Μίκης Θεοδωράκης: Μικρές άγνωστες ιστορίες για τον άνθρωπο που έζησε ζωή σαν Ιστορία

Όταν μία ημέρα σαν σήμερα, στις 2 Σεπτεμβρίου 2021, ο Μίκης Θεοδωράκης πέρασε στην αιωνιότητα (δύσκολα μπορείς να γράψεις για ανθρώπους τέτοιου μεγέθους πως πέθαναν) ήταν πολλοί εκείνοι που θυμήθηκαν τα πολλά πολιτικά – κυρίως μεταπολιτευτικά – λάθη που έκανε ο σπουδαίος μουσικοσυνθέτης.

Κάποιοι θύμιζαν τη συνεργασία με τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη κάποιοι άλλοι τη στάση του στα συλλαλητήρια για τη Μακεδονία δίπλα σε ακροδεξιούς.

Κανείς δεν αμφισβητεί πως αυτά τα λάθη έγιναν. Πρώτους απ' όλους ο ίδιος ο Μίκης Θεοδωράκης ο οποίος με εκείνη την συγκλονιστική τελευταία του επιστολή στον ΓΓ του ΚΚΕ, Δημήτρη Κουτσούμπα, ζήτησε συγγνώμη με τον δικό του τρόπο.

«Τώρα στο τέλος της ζωής μου, την ώρα των απολογισμών, σβήνουν απ’ το μυαλό μου οι λεπτομέρειες και μένουν τα ''Μεγάλα Μεγέθη''. Έτσι βλέπω ότι τα πιο κρίσιμα, τα δυνατά και τα ώριμα χρόνια μου τα πέρασα κάτω από τη σημαία του ΚΚΕ. Για το λόγο αυτό θέλω να αφήσω αυτόν τον κόσμο σαν κομμουνιστής», έγραφε μεταξύ άλλων.

«Τα πιο κρίσιμα, τα δυνατά και τα ώριμα χρόνια» του Μίκη Θεοδωράκη είναι τα χρόνια της αντίστασης απέναντι στους Ναζί κατακτητές όπου συνελήφθη και βασανίστηκε. Είναι τα χρόνια του εμφυλίου, όπου συνελήφθη, βασανίστηκε και εξορίστηκε. Είναι τα χρόνια που πολέμησε και πολεμήθηκε από το παρακράτος της Δεξιάς. Είναι τα χρόνια της χούντας που συνελήφθη, βασανίστηκε και εξορίστηκε.

Δεκαετίες σκληρού αγώνα με τεράστιο προσωπικό κόστος. Αυτά κανείς δεν μπορεί να τα αμφισβητήσει και ο Μίκης Θεοδωράκης είναι από αυτούς που κέρδισαν το δικαίωμα να ζητήσουν συγγνώμη και η συγγνώμη αυτή να γίνει (προφανώς) δεκτή.

Ο Θεοδωράκης έζησε πολλές ζωές σε μία. «Γιατί έχω τρεις ζωές. Η μια για να πονάει, η άλλη για να θέλει, και η τρίτη για να νικά», έλεγε, άλλωστε ο ίδιος. Θα μπορούσε κάποιος να μελετήσει τη σύγχρονη πολιτική ιστορία της Ελλάδας απλά και μόνο μελετώντας τη ζωή του Μίκη.

Αλλά κυρίως ήταν ένας σπουδαίος, ο σπουδαιότερος μουσικοσυνθέτης, ο άνθρωπος που έμαθε τους Έλληνες ακόμα και στο τελευταίο χωριό της χώρας να τραγουδάνε την ποίηση του Ελύτη, του Ρίτσου και του Νερούδα. Μελοποίησε τον «Επιτάφιο» του Ρίτσου, το «Άξιον Εστί» του Ελύτη, το Μαουτχάουζεν του Καμπανέλλη, τη «Ρωμιοσύνη» και πάλι του Ρίτσου.

Διαβάστε ακόμα: Τα επεισοδιακά Θεοφάνια του 1966 και η μελοποίηση της «Ρωμιοσύνης» από τον Θεοδωράκη

Ήταν και εκείνος που έγραψε το απόλυτο ελληνικό soundtrack όταν το 1964 συνέθεσε τη μουσική για την εμβληματική ταινία του Μιχάλη Κακογιάννη «Ζορμπάς»!

Ήταν, όμως, και ένας άνθρωπος που κουβαλούσε γύρω του πλήθος μικρές, συχνά άγνωστες, ιστορίες. Ανέκδοτα που ξεδιπλώνουν το χιούμορ, την αμεσότητα και την απλότητα με την οποία αντιμετώπιζε τη ζωή, ακόμη και όταν βρισκόταν στην κορυφή της καλλιτεχνικής, κοινωνικής και πολιτικής επικαιρότητας.

Μίκης Θεοδωράκης: Οι μικρές άγνωστες ιστορίες πίσω από τον μύθο

Ο Μιχαήλ Θεοδωράκης γεννήθηκε στη Χίο στις 29 Ιουλίου 1925, από πατέρα Κρητικό και μητέρα Μικρασιάτισσα. Ο νονός του, επιστρέφοντας από την Αίγυπτο, θέλησε κάτι διαφορετικό από το συνηθισμένο «Μιχάλης» και έτσι γεννήθηκε το «Μίκης». Όταν αργότερα μετακόμισε στην Κεφαλονιά, οι ντόπιοι τού κόλλησαν το «Μικιό», όμως εκείνος αντέδρασε. Ο λόγος ήταν απλός. Στην Κρήτη το «μικιός» σημαίνει... μικρός.

Ο ίδιος θυμόταν τον παγωτατζή στη Μυτιλήνη όταν ήταν τριών ετών, τις μυρωδιές του βασιλικού και τα παιχνίδια της γειτονιάς: «Κλέφτες κι αστυνόμοι», βώλους, χαρταετό. Από τη μητέρα και τη γιαγιά του άκουσε τα σμυρνέικα, από τον πατέρα του τους εκκλησιαστικούς ύμνους. Έτσι στήθηκε το θεμέλιο ενός κόσμου που θα γινόταν αργότερα μουσική παγκόσμιας εμβέλειας.

Όταν γνώρισε τη γυναίκα της ζωής του, τη Μυρτώ, ο πατέρας της δεν έκρυψε τη δυσπιστία του. «Μουσικός; Άδειο πιάτο!» ήταν το πρώτο του σχόλιο, αποτυπώνοντας την καχυποψία της εποχής απέναντι στους καλλιτέχνες.

Κατά τη διάρκεια μιας περιοδείας στην Ιταλία, ο Μίκης Θεοδωράκης βρέθηκε αντιμέτωπος με την πρόκληση να διδάξει τον ρυθμό του τραγουδιού του «Το Γελαστό Παιδί» σε Ιταλούς μουσικούς που δεν ήταν εξοικειωμένοι με τη μουσική του. Αντί να χρησιμοποιήσει παραδοσιακές μεθόδους, χρησιμοποίησε το ποδόσφαιρο ως εργαλείο διδασκαλίας. Ο Θεοδωράκης τους ζήτησε να φανταστούν τον ρυθμό του τραγουδιού ως τον ρυθμό ενός ποδοσφαιρικού αγώνα, με τις πάσες και τα σουτ να αντιστοιχούν σε μουσικές νότες και τον ρυθμό του παιχνιδιού να καθοδηγεί τη μουσική ροή.

Διαβάστε ακόμα: Η εκτέλεση του «γελαστού παιδιού» Μάικλ Κόλινς και το τραγούδι του Θεοδωράκη

Όπως είχε αφηγηθεί ο μουσικός Νίκος Μωραΐτης: «''Το Γελαστό Παιδί'' είχε δύο ρυθμούς - ήταν 5/8 και άλλαζε σε 8/8 - μπερδεύοντας τους Ιταλούς μουσικούς. Τότε ο Μίκης τους το αναπαριστούσε ρυθμικά λέγοντας: «Νάπολι- Μπάρι 5/8 και μετά Νάπολι- Μπάρι- Νάπολι 8/8»!

Στο θρυλικό στούντιο της Abbey Road όπου οι θρυλικοί Beatles έγραψαν τις μεγαλύτερες επιτυχίες τους, ο Πολ Μακ Κάρτνεϊ και ο Τζον Λένον ζήτησαν (επί δικτατορίας) από τη Νανά Μούσχουρη να τους τραγουδήσει κάτι από Θεοδωράκη και εκείνη τους τραγούδησε το «Ένα το Χελιδόνι».

Η αγάπη και ο σεβασμός των «Σκαθαριών» για τον Θεοδωράκη, άλλωστε, δεν ήταν κάτι καινούργιο. Μερικά χρόνια νωρίτερα (1963) κατά τη διάρκεια μιας ηχογράφησης για την εκπομπή «Pop Go The Beatles» της BBC, παρουσίασαν μια διασκευή του τραγουδιού «The Honeymoon Song», το οποίο είχε συνθέσει ο Μίκης Θεοδωράκης το 1959 για την ισπανική ταινία «Luna de Miel». Η εκδοχή αυτή ηχογραφήθηκε στις 16 Ιουλίου 1963 στο στούντιο της BBC στο Λονδίνο με τον Πολ Μακ Κάρτνεϊ στο μικρόφωνο.

Η εκτέλεση αυτή μεταδόθηκε στον αέρα στις 8 Αυγούστου 1963 και παρέμεινε στα αρχεία της BBC μέχρι τις 30 Νοεμβρίου 1994, όταν συμπεριλήφθηκε στο άλμπουμ «The Beatles: Live at the BBC»!

Διαβάστε ακόμα: Όταν ο Μίκης Θεοδωράκης έγραψε το ποίημα «Ονομάζομαι Κώστας Στεργίου»

Η συνάντηση με τη βασίλισσα Σοφία της Ισπανίας

Πιθανότατα η καλύτερη άγνωστη ιστορία για τον Θεοδωράκη, ωστόσο, προέρχεται από το βιβλίο «Αν θυμηθείς τ’ όνειρό μας» με ανέκδοτες αφηγήσεις για τον σπουδαίο μουσικοσυνθέτη και την αφηγείται ο μαέστρος Λουκάς Καρυτινός.

«Ζήσαμε πολλές συναυλίες με μεγάλη συγκίνηση και ενθουσιασμό και, μερικές φορές, με απρόοπτα, όπως ήταν εκείνη, τον Ιούνιο του 1989, με το ''Canto General'' στο Μπιλμπάο. Την εποχή εκείνη, ο Μίκης συνέχιζε να διευθύνει την ορχήστρα. Όμως, συχνά μοιραζόμασταν αυτόν τον ρόλο, για να ξεκουράζεται. Το βράδυ της συναυλίας, μας ειδοποίησαν ξαφνικά ότι θα ερχόταν να την παρακολουθήσει και η βασίλισσα  Σοφία. Σύντομα πληροφορηθήκαμε ότι δεν επρόκειτο μόνο για μια ψυχαγωγική επιλογή.  

Η βασίλισσα της Ισπανίας δεν είχε ποτέ μέχρι τότε επισκεφθεί τη χώρα των Βάσκων και αυτή θα ήταν η πρώτη της φορά. Όντως, το βράδυ εκείνο, το θέατρο βρισκόταν υπό ασφυκτικό αστυνομικό κλοιό για τον φόβο κάποιας ενέργειας από την πλευρά των αυτονομιστών. Βρισκόμασταν ακόμα στα παρασκήνια, όταν κατέφθασε η Σοφία συνοδευόμενη από την αδελφή της, Ειρήνη, μα ακούγαμε καθαρά τις φωνές, τα σφυρίγματα και τις αποδοκιμασίες με τις οποίες  τις υποδεχόταν το  κοινό, που είχε γεμίσει το θέατρο. Το επόμενο λεπτό, κατέφθασαν αλαφιασμένοι οι άνθρωποι της παραγωγής και μας παρακάλεσαν ν’ αρχίσουμε αμέσως, για να γλιτώσουν από μεγαλύτερα προβλήματα.

Πράγματι, βγήκαμε στη σκηνή μαζί με την ορχήστρα, ο Πέτρος Πανδής  και η Σοφία Μιχαηλίδου η Μαρία (σσ: εννοεί τη Μαρία Φαραντούρη) έλειπε εκείνη τη φορά. Τελευταίος παρουσιάστηκε ο Μίκης. Και, ξάφνου, όλα τα σφυρίγματα εις βάρος της βασίλισσας μετατράπηκαν σε επευφημίες για τον κορυφαίο συνθέτη. Με προσήλωση παρακολούθησε το κοινό τις μουσικές και ποιητικές χάρες του ''Canto General'' να ξεδιπλώνονται στο θέατρο και με τα πιο θερμά χειροκροτήματα επιβράβευσε, πάλι, τους εκτελεστές.

Με μια έξυπνη κίνηση, λίγο πριν αποχωρήσει από την αίθουσα, η Σοφία έδωσε εντολή να ακουστεί το εμβατήριο των Βάσκων και όχι ο βασιλικός ύμνος, όπως προέβλεπε το πρωτόκολλο. Αυτό καθησύχασε το κοινό και εκείνη γλίτωσε από περισσότερες αποδοκιμασίες.

Διαβάστε ακόμα: Ο Φρανκ Σέρπικο και η απίστευτη ιστορία πίσω από το soundtrack που έγραψε ο Θεοδωράκης

Όμως, η ιδιαίτερη αυτή βραδιά δεν είχε ακόμα τελειώσει. Ανακουφισμένοι πια, οι υπεύθυνοι του θεάτρου ήρθαν στα παρασκήνια και μας ενημέρωσαν ότι η βασίλισσα θα ερχόταν να μας χαιρετήσει. Αφού συνεχάρη τον Μίκη και τους άλλους καλλιτέχνες, η Σοφία είπε σε άπταιστα ελληνικά πως ήταν κρίμα που δεν μπόρεσε να έρθει και ο αδελφός της, ο τέως βασιλιάς Κωνσταντίνος. ''Ευτυχώς!'', σχολίασε αυθόρμητα ο Μίκης, δίχως εκείνη να απαντήσει.

Η Ειρήνη περηφανεύτηκε ότι μικρή είχε πάρει μαθήματα πιάνου από τη μεγάλη σολίστ Τζίνα Μπαχάουερ και η Σοφία επαναλάμβανε πόσο ωραία ήταν αυτή η μουσική του Μίκη και μάλιστα τον ρώτησε αθώα: ''Αλήθεια, έχετε γράψει και άλλα τραγούδια;''. Εκείνος έμεινε για μια στιγμή εμβρόντητος, μα έπειτα της απάντησε χαμογελώντας ευγενικά: ''Φυσικά, πάρα πολλά''.

''Τι ωραία!'' συνέχισε η Σοφία. ''Μπορείτε, σας παρακαλώ, να κάνετε ένα δέμα και να μου στείλετε μερικούς δίσκους;''! ''Δέμα;'' είπε τότε αμήχανα ο Μίκης. ''Και πού να σας το στείλω; Δεν έχω ξαναστείλει δέμα σε βασίλισσα''»!

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.