Η «ιερά παράλυση» του Ισραήλ και ο πόλεμος του Γιομ Κιπούρ

Φαίνεται πως η 6η και 7η Οκτωβρίου είναι δυο ημέρες «σημαδεμένες» για τη Μέση Ανατολή. Αν και για τους Εβραίους είναι ημέρα γιορτής, τις τελευταίες δεκαετίες οι δυο αυτές ημέρες έχουν σημαδευτεί από γεγονότα τόσο καθοριστικά που άλλαξαν (ή αλλάζουν) το «πρόσωπο» της ευρύτερης περιοχής και σίγουρα επανακαθορίζουν τις ήδη εύθραυστες ισορροπίες.

Μεσημέρι Σαββάτου, 6 Οκτωβρίου του 1973. Ανήμερα της μεγαλύτερης εβραϊκής γιορτής, του Γιομ Κιπούρ, το Ισραήλ δέχθηκε ταυτόχρονη επίθεση από Αίγυπτο και Συρία.

Πρωί Σαββάτου, 7 Οκτωβρίου του 2023, την επόμενη της μεγάλης εβραϊκής γιορτής αλλά και ημέρα μνήμης για 50 χρόνια από την έναρξη του Δ' Αραβοϊσραηλινού πολέμου, η Χαμάς επιτίθεται με πρωτοφανή σφοδρότητα στο Ισραήλ.

Η απάντηση του Νετανιάχου είναι σκληρή και δυσανάλογη και φτάνει μέχρι και σήμερα όπου, πλέον, η Μέση Ανατολή βρίσκεται στα πρόθυρα ενός ολοκληρωτικού πολέμου ο οποίος θα οδηγήσει την ανθρωπότητα σε αχαρτογράφητα νερά.

Η ίδρυση του Ισραήλ και ο «πόλεμος των έξι ημερών»

Το λεγόμενο και «μεσανατολικό ζήτημα» που ανεπίλυτο φτάνει μέχρι και τις ημέρες μας, ουσιαστικά γεννήθηκε στις 14 Μαΐου 1948 όταν λίγες ώρες μετά την αναγνώριση του νεοσύστατου Ισραηλινού κράτους από τις ΗΠΑ, πέντε αραβικά κράτη (Αίγυπτος, Ιορδανία, Ιράκ, Συρία και Λίβανος) ξεκίνησαν μια συντονισμένη στρατιωτική επίθεση εναντίον του γεγονός που σηματοδοτεί την έναρξη του πρώτου από τους αραβο - ισραηλινούς πολέμους.

Στον πόλεμο αυτό νικητής ήταν το Ισραήλ. Το νεοσύστατο κράτος βγήκε νικητής και από τον δεύτερο αραβο - ισραηλινό πόλεμου του 1956 και με τον τρόπο αυτό θα καταφέρει να εδραιωθεί στην περιοχή και να επιβάλει τους δικούς του όρους στη συνύπαρξη του με τα τόσα εχθρικά προς αυτό κράτη. Ο αραβικός κόσμος, ωστόσο, μετά από δυο στρατιωτικές ήττες συσπειρώθηκε κατά του Ισραήλ και ήταν ζήτημα χρόνου ποτέ θα ξεκινήσει ο επόμενος πόλεμος.

Αντίθετα, με τις τότε προβλέψεις ο πόλεμος αυτός άργησε λίγο. Για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα υπήρχε μια φαινομενικά ήσυχη περίοδος.

Όλα αυτά άλλαξαν στις αρχές του 1967. Αίγυπτος και Συρία υπέγραψαν μια συμφωνία, βάσει της οποίας αν ένας τρίτος επιτεθεί σε μια από τις δυο χώρες αυτό θα σήμαινε πως επιτίθεται και στη δεύτερη. Η συμφωνία αυτή πέρα από «φωτογραφική» κατά του Ισραήλ, άνοιξε την όρεξη της Συρίας η οποία με μια σειρά επεισοδίων που έγιναν στη μεθόριο των δυο χωρών, κλιμάκωσε επικίνδυνα την ένταση.

Και ενώ όλα έδειχναν πως τα αραβικά κράτη (και πιθανότατα η Αίγυπτος) θα ήταν αυτά που θα χτυπούσα πρώτα το Ισραήλ με σκοπό να το διαλύσουν, τα πράγματα πήραν μια εντελώς διαφορετική τροπή.

Στις 7:45 το πρωί της 5ης Ιουνίου 1967, όλα τα διαθέσιμα πολεμικά αεροπλάνα του Ισραήλ (197 τον αριθμό) «σηκώθηκαν» και επιτέθηκαν αιφνιδιαστικά σε 19 αιγυπτιακά αεροδρόμια, καταστρέφοντας μέσασε τρεις ώρες σχεδόν όλη την αεροπορία της Αιγύπτου, που αριθμούσε 400 αεροπλάνα. Ο θρίαμβος είναι απροσδόκητος!

Την ίδια ώρα τα τεθωρακισμένα του τότε στρατηγού και μετέπειτα πρωθυπουργού του Ισραήλ, Αριέλ Σαρόν, βρέθηκαν στις «πλάτες» των Αιγυπτίων και κατάφεραν να τους περικυκλώσουν. Ξαφνικά οι Αιγυπτιακές δυνάμεις βρέθηκαν όχι απλά να χάνουν τη Χερσόνησο του Σινά αλλά να ψάχνουν τρόπο να απεμπλακούν από την περιοχή προκειμένου να υπερασπιστούν το Κάιρο!

Ταυτόχρονα Ιορδανία και Συρία δεν μπόρεσαν να προβάλουν την παραμικρή αντίσταση. Σε σχεδόν 24 ώρες ο Ισραηλινός στρατός έμπαινε θριαμβευτικά στην Ανατολική Ιερουσαλήμ και έχοντας καταλάβει τα Υψίπεδα του Γκολάν αντίκρισε τις πεδιάδες της Δαμασκού!

Μέσα σε έξι ημέρες, στην πραγματικότητα μέσα σε 132 ώρες και 30 λεπτά, το Ισραήλ κατάφερε να τριπλασιάζει τα εδάφη του με την προσάρτηση της Ανατολικής Ιερουσαλήμ, της Δυτικής Όχθης, της Λωρίδας της Γάζας, της Χερσονήσου του Σινά και των Υψωμάτων του Γκολάν. Η Ιερουσαλήμ βρέθηκε υπό τον έλεγχό του και όπως είπε τότε στους στρατιώτες του ο Ισραηλινός υπουργός Άμυνας, ο «θρυλικός μονόφθαλμος», Μοσέ Νταγιάν, «επιστρέφουμε στον ιερότερο από τους ιερούς μας τόπους, για να μην τον αποχωριστούμε ποτέ ξανά».  

Ο πόλεμος του Γιομ Κιπούρ

Η παραπάνω συνοπτική ιστορική αναδρομή κρίθηκε απαραίτητη προκειμένου να γίνει ακόμα πιο αντιληπτό το πλαίσιο μέσω του οποίου οδηγηθήκαμε στον Δ' Αραβοϊσραηλινό πόλεμο.

Η απώλεια της Χερσονήσου του Σινά και των Υψωμάτων του Γκολάν ήταν κάτι που στην πραγματικότητα ποτέ δεν μπόρεσαν να χωνέψουν οι Άραβες. Ειδικά από τον Σεπτέμβριο του 1970 που πέθανε ο ηγέτης της Αιγύπτου  Γκαμάλ Αμπντέλ Νάσσερ η ρητορική έγινε πιο εμπρηστική. Ο διάδοχος του Νάσσερ, Άνγουαρ Σαντάτ, έθεσε ως πρωταρχικό στόχο της πολιτικής του την επιστροφή του Σινά στην Αίγυπτο. 

Την 1η Σεπτεμβρίου του 1973, στο Χαρτούμ του Σουδάν, οκτώ αραβικά κράτη, μεταξύ των οποίων η Αίγυπτος και η Συρία, διακήρυξαν τα περίφημα «τρία όχι», δηλαδή:

1. Όχι ειρήνη με το Ισραήλ
2. Όχι αναγνώριση του Ισραήλ
3. Όχι διαπραγματεύσεις με το Ισραήλ. 

Νομοτελειακά, λοιπόν, καταλαβαίνει κάνεις πως ο επόμενος πόλεμος στη Μέση Ανατολή ήταν θέμα χρόνου.

Και μέσα σε αυτό το εκρηκτικό κλίμα φτάσαμε στον Οκτώβριο εκείνης της χρονιάς και συγκεκριμένα, μια ημέρα σαν σήμερα, στις 6/10. Είναι η ημέρα του Γιομ Κιπούρ, η ημέρα της εξιλέωσης από τις αμαρτίες και της αποκατάστασης των στενών δεσμών του πιστού εβραίου με τον Θεό. Μια από τις μεγαλύτερες γιορτές για το Ισράηλ. Κατά την ημέρα του Γιομ Κιπούρ, οι πιστοί εβραίοι απαγορεύεται να δουλεύουν και απέχουν από τροφή, ποτό, σεξουαλικές επαφές και πλύσιμο αν αυτό έχει να κάνει με την ευχαρίστηση και όχι για λόγους καθαριότητας.

Εκείνη την ημέρα, στις 6 Οκτωβρίου 1973, που το Ισραήλ βρισκόταν σε «ιερά παράλυση» αποφάσισαν Αιγύπτιοι και Σύριοι πως είχε έρθει η ώρα να πάρουν πίσω τη Χερσόνησο του Σινά και τα Υψώματα του Γκολάν.

Σε αντίθεση με τον πόλεμο των Έξι Ημερών, οι Άραβες αυτή τη φορά είναι καλύτερα προετοιμασμένοι. Λέγεται πως ο Σαντάτ έλαβε οριστικά την απόφαση να επιτεθεί στο Ισραήλ στις 24 Οκτωβρίου του 1972 (!), οπότε και την ανακοίνωσε στο Ανώτατο Συμβούλιο των Ενόπλων Δυνάμεων της Αιγύπτου. Η προπαρασκευή που ακολούθησε πραγματοποιήθηκε με απόλυτη μυστικότητα. 

Εκτός από τους Αιγύπτιους και τους Σύρους άλλες δέκα χώρες συμμετέχουν στη συγκεκριμένη συμμαχία. Το Ισραήλ αιφνιδιάστηκε πλήρως.

Οι πρώτες ημέρες εκείνου του πολέμου κυλούν ιδανικά για τους Άραβες οι οποίοι βλέπουν πως αφενός μπορούν να ανακαταλάβουν τα χαμένα εδάφη και αφετέρου πως μπορούν να κάνουν σκέψεις για ακόμα περισσότερα κέρδη!

Κάπου εκεί, ωστόσο, το «παιχνίδι» άρχισε να αλλάζει. Οι Ισραηλινοί μετά τον αρχικό αιφνιδιασμό άρχισαν να ανασυντάσσονται με γοργούς ρυθμούς. Με τη βοήθεια των Ηνωμένων Πολιτειών, ολοκλήρωσαν με υποδειγματικό τρόπο την επιστράτευση (και μιλάμε για μια επιστράτευση που έγινε με τις μάχες να βρίσκονται σε πλήρη εξέλιξη) και περνάνε στην αντεπίθεση.

Το «κρασί» της επιτυχίας είχε «μεθύσει» τους Άραβες οι οποίοι – χωρίς να το καταλάβουν – βρέθηκαν να αμύνονται και να οπισθοχωρούν.

Στις 14 Οκτωβρίου οι Ισραηλινοί έφτασαν μια ανάσα από την Δαμασκό και ταυτόχρονα έχουν κόψει την πορεία των Αιγυπτίων τους οποίος, πλέον, κατεδίωκαν στα εδάφη τους αφού είχαν περάσει και τη Διώρυγα του Σουέζ!

Η σύγκρουση έλαβε και διεθνείς διαστάσεις. Οι Σοβιετικοί απείλησαν πως θα στείλουν στρατιωτικές δυνάμεις στην περιοχή και οι Αραβικές χώρες που ήλεγχαν ένα μεγάλο ποσοστό των εξαγωγών πετρέλαιο προς τη Δύση αποφάσισαν να κλείσουν τις «στρόφιγγες» αν δε βρισκόταν άμεσα ειρηνική λύση.

Μέσα σε όλα αυτά ο δικτάτορας Γεώργιος Παπαδόπουλος αρνήθηκε να παραχωρήσει ελληνικά αεροδρόμια για να προσγειωθούν αμερικανικά μαχητικά που (εννοείται) συμμετείχαν στον πόλεμο στο πλευρό των Ισραηλινών. Λέγεται, μάλιστα, πως η απόφαση αυτή του Παπαδόπουλου – που κάποτε ήταν το «αγαπημένο παιδί» των Αμερικάνων – συνέβαλε στην πτώση του από τον «αόρατο δικτάτωρ» Δημήτρη Ιωαννίδη!

Τελικά, στις 22 Οκτωβρίου ΗΠΑ και ΕΣΣΔ κατέθεσαν στον ΟΗΕ κοινή πρόταση για κατάπαυση του πυρός. Συρία και Ισραήλ την υπέγραψε αμέσως και οι δυο πλευρές επανήλθαν στα σύνορα που υπήρχαν πριν την έναρξη του πολέμου.

Δυο ημέρες αργότερα ανάλογη συμφωνία υπέγραψαν Αίγυπτος και Ισραήλ με τους Αιγύπτιους, όμως, να βγαίνουν κερδισμένοι αφού ανέκτησαν τον πλήρη έλεγχο και στις δυο όχθες του Σουέζ, ενώ σύντομα οι δυο χώρες προχώρησαν και σε άλλες κινήσεις εκτόνωσης που τις έφεραν διπλωματικά πιο κοντά.

Επειδή, ωστόσο, η Ιστορία επαναλαμβάνεται σαν φάρσα, 51 χρόνια μετά από εκείνον τον πόλεμο και ένα χρόνο μετά την επίθεση της Χαμάς, η Μέση Ανατολή φλέγεται ξανά.  

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.