Η «ανακάλυψη του αιώνα» στη βιολογία και το «σκάνδαλο» με το βραβείο Νόμπελ

Μία δημοσίευση στο περιοδικό Nature στις 25 Απριλίου του 1953 σήμανε και την αφετηρία για να «δούμε» τελείως διαφορετικά την ίδια τη ζωή, όπως την ξέραμε μέχρι και τότε. Σε εκείνο το τεύχος οι βιολόγοι Φράνσις Κρικ και Τζέιμς Γουότσον δημοσίευσαν την πρωτοποριακή εργασία τους για το DNA, την ανακάλυψη της διπλής έλικας!

Δεν ήταν απλώς ένα επιστημονικό επίτευγμα. Ήταν ένα κομβικό σημείο στην ιστορία της βιολογίας και της ιατρικής, που άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη ζωή, την κληρονομικότητα και την ανθρώπινη φύση. Πρόκειται για τη σημαντικότερη ανακάλυψη του 20ού αιώνα, καθώς οι συγκεκριμένοι επιστήμονες αποσαφήνισαν τη δομή της περίφημης έλικας του DNA, προσφέροντας γνώση για πρόγνωση και πρόληψη των ασθενειών αλλά και της γενετικής.

Το DNA και η διπλή έλικα

Το DNA παρουσιάζεται σε μορφή διπλής έλικας της οποίας κάθε κλώνος στρέφεται προς την αντίθετη κατεύθυνση. Οι δύο αυτοί κλώνοι συγκρατούνται με δεσμούς υδρογόνου που σχηματίζονται μεταξύ των βάσεων που διαθέτουν, τις βάσεις: Αδενίνη (Α), Θυμίνη (Τ), Γουανίνη (G), Κυτοσίνη (C). Η αλληλουχία των βάσεων του DNA απαρτίζει το γενετικό μήνυμα, το οποίο μήνυμα αποτελεί τη «γενετική κληρονομιά» κάθε οργανισμού.

Η διπλή έλικα έδειξε πώς μεταφέρεται η γενετική πληροφορία από κύτταρο σε κύτταρο και από γονείς σε παιδιά. Κάθε πλευρά της έλικας μπορεί να «αντιγράψει» τον εαυτό της – η βάση της κληρονομικότητας.

Παρ' ότι η χημική σύσταση και οι ιδιότητές του, με πειράματα, είχαν γίνει γνωστά, δεν υπήρχε κοινά αποδεκτή πρόταση για τη δομή του DNA στο χώρο. Δεδομένα από την ανάλυση του ποσοστού των βάσεων σε μόρια DNA από διαφορετικούς οργανισμούς έδειχναν ότι σε κάθε μόριο DNA ο αριθμός των νουκλεοτιδίων που έχουν ως βάση την αδενίνη είναι ίσος με τον αριθμό των νουκλεοτιδίων που έχουν θυμίνη, και ο αριθμός των νουκλεοτιδίων που έχουν ως βάση τη γουανίνη είναι ίσος με τον αριθμό αυτών που έχουν κυτοσίνη. Δηλαδή ισχύει Α=Τ και G=C. Επίσης, βρέθηκε ότι η αναλογία των βάσεων [(A+T)/(G + C)] διαφέρει από είδος σε είδος και σχετίζεται με το είδος του οργανισμού.

Τα αποτελέσματα αυτά σε συνδυασμό με αποτελέσματα που αφορούσαν την απεικόνιση του μορίου του DNA με χρήση ακτίνων-Χ βοήθησαν στην ανακάλυψη της διπλής έλικας και απέδειξαν τις μοναδικές ιδιότητές του που το καθιστούν μόριο ιδανικό ως γενετικό υλικό. Η ανακάλυψη της διπλής έλικας του DNA είναι η μεγαλύτερη βιολογική ανακάλυψη του 20ού αιώνα. 

Με τη βοήθεια του Maurice Wilkins και της Rosalind Franklin, ήταν οι πρώτοι που περιέγραψαν το DNA ως διπλή έλικα και έδειξαν ότι το δίκλωνο αυτό μόριο θα μπορούσε να παράγει ακριβή αντίγραφά του και να φέρει γενετικές οδηγίες. Η ανακάλυψη της δομής της διπλής έλικας του DNA σηματοδότησε ένα ορόσημο στην επιστήμη της Βιολογίας, και όχι μόνο, και αποτέλεσε εφαλτήριο για ακόμα περισσότερες σημαντικές ανακαλύψεις της σύγχρονης μοριακής Βιολογίας, η οποία ασχολείται σε μεγάλο βαθμό με την κατανόηση του τρόπου με τον οποίο το DNA ελέγχει τις χημικές διαδικασίες μέσα στα κύτταρα. Πράγματι, σημαντικές τρέχουσες εξελίξεις στη Γενετική έχουν τις ρίζες τους στο έργο του Watson και του Crick.

Το βραβείο Νόμπελ και η «απρέπεια»

Για την ανακάλυψη αυτή οι J. Watson, F. Crick και M. Wilkins τιμήθηκαν με το βραβείο Νόμπελ Ιατρικής και Φυσιολογίας το 1962. Δυστυχώς, για τη Rosalind Franklin ήταν αργά, αφού απεβίωσε το 1958 σε ηλικία 37 ετών από καρκίνο των ωοθηκών - που θρυλείται πως προκλήθηκε από την ακτινοβολία που χρησιμοποίησε στα πειράματά κατά τη διάρκεια των ερευνών της. 

Τα βραβεία Νόμπελ δεν απονέμονται μεταθανάτια, οπότε ακόμη κι αν είχε αναγνωριστεί τότε ο ρόλος της, δεν θα μπορούσε να βραβευτεί. Παράλληλα, η εργασία της χρησιμοποιήθηκε χωρίς πλήρη συγκατάθεση ή αναγνώριση, ενώ στην επιστημονική κοινότητα της εποχής, η συμβολή της δεν προβλήθηκε όπως άξιζε, εν μέρει λόγω του φύλου της και του τρόπου που λειτουργούσε τότε η επιστημονική συνεργασία και αναγνώριση.

Γενικότερα, η συνεισφορά της Franklin σε μεγάλο βαθμό παραγκωνίστηκε κατά τη διάρκεια της ζωής της. Πλέον, όμως, θεωρείται  κεντρική μορφή στην ιστορία της ανακάλυψης του DNA. Πολλά πανεπιστήμια, εργαστήρια και βραβεία φέρουν το όνομά της ως φόρο τιμής στη συμβολή της.

Παγκόσμια ημέρα

Ο εορτασμός της Παγκόσμιας Ημέρας DNA, άρχισε το 2003 από τις ΗΠΑ και από το 2012 έλαβε διεθνή χαρακτήρα.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.