Ο Ιωάννης Καποδίστριας, ο εθνικός μύθος για τις πατάτες και η δολοφονία του

Σίγουρα θα έχετε ακούσει για το περίφημο «ευφυές κόλπο του Καποδίστρια με τις πατάτες». Αποκλείεται όταν ήσασταν μικρότεροι να μην είχαν ακούσει τη συγκεκριμένη ιστορία κάποια φορά που στο οικογενειακό τραπέζι υπήρχαν τηγανιτές πατατούλες.

«Ξέρεις, τις έφερε ο Καποδίστριας, αλλά οι χωρικοί δεν τις ήθελαν, ώσπου έβαλε στρατιώτες να τις φυλάνε και τότε όλοι έτρεξαν να τις κλέψουν!» Ωραία ιστορία και έχει και την πλάκα της. Μια χαρά σενάριο και για σειρά εποχής, μόνο που… δεν έγινε ποτέ έτσι.

Ας βάλουμε λοιπόν τα πράγματα στη θέση τους. Οι πατάτες είχαν φτάσει στην Ευρώπη ήδη από τον 16ο αιώνα. Στην Ελλάδα αν και η «έκρηξη» στην καλλιέργεια της πατάτας ξεκίνησε τον χειμώνα του 1828, υπάρχουν καταγραφές για την ύπαρξη του «γεώμηλου» ήδη από το 1811 στα νησιά του Ιονίου.

Ο κυβερνήτης στα χρόνια μετά την Επανάσταση του 1821, πράγματι προσπάθησε να οργανώσει την καλλιέργεια και τη διανομή τους. Έστειλε φορτία σε λιμάνια, όπως στο Ναύπλιο, και έδωσε εντολή να μοιράζονται δωρεάν στους κατοίκους. Και κάπου εδώ σταματά η ιστορία και αρχίζει ο... εθνικός μύθος.

Σύμφωνα με το «λαοφιλές» αφήγημα, οι Έλληνες - ως γνήσιοι Έλληνες - δεν έδιναν σημασία σε αυτό που τους χαριζόταν. Οπότε, λέει ο αστικός μύθος, τον οποίο πολλοί μάθαμε και στο σχολείο, μάλιστα, ο Καποδίστριας έστησε φρουρά γύρω από τις αποθήκες με τις πατάτες. Οι στρατιώτες, όμως, είχαν εντολή να κάνουν πως φυλάνε, ενώ στην πραγματικότητα άφηναν τις πατάτες αφύλακτες για να κεντρίσουν την περιβόητη ελληνική περιέργεια. Έτσι, οι χωρικοί τις πήραν «παράνομα» και η πατάτα έγινε ανάρπαστη.

Η αλήθεια; Δεν υπάρχει καμία ιστορική πηγή της εποχής που να επιβεβαιώνει αυτό το θεατρικό σχέδιο. Ούτε ο Καποδίστριας έγραψε σε επιστολές του για στρατηγική μυστικής διαφήμισης, ούτε ξένοι παρατηρητές της εποχής το κατέγραψαν. Το πιθανότερο είναι ότι πρόκειται για έναν μεταγενέστερο αστικό μύθο, που γεννήθηκε για να εξηγήσει με χιούμορ πώς μια ξενόφερτη τροφή έγινε «εθνική υπόθεση».

Με λίγα λόγια, οι πατάτες δεν ήταν προϊόν κλοπής, αλλά προϊόν ιστορικής παρεξήγησης. Και κάπως έτσι, η Ελλάδα απέκτησε το δικό της πρώτο… fake news με γεύση τηγανητού!

Αλλά μέχρι εδώ με τους εθνικούς ή/και αστικούς μύθους και με τα χαριτωμένα αστεία. Ιστορικά η σημερινή ημέρα δε σηκώνει ούτε το ένα, ούτε το άλλο.

«Αν οι Μαυρομιχαλαίοι θέλουν να με δολοφονήσουν ας με δολοφονήσουν. Τόσο το χειρότερον δι’ αυτούς. Θα έλθη κάποτε η μέρα κατά την οποίαν οι Έλληνες θα εννοήσουν την σημασίαν της θυσίας μου»!

Ο πρώτος κυβερνήτης του νεότερου Ελληνικού κράτους δολοφονήθηκε μια ημέρα σαν σήμερα και η παραπάνω φράση του, δείχνει το πόσο διχασμένη ήταν η χώρα εκείνη την εποχή.

Η προσπάθεια του Καποδίστρια να φτιάξει κράτος

Ο Ιωάννης Καποδίστριας ανέλαβε τα ηνία της χώρας στις 30 Μαρτίου 1827 με απόφαση της Εθνοσυνέλευσης της Τροιζήνας. Η Ελλάδα τότε ήταν μια πτωχευμένη χώρα, με τις εσωτερικές έριδες να μαίνονται και την Επανάσταση να πνέει τα λοίσθια.

Είναι ενδεικτικό πως ερχόμενος στο Ναύπλιο, ο Καποδίστριας βρήκε την Ελλάδα χωρίς δικαστική οργάνωση. Προσπάθησε να ανοικοδομήσει το κατεστραμμένο εκπαιδευτικό σύστημα της Ελλάδας. Μέχρι και την καραντίνα για όσες κοινότητες υπέφεραν από εξάρσεις μολυσματικών ασθενειών όπως ο τύφος, έφερε ως πρακτική.

Ενδιαφέρθηκε αποφασιστικά για τη γεωργία (κάπου εκεί, άλλωστε, μπαίνει και ο αστικός μύθος για την πατάτα), που αποτελούσε τον ακρογωνιαίο λίθο της ελληνικής οικονομίας. Όλα από το μηδέν. Οι πολιτικές κινήσεις του Καποδίστρια προκάλεσαν τη δυσαρέσκεια.

Η αδυναμία ικανοποιήσεως όλων των αιτημάτων, σε συνδυασμό με την καθυστέρηση διεξαγωγής των εκλογών, έδωσαν την αφορμή για τον σχηματισμό ισχυρής αντιπολίτευσης κατά του Κυβερνήτη.

Πρώτα η Ύδρα ήταν αυτή που εξεγέρθηκε κατά του Καποδίστρια. Εκεί, μάλιστα, ο Μιαούλης προκειμένου να μη συλληφθεί ανατίναξε τη φρεγάτα Ελλάς και την κορβέτα Ύδρα (τα δύο πιο αξιόπλοα πλοία του ελληνικού στόλου) και διέφυγε στην Ύδρα.

Στη συνέχεια ήταν οι Μανιάτες οι οποίοι επίσης εξεγέρθηκαν και αρνούνταν να πληρώσουν τους φόρους προς την κεντρική εξουσία.

Ο Καποδίστριας όσο περνούσε ο καιρός έδειχνε πως είχε απολέσει το «καθαρό μυαλό» που χρειαζόταν για να λαμβάνει κρίσιμες πολιτικές αποφάσεις. Μια από αυτές αφορούσε και τον Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη.

Ο Καποδίστριας θεωρούσε πως ο 66χρονος τότε πολέμαρχος ήταν αυτός που κινούσε τα νήματα πίσω από την εξέγερση και διέταξε να τον συλλάβουν και να τον κλείσουν στη σε ένα κελί στο Ιτς – Καλέ (Ακροναυπλία).

Ακόμα και οι παρακλήσεις της 90χρονης μητέρας του φυλακισμένου για απελευθέρωση πέφτουν στο κενό.

Πολλοί, βλέποντας ίσως και τον κίνδυνο, προσπάθησαν να φέρουν σε επαφή τις δυο πλευρές και τελικά κλείστηκε ένα ραντεβού του Καποδίστρια με τον Πετρόμπεη προκειμένου να συζητήσουν.

Το ραντεβού ορίστηκε για τις 26 Σεπτεμβρίου, στην οικία του κυβερνήτη στο Ναύπλιο αλλά τελικά δεν έγινε γιατί είδε ένα βρετανικό δημοσίευμα το ίδιο πρωί, που κατέκρινε την πολιτική του και οργισμένος δε δέχθηκε να τον συναντήσει.

Αποτέλεσμα ήταν ο Πετρόμπεης να κυκλοφορεί στο Ναύπλιο σιδεροδέσμιος κάτι που το θεώρησε ανήθικο. Η αντίστροφη μέτρηση είχε ξεκινήσει.

Η δολοφονία του Καποδίστρια

Λέγεται πως στην επιστροφή προς το κελί ο Πετρόμπεης είπε στους φύλακες του να τον περάσουν από το σπίτι του γιου του για να πει ένα γεια. Εκείνοι από σεβασμό δέχθηκαν.

Όταν φτάνει κάτω απ’ τα παράθυρα, με βροντερή φωνή που έτρεμε από οργή φωνάζει: «Γεια σας μωρέ ‘σεις παιδιά». Γιος και αδελφός αναγνωρίζουν τη φωνή και τρέχουν στο περβάζι. «Τι κάνεις;» τον ρωτούν με αγωνία. «Να, τα βλέπετε» απαντά ο Πετρόμπεης δείχνοντας τις χειροπέδες. Αυτό ήταν το μήνυμα.

Ξημέρωσε Κυριακή 27 Σεπτεμβρίου 1831, μια ημέρα σαν σήμερα. Στις 06:35 ο Καποδίστριας φεύγει από το σπίτι του για τον Άγιο Σπυρίδωνα. Περίπου 100 με 150 μέτρα από την εκκλησία, σε ένα ερημικό σημείο της διαδρομής, ο Γιώργης με τον Κωνσταντίνο Μαυρομιχάλη πλησιάζουν λαμπροντυμένοι τη συνοδεία του Καποδίστρια από πίσω.

Χαιρετάνε με τα βλέμματά τους χωρίς να πουν κουβέντα και επιταχύνουν το βήμα προκειμένου να φτάσουν πρώτοι στην είσοδο του ναού και να τον περιμένουν. Φτάνοντας στην εκκλησία ο κυβερνήτης είδε τους Μαυρομιχαλαίους και ταράχτηκε, δεν πίστεψε όμως ότι θα προέβαιναν σε μια τέτοια ενέργεια.

Ο κυβερνήτης βγάζει το καπέλο του και τότε ο Κωνσταντίνος Μαυρομιχάλης τον αρπάζει από το αριστερό χέρι και τον πυροβολεί στη βάση του κρανίου. Ταυτόχρονα ο νεαρός Γιώργης τον μαχαιρώνει στα δεξιά της βουβωνικής χώρας.

Ο Ιωάννης Καποδίστριας πέφτει νεκρός, δίχως να προλάβει να πει λέξη ενώ ο μονόχειρας σωματοφύλακάς του τον αφήνει να πέσει μαλακά στο έδαφος και κυνηγά τους φονιάδες του. Πυροβολεί τον Κωνσταντίνο Μαυρομιχάλη και το βόλι τον βρίσκει στην πλάτη ξυστά.

Την «χαριστική» βολή ρίχνει ο στρατηγός Φωτομάρας ενώ ακολουθεί το οργισμένο πλήθος που τον χτυπά με μανία σε όλο του το σώμα.

Λίγα λεπτά αργότερα αφήνει την τελευταία του πνοή, το πλήθος όμως εξακολουθεί οργισμένο να τον χτυπά και τον σέρνει μέχρι την πλατεία του Πλατάνου και κατόπιν τον ρίχνει από τα ψηλά τείχη του φρουρίου στη θάλασσα!

Ο Γεώργιος Μαυρομιχάλης ζήτησε προστασία στη Γαλλική Πρεσβεία. Κατόπιν επιμόνου απαιτήσεως του συγκεντρωμένου πλήθους, που απείλησε ότι θα κάψει την πρεσβεία, ο αντιπρεσβευτής βαρόνος Ρουάν τον παρέδωσε στις αρχές.

Ο Γεώργιος Μαυρομιχάλης καταδικάσθηκε σε θάνατο από στρατοδικείο και εθανατώθη δια τυφεκισμού το πρωί της 10ης Οκτωβρίου 1831.

Αρκετά χρόνια μετά τη δολοφονία, ο ίδιος ο Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης, ακούγοντας κάποιον να κατηγορεί τον Καποδίστρια, φέρεται να του είπε τούτα τα λόγια: «Δεν μετράς καλά φιλόσοφε. Ανάθεμα στους Αγγλογάλλους που ήσαν η αιτία κι εγώ έχασα τους δικούς μου, και το Έθνος έναν άνθρωπο που δε θα τονε ματαβρεί, και το αίμα του με παιδεύει ως τώρα».

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.