Η τελευταία ημέρα και το στερνό δείπνο του ιδρυτή του ΠΑΣΟΚ Ανδρέα Παπανδρέου

«Ο γιατρός μου ζήτησε να τον βοηθήσω ώστε να προσπαθήσει να κάνει ανάνηψη. Βγάλαμε τα ρούχα από τον πρόεδρο, ο οποίος ήταν σε κώμα, βοήθησα όσο μπορούσα εγώ, ο γιατρός έκανε μαλάξεις ειδικές μπας και γίνει ανάνηψη.

» Υπήρχε και το μηχάνημα και η γραμμή έγινε ευθεία, που σημαίνει ότι είχε έρθει το τέλος και δεν μπορούσε να γίνει ανάνηψη και στο τέλος ο γιατρός στεναχωρημένος βγήκε από το δωμάτιο και έμεινα εγώ με τον Ανδρέα, νεκρό πλέον. Του έκλεισα τα μάτια».

Αυτές ήταν οι τελευταίες στιγμές του Ανδρέα Παπανδρέου όπως τις περιέγραψε πρόσφατα ο στενός συνεργάτης του και πρώην υπουργός Τηλέμαχος Χυτήρης.

Οι τελευταίες στιγμές του ιδρυτή του ΠΑΣΟΚ και πρώην πρωθυπουργού. Ενός πολιτικού άνδρα που σημάδεψε την εποχή του και δημιούργησε φανατικούς οπαδούς και ορκισμένους εχθρούς.

Η επιρροή του στην πολιτική ζωή της χώρας ήταν τέτοια που ακόμα και δυο δεκαετίες μετά το θάνατο του «κατάφερε» να... τρεντάρει αφού μέσα από κάτι που ξεκίνησε ως αστείο στο internet, οι περισσότεροι νέοι σήμερα, άνθρωποι αγέννητοι όταν ο Ανδρέας Παπανδρέου έφυγε από τη ζωή, ξέρουν πως «Αχ! Επί Ανδρέα τα πράγματα ήταν αλλιώς»!

Ο Ανδρέας Παπανδρέου γεννήθηκε... πολιτικός

Ο Ανδρέας Παπανδρέου γεννήθηκε στη Χίο. Γιος του Γεωργίου Παπανδρέου και της Σοφίας Μινέικο. Η πολιτική ήταν στη φύση του. Ήταν ακόμα μαθητής στο κολλέγιο Αθηνών όταν συνελήφθη για πρώτη φορά από τη δικτατορία του Μεταξά. Συνελήφθη και πάλι αργότερα ως φοιτητής, πλέον, της Νομικής Σχολής. Φυλακίστηκε και όταν βγήκε από τη φυλακή έφυγε για σπουδές στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Σπούδασε Οικονομικά στο Χάρβαρντ. Πήρε την αμερικανική υπηκοότητα και εν μέσω του Β Παγκοσμίου Πολέμου κατατάχθηκε ως εθελοντής στο ναυτικό. Στη συνέχεια ακολούθησε καριέρα καθηγητή στα Πανεπιστήμια Χάρβαρντ, Μινεσότας, Νορθγουέστερν και Μπέρκλεϊ, στο οποίο διετέλεσε κοσμήτορας της οικονομικής σχολής (1956-1959).

Η πολιτική, ωστόσο, κυλούσε στο αίμα του και ήταν το μεγάλο του μεράκι. Έτσι, όταν επέστρεψε στην Ελλάδα άρχισε να... προετοιμάζει το έδαφος. Τελικά, έθεσε για πρώτη φορά υποψηφιότητα στις εκλογές της 16ης Φεβρουαρίου 1964 και εκλέχθηκε πανηγυρικά βουλευτής Αχαΐας της Ένωσης Κέντρου.

Στην κυβέρνηση που σχημάτισε ο πατέρας του διετέλεσε υπουργός Προεδρίας της Κυβερνήσεως και αναπληρωτής υπουργός Συντονισμού με υπουργό τον Στέφανο Στεφανόπουλο.

Οι, για εκείνη την εποχή, μοντέρνες πολιτικές αντιλήψεις που είχε τον έφεραν σε κόντρα ακόμα με στελέχη της Ένωσης Κέντρου. Εκείνος παραιτήθηκε και προσπάθησε να στρέψει το κόμμα προς τ' αριστερά.

Από εκεί και πέρα, όμως, ήρθε μια πολιτική καταιγίδα. Αρχικά, κατηγορήθηκε ως εμπνευστής της (ανύπαρκτης όπως αποδείχθηκε) στρατιωτικής συνωμοσίας που έμεινε στην ιστορία ως «Υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ».

Μετά ήρθαν τα «Ιουλιανά», η ρήξη με το Παλάτι, η «Αποστασία», όπου με κάθε ευκαιρία ο Παπανδρέου εξαπέλυε διαδοχικές επιθέσεις στο θρόνο και τους «εξωτερικούς παράγοντες», ενώ οι αντίπαλοί του τον κατηγορούν ως εχθρό της ομαλότητας.

Από το ΠΑΚ στο ΠΑΣΟΚ και από εκεί στην πρωθυπουργία

Με την εκδήλωση του χούντας της 21ης Απριλίου ο Παπανδρέου συνελήφθη και μεταφέρθηκε στις φυλακές Αβέρωφ. Τον Δεκέμβριο του 1973 απελευθερώθηκε και τον επόμενο μήνα του δόθηκε η άδεια να φύγει στο εξωτερικό.

Ένα μήνα μετά, στη Στοκχόλμη πλέον, ίδρυσε το ΠΑΚ και ξεκίνησε τον αντιδικτατορικό αγώνα του.

Ένα μήνα μετά την πτώση της δικτατορίας, επέστρεψε στην Ελλάδα και το ΠΑΚ μετεξελίχθηκε σε ΠΑΣΟΚ με κεντρικό σύνθημα «Εθνική Ανεξαρτησία - Λαϊκή Κυριαρχία - Κοινωνική Απελευθέρωση-Δημοκρατική διαδικασία».

Στις πρώτες εκλογές (1974) αναδείχθηκε τρίτη κοινοβουλευτική δύναμη, στις δεύτερες (1977) αξιωματική αντιπολίτευση και στις τρίτες (1981) με κεντρικό σύνθημα «Αλλαγή» σάρωσε τα πάντα στο πέρασμα του και με το 48,06% των ψήφων και 172 έδρες στη Βουλή σχημάτισε την πρώτη σοσιαλιστική κυβέρνηση στην ιστορία του ελληνικού κράτους.

Προχώρησε σε πολλές και σημαντικές αλλαγές (πολιτικός γάμος, μονοτονικό, αλλαγές στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, ΕΣΥ, αναγνώριση της Εθνικής Αντίστασης κ.α).

Ταυτόχρονα με δανεικά που επιβάρυναν σημαντικά το δημόσιο χρέος έκανε τη λεγόμενη «επεκτατική δημοσιονομική πολιτική» ανακουφίζοντας οικονομικά μεγάλο ποσοστό του πληθυσμού.

Η δεύτερη πρωθυπουργική του θητεία μετά τις εκλογές της 2ας Ιουνίου 1985 (κατά τις οποίες το ΠΑΣΟΚ συγκέντρωσε το 45,82% των ψήφων και 161 έδρες) ξεκίνησε και ολοκληρώθηκε εντελώς διαφορετικά.

Λιτότητα και σκάνδαλα (κυρίως εκείνο του Κοσκωτά) έφεραν την πτώση του ΠΑΣΟΚ. Ο ίδιος ο Παπανδρέου αντιμετώπισε σοβαρά προβλήματα με την καρδιά του κάτι που τον κατέβαλε. Στις πρόωρες εκλογές της 10ης Οκτωβρίου 1993, το ΠΑΣΟΚ επανήλθε θριαμβευτικά στην εξουσία με ποσοστό 46,82%. Ο Παπανδρέου κυβέρνησε για δύο περίπου χρόνια.

Το Νοέμβριο του 1995 μεταφέρθηκε στο Ωνάσειο Καρδιοχειρουργικό Κέντρο με σοβαρά προβλήματα υγείας, τα οποία τον οδήγησαν να παραιτηθεί από την πρωθυπουργία στις 17 Ιανουαρίου 1996.

Για πολλούς αυτά τα δυο χρόνια ήταν και τα «ποιοτικότερα» του Ανδρέα στο τιμόνι της χώρας. Ακολούθησε συνετή και σφιχτή οικονομική πολιτική, ενόψει ΟΝΕ, δημιούργησε το ΑΣΕΠ, ανακοίνωσε το Ενιαίο Αμυντικό Δόγμα Ελλάδας-Κύπρου και επέβαλε εμπάργκο στην (τότε) ΠΓΔΜ.

Η τελευταία ημέρα του Ανδρέα Παπανδρέου

Το Σάββατο 22 Ιουνίου 1996 ο Ανδρέας Παπανδρέου ξύπνησε κακοδιάθετος. Ένα από τα πρώτα πράγματα που έκανε εκείνη την ημέρα ήταν να μιλήσει στον αστυνομικό φρουρό του και με αυστηρό τόνο να του πει: «Θέλω να μου φωνάξεις τον Καραγάτση».

Αναφερόταν στον Τάκη Καραγάτση τον επί πολλά χρόνια προσωπικό του σωματοφύλακα και οδηγό. Ο αστυνομικός ένιωσε λίγο άβολα αλλά του είπε πως θα το φροντίσει. Βέβαια, δεν μπορούσε να το «φροντίσει». Ο Καραγάτσης είχε πεθάνει λίγα χρόνια πριν. Φαινόταν, πλέον, σαν να έφτανε στο τέλος της μια μη αναστρέψιμη πορεία.

Ήταν τέτοιο το κύρος και ο πολιτικός «όγκος» του Ανδρέα Παπανδρέου, ωστόσο, που παρ' όλα αυτά κάποιοι περίμεναν πως κάτι θα αλλάξει. Έστω και την τελευταία στιγμή.

Για παράδειγμα, η εφημερίδα «Αδέσμευτος Τύπος» του Δημήτρη Ρίζου, που εκείνο το Σάββατο (22 Ιουνίου) είχε κυκλοφορήσει με αποκλειστικό ρεπορτάζ του συντάκτη της Γιώργου Μπέρτσου και τίτλο: «ΘΕΛΩ ΜΠΑΛΚΟΝΙ»! Υπέρτιτλο είχε το «Επιστημονικό θαύμα ζωντανεύει τον Ανδρέα» και υπότιτλο: «Πώς τον ανέστησε πρωτοπόρος νευρογλωσσολόγος – νευροψυχολόγος και πώς θα εμφανιστεί στο Συνέδριο».

Η εφημερίδα κυκλοφόρησε λίγες ώρες πριν τον θάνατο του Παπανδρέου, ως Κυριακάτικη εφημερίδα (ως γνωστόν οι εφημερίδες της Κυριακής κυκλοφορούν από νωρίς το Σάββατο) είχε την ημερομηνία της 23ης Ιουνίου. Την ημερομηνία του θανάτου του, δηλαδή.

Στα της τελευταίας ημέρας του, όλα κύλησαν φυσιολογικά μέχρι το μεσημέρι με τον Παπανδρέου να κάνει όλες τις απαραίτητες θεραπείες που του είχαν συστήσει οι γιατροί και να αφήνει κενό το πρόγραμμά του για να δεχθεί επισκέψεις το απόγευμα, στο περιβόητο σπίτι της οδού Αγράμπελης 3 στην Εκάλη.

Αντώνης Λιβάνης, Δημήτρης Κρεμαστινός, Κώστας Στεφανής, ο γιος του, Γιώργος Παπανδρέου, με τη σύζυγό του Άντα και την κόρη τους Μαργαρίτα και στο τέλος πια ο Τηλέμαχος Χυτήρης και ο Νίκος Αθανασάκης, ήταν οι σημαντικότερες από αυτές.

Το συνέδριο του ΠΑΣΟΚ θα γινόταν σε τέσσερις ημέρες και όλοι ήθελαν να μάθουν τι θα κάνει τελικά ο Παπανδρέου. Θα πάει; Δε θα πάει; Θα κάνει γραπτή παρέμβαση; Θα αφήσει τα πράγματα να εξελιχθούν χωρίς αυτός να πάρει θέση; Κανείς δε θα μάθει ποτέ.

Λέγεται, πάντως, πως εκείνη την τελευταία νύχτα οι Χυτήρης και Αθανασάκης θα του έδιναν να διαβάσει, να εγκρίνει και να υπογράψει μία σύντομη παρέμβαση που είχαν συντάξει για λογαριασμό του. Ήταν, όμως, κουρασμένος και δεν το διάβασε, ούτε φυσικά το ενέκρινε. Τους είπε να του το πάνε προς έγκριση την επόμενη ημέρα.

Περίπου στις 9 το βράδυ ο αποκαμωμένος Παπανδρέου είπε στους Χυτήρη και Αθανασάκη να κάτσουν να φάνε μαζί, όπως και τελικά έγινε. Όταν τελείωσαν το φαγητό, πήγαν στο σαλόνι, ήπιαν δυο ποτηράκια κρασί και κάποια στιγμή ο Ανδρέας τους είπε: «Εμένα θα μου επιτρέψετε τώρα...»!

«Να φεύγουμε και εμείς, πρόεδρε, είναι αργά» είπαν οι δυο καλεσμένοι. «Όχι, όχι, εσείς να κάτσετε. Εγώ πάω να ξαπλώσω», τους είπε εκείνος. Σηκώθηκε και δια χειραψίας τους καληνύχτισε έναν – έναν. Όταν έφτασε στην πόρτα του σαλονιού, κοντοστάθηκε, γύρισε, τους κοίταξε και τους έκανε τον γνωστό Παπανδρεϊκό χαιρετισμό.

Στη συνέχεια ανέβηκε στην κρεβατοκάμαρα του και ξάπλωσε. Στη 01:30, ξημερώματα Κυριακής 23 Ιουνίου 1996, η Αλέκα, η νυχτερινή νοσοκόμα που έχει αναλάβει να προσέχει την κατάσταση της υγείας του Ανδρέα Παπανδρέου, αντιλήφθηκε πως ο πρώην πρωθυπουργός είχε χάσει τις αισθήσεις του και κάθε επαφή με το περιβάλλον του.

Όσες προσπάθειες και αν έγιναν η ταλαιπωρημένη καρδιά του είχε πάψει να λειτουργεί. Ο Ανδρέας είχε περάσει στην ιστορία.

Η κηδεία του έγινε τρεις μέρες αργότερα στο Α’ Νεκροταφείο Αθηνών με τιμές εν ενεργεία αρχηγού κράτους. 

Σε ένα περίεργο παιχνίδι της μοίρας, ο Παπανδρέου άφησε την τελευταία του πνοή τα ξημερώματα της 23ης Ιουνίου 1996. Την ημέρα, δηλαδή, που είχε γενέθλια ο διάδοχός του στην ηγεσία του ΠΑΣΟΚ και την πρωθυπουργία της χώρας, ο Κώστας Σημίτης!

Στις 30 Ιουνίου 1996, στο ταραχώδες 4ο Συνέδριο του ΠΑΣΟΚ, ο Κώστας Σημίτης εκλέχθηκε πρόεδρος και του κόμματος με ποσοστό περίπου 53%!

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.