητής μύτης έρχεται προκειμένου να φτάσει πιο κοντά στην εμφάνιση του Μπέρνσταϊν ο οποίος σύμφωνα με τα παιδιά του είχε πράγματι μία τέτοια «υπέροχη μεγάλη μύτη». Όχι, βέβαια ότι έχει κάποια συγκεκριμένη δραματουργική λειτουργία η μύτη ή ότι δεν θα ξεχωρίζαμε ποιος είναι ο Mπέρνσταϊν στην ταινία.

Το ερώτημα που ακολουθεί είναι γιατί να μην διαλέξουν έναν ηθοποιό που να έχει μία φυσιογνωμία πιο κοντινή σε εκείνη του Μπέρνσταιν. Κάποιοι μάλιστα κάνουν συγκρίσεις με την προσβλητική πρακτική του blackface που είδικα στις ΗΠΑ θεωρείται κάτι απόλυτα απαγορευμένο. 

Στο μέσο των λεγόμενων culture wars το να τοποθετηθείς σε ένα τόσο λεπτό και σύνθετο ζήτημα είναι πράγματι πολύ δύσκολο. Σε αντίθεση με την τεμπέλικη -αν βγάλουμε για λίγο την πολιτική από τη μέση- ευκολία της επιλογής της ψεύτικης μύτης. Σοβαρά, αυτή ήταν η καλύτερη ιδέα που σκέφτηκαν; Το ότι η απάντηση δεν είναι εύκολη όμως δεν σημαίνει και ότι το ζήτημα είναι ασήμαντο.

Και μόνο η συζήτηση γύρω από το συγκεκριμένο ζήτημα, όποια θέση και αν έχει αυτό, έφερε στο προσκήνιο μία ρατσιστική πρακτική αιώνων η οποία λειτουργούσε μεταξύ πολλών άλλων ως νομιμοποίηση φρικτών πρακτικών που έζησαν οι Εβραίοι. Είναι έτσι η εποχή μας που χρειάζεται να μιλήσουμε για τα σημαντικά με όρους επικαιρότητας.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.