Η Μάχη στο Κλειδί που γέννησε τον θρύλο του Βασίλειου Β΄ του Βουλγαροκτόνου

Αν μιλούσαμε με ποδοσφαιρικούς όρους το... «ντέρμπι» ανάμεσα στον Τσάρο Σαμουήλ της Βουλγαρίας και τον αυτοκράτορα του Βυζαντίου, Βασίλειο Β΄ τον Πορφυρογέννητο, ήταν πάντα γεμάτο φοβερές μάχες, αστείρευτο πάθος και φορές που η κατάσταση ξέφευγε από τον έλεγχο των πρωταγωνιστών του οι οποίοι προχωρούσαν σε ακρότητες προκειμένου να ταπεινώσουν τον αντίπαλο.

Ειδικά αυτό το τελευταίο πρέπει να το κρατήσετε και ο λόγος είναι απλός. Επειδή ακριβώς δεν θα μιλήσουμε με ποδοσφαιρικούς αλλά με ιστορικούς όρους, ο Βασίλειος Β' από Πορφυρογέννητος μετατράπηκε μέσα σε μία ημέρα σε Βουλγαροκτόνος, επειδή κατάφερε και μετέτρεψε έναν θρίαμβο επί του αντιπάλου του σε μια ντροπιαστική στιγμή που όμοια της δεν υπάρχει στην παγκόσμια ιστορία.

Η στιγμή αυτή έγινε μία ημέρα σαν σήμερα, στις 29 Ιουλίου 1014, μετά την θρυλική Μάχη στο Κλειδί.

Η αυτοκρατορία σε κρίσιμο σταυροδρόμι

Όταν ο Βασίλειος Β΄ ανέλαβε την εξουσία στο Βυζάντιο, στα τέλη του 10ου αιώνα, η Αυτοκρατορία γνώριζε σοβαρές προκλήσεις. Ισχυροί αριστοκράτες αμφισβητούσαν την αυτοκρατορική εξουσία, ενώ στα βόρεια η Βουλγαρία είχε εξελιχθεί στον μεγαλύτερο αντίπαλο της Κωνσταντινούπολης.

Ο τσάρος Σαμουήλ είχε δημιουργήσει ένα ισχυρό κράτος που εκτεινόταν από την Αδριατική μέχρι τη Μακεδονία. Εκμεταλλευόμενος τις εσωτερικές αναταραχές του Βυζαντίου, εξαπέλυε συνεχείς επιδρομές σε βυζαντινά εδάφη, προκαλώντας σημαντικές απώλειες και αμφισβητώντας την κυριαρχία της αυτοκρατορίας στα Βαλκάνια.

Από την πλευρά του, ο Βασίλειο γνώρισε ότι όσο η Βουλγαρία παρέμενε ισχυρή, η αυτοκρατορία δεν μπορούσε να αισθάνεται ασφαλής. Στην πραγματικότητα δεν είχε άλλη επιλογή από το να αφιερώσει ολόκληρη την βασιλεία του στην εξουδετέρωση αυτού του κινδύνου.

Κάπως έτσι ο πόλεμος ανάμεσα στις δύο πλευρές κράτησε σχεδόν τρεις δεκαετίες! Δεν μιλάμε για χαμένες και κερδισμένες μάχες. Μιλάμε για μια μαραθώνια εμπόλεμη κατάσταση από την οποία καμία από τις δύο πλευρές δεν μπορούσε και δεν ήθελε να απεμπλακεί.

Οι Βούλγαροι εκμεταλλεύονταν το δύσβατο ορεινό έδαφος, πραγματοποιώντας αιφνιδιαστικές επιθέσεις και αποφεύγοντας τις ανοιχτές συγκρούσεις όταν δεν τους συνέφεραν.

Το 987, σε μάχη κοντά στη Λάρισα, ο Σαμουήλ κατατρόπωσε τον Βασίλειο, γεγονός που σημάδεψε την σκληρή πολιτική που ακολούθησε απέναντί τους.

Ο Βασίλειος Β' προχωρούσε μεθοδικά, καταλαμβάνοντας φρούρια, αποκόπτοντας γραμμές ανεφοδιασμού και περιορίζοντας σταδιακά τον ζωτικό χώρο του αντιπάλου του.

Σταδιακά έμαθε να λειτουργεί με... στρατιωτικό μυαλό προκειμένου να αποφεύγει παγίδες (όπως αυτή στη Λάρισα) να αξιοποιεί καλύτερα το έδαφος και να συντονίζει αποτελεσματικότερα τις δυνάμεις του. Ακολουθούσε το δόγμα πως κάθε νίκη, ακόμα και η πιο μικρή, σε φέρνει κοντά στην ολοκληρωτική επικράτηση.

Το καλοκαίρι του 1904, ο Σαμουήλ ένιωθε και ήταν «στριμωγμένος». Αποφάσισε πως έπρεπε με κάποιο τρόπο να περάσει στην αντεπίθεση προκειμένου να εμποδίσει την προέλαση των Βυζαντινών στην καρδιά της χώρας του.

Το σημείο που επέλεξε να το κάνει αυτό ήταν η περιοχή που λεγόταν Κλειδί (το στενότερο σημείο της κοιλάδας του ποταμού Στρώμνιτσα, στη σημερινή Βόρεια Μακεδονία). Το Κλειδί ήταν ένα σημαντικό πέρασμα που χρησιμοποιούσαν τακτικά οι Βυζαντινοί στις επιδρομές τους.

Ο Σαμουήλ αφού πρώτα έδωσε εντολή να οχυρωθεί όσο το δυνατόν καλύτερα η συγκεκριμένη περιοχή στη συνέχεια επιτέθηκε στη Θεσσαλονίκη για αντιπερισπασμό.

Παρά τα όσα ενδεχομένως να περίμενε, η επίθεση αυτή αποκρούστηκε γρήγορα και αποτελεσματικά και έτσι οι δυνάμεις των Βυζαντινών στράφηκαν στο Κλειδί παρά το γεγονός ότι το συγκεκριμένο σημείο ήταν ιδανικό για άμυνα αφού τα βουνά περιόριζαν τις κινήσεις του αυτοκρατορικού στρατού.

Πράγματι το Κλειδί αποδείχθηκε δύσκολη εξίσωση για τον Βασίλειο Β' αφού οι πρώτες επιθέσεις αντιμετωπίστηκαν εύκολα από τους Βούλγαρους. Αλλά προφανώς και δεν θα τα παρατούσε αφού γνώριζε πως αυτή είναι η ευκαιρία του να τελειώσει με τον μεγάλο του εχθρό.

Η σκοτεινή και φρικτή σελίδα μίας περίλαμπρης νίκης

Ο αυτοκράτορας του Βυζαντίου, ανέθεσε στον έμπειρο στρατηγό Νικηφόρο Ξιφία να πάρει ένα επίλεκτο σώμα στρατιωτών, να διασχίσει δύσβατα μονοπάτια και όσο εκείνος απασχολεί τους Βούλγαρους στο μέτωπο, να βρεθεί στα νώτα τους και να τους περικυκλώσουν.

Ο Ξιφίας πέτυχε αυτό που του ζήτησε ο Βασίλειος Β', οι Βούλγαροι ξαφνικά βρέθηκαν περικυκλωμένοι από τους Βυζαντινούς και μέσα σε λίγες ώρες η άμυνα τους κατέρρευσε.

Το ημερολόγιο έδειχνε μία ημέρα σαν σήμερα. Ήταν 29 Ιουλίου 1904. Ο Βασίλειος Β' είχε καταφέρει να νικήσει τον απόλυτο εχθρό του. Αυτό που ακολούθησε, ωστόσο, δεν είχε προηγούμενο και δεν είχε και επόμενο.

Χιλιάδες ήταν οι Βούλγαροι που έπεσαν μαχόμενοι (περίπου 14.000). Χιλιάδες, ωστόσο, ήταν και αυτοί που πιάστηκαν αιχμάλωτοι. Υπολογίζεται πως περίπου 15.000 στρατιώτες βρέθηκαν δέσμιοι των Βυζαντινών.

Σύμφωνα με τον χρονικογράφο Ιωάννη Σκυλίτζη, ο Βασίλειος Β' έδωσε εντολή να τυφλωθούν με πυρωμένο σίδερο όλοι οι αιχμάλωτοι εκτός από έναν ανά εκατό άνδρες. Αυτός ο ένας θα τυφλωνόταν μόνο από το ένα μάτι προκειμένου να οδηγήσει τους υπόλοιπους πίσω στη Βουλγαρία.

Μια αδιανόητα φρικτή πορεία 15.000 τυφλωμένων αιχμαλώτων επέστρεψε πίσω στον Σαμουήλ ο οποίος στη θέα των ανδρών του λιποθύμησε.

Όταν συνήλθε και συνειδητοποίησε το μέγεθος της καταστροφής αλλά και τη φρίκη των όσων είχε κάνει ο Βασίλειος Β' έπαθε εγκεφαλικό (ή κατά άλλες πηγές καρδιακό) και δύο ημέρες αργότερα άφησε την τελευταία του πνοή.

Η τιμωρία που επιφύλαξε ο Βασίλειος Β΄ στους αιχμαλώτους προκάλεσε, όπως ήταν φυσικό, φρίκη και αποτροπιασμό ακόμα και στους Βυζαντινούς. Ο αυτοκράτορας, ωστόσο, υπεραμύνθηκε της επιλογής του τονίζοντας πως τόσο εκείνοι όσο και ο Σαμουήλ ήταν στασιαστές εναντίον του φυσικού μονάρχη τους και η αφαίρεση της όρασης ήταν μία τιμωρία την οποία προέβλεπαν οι βυζαντινοί νόμοι για τους προδότες

Μετά τη νίκη του, ο Βουλγαροκτόνος κατέβηκε στην Αθήνα, ανέβηκε στην Ακρόπολη και προσκύνησε την Παναγιά την Αθηνιώτισσα, ναός της οποίας είχε γίνει ο Παρθενώνας.

Από την άλλη η ήττα, τα όσα φρικτά ακολούθησαν και φυσικά ο θάνατος του Σαμουήλ έφεραν την κατάρρευση της Βουλγαρίας αν και χρειάστηκαν ακόμα τέσσερα χρόνια μαχών μέχρι τελικά το 1018 ο Βασίλειος Β΄ να εισέλθει θριαμβευτής στα τελευταία βουλγαρικά προπύργια και να ενσωματώσει ολόκληρο το κράτος στην αυτοκρατορία εξασφαλίζοντας έτσι σταθερότητα στα βόρεια σύνορα.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.