Πόσο ασφαλή είναι τα social media για έναν ανήλικο σήμερα; Φτιάξαμε λογαριασμό και το διαπιστώσαμε μόνοι μας

Στα σκαριά φέρεται να είναι η απαγόρευση των social media στους ανηλίκους κάτω των 16 ετών στην Ελλάδα, η οποία τείνει να ακολουθήσει το παράδειγμα της Αυστραλίας που πρώτη υιοθέτησε το μέτρο.

Εκτός από την Ελλάδα, η αποχή εξετάζεται και σε Γερμανία, Ιταλία, Γαλλία και Ισπανία, ενώ oι βρετανικές ρυθμιστικές αρχές για τα ΜΜΕ και την ιδιωτικότητα ζήτησαν μόλις την Πέμπτη 12 Μαρτίου, οι μεγάλες πλατφόρμες των social media να κάνουν περισσότερα για να μη χρησιμοποιούν παιδιά τις υπηρεσίες τους προειδοποιώντας ότι οι εταιρείες δεν επιτυγχάνουν να επιβάλουν οι ίδιες κανονισμούς για το κατώτερο όριο ηλικίας.

Η Gen A, (1 - 16 ετών) γεννήθηκε βουτηγμένη στην τεχνολογία. Σύμφωνα με έκθεση που δημοσιεύτηκε στο targetinternet.com, η γενιά η οποία, όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται «δεν έχει γνωρίσει ποτέ έναν κόσμο offline», κάνει υψηλή χρήση. 

Η παρακολούθηση μέσω συσκευών για το 2024 δείχνει ότι τα παιδιά ηλικίας 4-18 ετών περνούν κατά μέσο όρο 120 λεπτά την ημέρα στο TikTok - ο υψηλότερος αριθμός για οποιαδήποτε εφαρμογή κοινωνικής δικτύωσης.

Ακόμα και τα νεότερα μέλη είναι ενεργά. Η ρυθμιστική αρχή του Ηνωμένου Βασιλείου Ofcom αναφέρει ότι το 30% των παιδιών ηλικίας πέντε έως επτά ετών χρησιμοποιούν πλέον το TikTok, παρά τον ηλικιακό κανόνα των 13+.

Όλα αυτά, τα στατιστικά, σε συνδυασμό με όλα αυτά που βλέπουμε και οι ίδιοι καθημερινά, δηλαδή την εικόνα με παιδιά του λυκείου και του γυμνασίου να είναι βυθισμένα στις οθόνες τους, είναι οικεία σε όλους μας. Η κατάσταση αυτή μας ώθησε στο να φτιάξουμε no name λογαριασμούς στα social media, για τις ανάγκες του κειμένου, και να βρούμε απαντήσεις στα εξής ερωτήματα:

Σε τι μπορεί όμως να εκτεθεί ένας ανήλικος και τι δικλείδες ασφαλείας υπάρχουν σήμερα, στο αχανές περιβάλλον των κοινωνικών δικτύων. Ή ακόμα πιο συγκεκριμένα, αν υποθέσουμε ότι το Facebook φτιάχτηκε το 2005, πώς λειτουργούν οι ανήλικοι στα social του σήμερα;

Gmail

Το email, είναι το αρχικό στάδιο δημιουργίας ψηφιακού λογαριασμού όλων μας. Χωρίς τη διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, δεν μπορεί κανείς, είτε είναι ενήλικος είτε ανήλικος, να δημιουργήσει λογαριασμό και σε άλλες πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης. 

Δημιουργώντας ένα gmail, μετά το όνομα χρήστη, η πλατφόρμα ζητά να «χτιστεί» η διεύθυνση. Ας υποθέσουμε ότι είμαστε ο user21@gmail.com. Στη συνέχεια, μας ζητά ηλικία. Πειραματικά, βάλαμε ότι γεννηθήκαμε Απρίλιο του 2009, ότι είμαστε δηλαδή 14 ετών. 

Η διαδικασία έκτοτε δεν προχωράει και ζητείται email κηδεμόνα, στο οποίο ο εκάστοτε γονέας πρέπει να επαληθεύσει στοιχεία μέσα από το δικό του email, προκειμένου να γίνει η ταυτοποίηση. 

Facebook

Έχοντας δημιουργήσει ένα email ανηλίκου, προχωρήσαμε στην δημιουργία λογαριασμού στο Facebook. Το Facebook δεν σε αφήνει να δημιουργήσεις όνομα χρήστη τύπου user. Θέλει πραγματικό όνομα, καθώς σύμφωνα με τους όρους χρήσης πρέπει να ακολουθεί τους κανόνες ονοματοδοσίας.

Διαβάστε επίσης: Μητσοτάκης: Προανήγγειλε απαγόρευση στα social για ανήλικους - Όσα είπε για fake news και AI

«Προκειμένου να είμαστε βέβαιοι ότι οι χρήστες γνωρίζουν με ποια άτομα επικοινωνούν, ζητάμε από όλους τους χρήστες να χρησιμοποιούν στον λογαριασμό τους στο Facebook το όνομα που χρησιμοποιούν στην καθημερινότητά τους. Μπλοκάρουμε τη χρήση ορισμένων ονομάτων προκειμένου να αποτρέπουμε τους χρήστες από τη δημιουργία ψεύτικων ή κακόβουλων λογαριασμών», αναφέρουν οι οδηγίες. 

Βάζοντας το τυχαίο όνομα Μελίνα Π. και στοιχεία γέννησης 24 Φεβρουαρίου 2012, η πλατφόρμα μας άφησε να προχωρήσουμε κανονικά τη διαδικασία, χωρίς καμία δικλείδα ασφαλείας, χωρίς κανένα πλαίσιο προστασίας ανηλίκου ή οποιαδήποτε αναφορά σε γονική συναίνεση. 

Μάλιστα, κανονικά ένα προφίλ ηλικίας 14 ετών, μπορεί να γίνει δεκτό σε ομάδες ενηλίκων, όπως ομάδες online dating. 

Όσον αφορά την «ακατέργαστη» αρχική σελίδα, στην οποία ακόμη μη - έχοντας κάνει καμία ενέργεια, ο αλγόριθμος δεν έχει «εξασκηθεί» ακόμη και εμφανίζει ότι θα μπορούσε να εμφανίσει και σε έναν ενήλικα. Ενδεικτικά ήδη από το πρώτο σκρολάρισμα, μάς εμφάνισε qiotations, αθλητισμό, lifestyle και σκληρές εικόνες από την επικαιρότητα. 

Instagram

Περνώντας στο Instagram διαπιστώσαμε ότι ο λογαριασμός ανηλίκου με τα ίδια στοιχεία που παραθέσαμε στο Facebook (όνομα, ημερομηνία γέννησης κλπ) δημιουργείται σε λιγότερα από 60 δευτερόλεπτα. 

Ωστόσο, αυτή τη φορά, το περιεχόμενο που προβάλλει ο λογαριασμός ανηλίκου, υφίσταται επεξεργασία. 

Συγκεκριμένα, στην αρχική προβάλλεται υλικό για άτομα 13 ετών και άνω, ενώ με άδεια γονέα η κηδεμόνα μπορείς να έχεις πρόσβαση σε περισσότερο περιεχόμενο. 

Αν κλικάρεις ότι όντως θέλεις περισσότερο περιεχόμενο, η ρύθμιση αναφέρει ότι: «αντιστοιχίζεται με τις αξιολογήσεις ταινιών για ηλικίες 18 ετών και άνω. Ιδανικό για εφήβους που είναι έτοιμοι να εξερευνήσουν περιεχόμενο παρόμοιο με αυτό που βλέπουν οι ενήλικες».

Στο σημείο της αποδοχής, το «περισσότερο περιεχόμενο» ξεκλειδώνεται με «προσθήκη γονέα» όπου και στέλνεται «σύνδεσμος πρόσκλησης», στον οποίο ο κηδεμόνας πρέπει να ανταποκριθεί σε ένα διάστημα 7 ημερών. Μάλιστα, αν δεν έχει προφίλ στο Instagram για να προχωρήσει η έγκριση, θα του ζητηθεί να δημιουργήσει ένα.

TikTok

Και η εφαρμογή που σπάει τα ρεκόρ στους ανηλίκους, είναι το TikTok καθώς σύμφωνα με έρευνες, η Gen A προτιμά τη μορφή των βίντεο. 

Η πλατφόρμα, φέρεται να μην έχει καμία δικλείδα ασφαλείας. Κατά τη δημιουργία λογαριασμού, δεν ζητήθηκε ηλικία παρά μόνο email και όνομα. 

Η αρχική σελίδα προέβαλε κάθε λογής βίντεο, χωρίς κανένα φίλτρο για ανηλίκους. 

Απαγόρευση social media σε ανηλίκους: Το παράδειγμα της Αυστραλίας και του Ζόλινγκεν

Προς μεγάλη έκπληξη, οι χώρες που εφάρμοσαν το μέτρο απαγόρευσης είχαν τεράστια αποτελέσματα. 

Στην Αυστραλία, το role model του όλου εγχειρήματος, οι αριθμοί εντυπωσιάζουν. Σύμφωνα με την αυστραλιανή ρυθμιστική αρχή διαδικτυακής ασφάλειας eSafety έχουν απενεργοποιηθεί σχεδόν πέντε εκατομμύρια λογαριασμοί εφήβων στο διάστημα 10 Δεκεμβρίου μέχρι 15 Ιανουαρίου. 

Βέβαια, πάντα υπάρχουν και «παραθυράκια». Ένας, 13χρονος για παράδειγμα, χρειάστηκε μόλις λίγα λεπτά για να παρακάμψει το σύστημα επαλήθευσης ηλικίας του Snapchat. Η εφαρμογή βασίζεται σε facial age estimation, αλλά ο Asher βρήκε την πιο απλή λύση: «Απλώς έκανα το πρόσωπό μου να φαίνεται με ρυτίδες».

Την πρώτη κιόλας μέρα της απαγόρευσης, όπως λέει, του έστειλαν οδηγίες για το πώς να την ξεπεράσει. Και το σχόλιό του είναι αποστομωτικό: «Δεν έχει νόημα. Πάντα θα βρίσκουμε λύσεις».

Διαβάστε επίσης: Βρετανία: Πιέσεις σε Meta, TikTok, Snap και YouTube να μπλοκάρουν παιδιά

Ωστόσο, δεν λες και μικρή πρόοδο ότι εκατομμύρια λογαριασμοί διαγράφηκαν σε μια μέρα. Είναι σίγουρα ελπιδοφόρο και αν και είναι πολύ νωρίς και δεν υπάρχουν έρευνες, σίγουρα το νομικό πλαίσιο της απαγόρευσης, ανεξαρτήτως των παρακάμψεων, είναι πολύ σημαντικό και επιβάλλει μια «κουλτούρα».

Η Γερμανία, δοκιμάστηκε στο μέτρο, ναι μεν μόνο στην περιοχή του Ζόλινγκεν αλλά με μεγάλη επιτυχία. Σύμφωνα με ρεπορτάζ του ARD, στο πρόγραμμα απαγόρευσης χρήσης μέσων κοινωνικής δικτύωσης συμμετέχουν περίπου 1.400 μαθητές της πέμπτης τάξης του Δημοτικού στα δώδεκα σχολεία της πόλης.

«Τα παιδιά μιλάνε και παίζουν ξανά μεταξύ τους. Υπάρχει και πάλι πραγματική αλληλεπίδραση στην αυλή του σχολείου, κάτι που δεν συνέβαινε πριν. Απλώς κάθονταν σκυμμένα πάνω από τα τηλέφωνά τους στις γωνίες», δηλώνει ο Αντρέας Τέμπελ, διευθυντής του Ενιαίου Σχολείου Alexander-Coppel στο Ζόλινγκεν, και επισημαίνει ότι έχουν καταγραφεί πολλά περιστατικά εκφοβισμού μαθητών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης προανήγγειλε την απαγόρευση των social media για ηλικίες κάτω των 16

Η Ελλάδα εδώ και περίπου δύο μήνες έχει κάνει σαφή την πρόθεσή της να βάλει «φρένο» στη χρήση των κοινωνικών δικτύων από ανηλίκους. Την Τετάρτη 11 Μαρτίου, ο Κυριάκος Μητσοτάκης, έκανε ένα βήμα παραπάνω και προανήγγειλε την απαγόρευση. 

Στο Athens Alitheia Forum, προανήγγειλε κυβερνητικές ανακοινώσεις εντός του μήνα για τον περιορισμό της πρόσβασης παιδιών κάτω των 15 ετών σε συγκεκριμένες ψηφιακές υπηρεσίες, επισημαίνοντας πάντως ότι η σχετική πρωτοβουλία θα πρέπει να εναρμονιστεί με το ευρωπαϊκό θεσμικό πλαίσιο.

«Η κυβέρνηση έχει κάνει σοβαρή προσπάθεια να βάλει τάξη σε ένα χαοτικό τοπίο των μέσων ενημέρωσης και υπάρχει ενίσχυση στα περιφερειακά μέσα. Αυτό που μπορώ να σας πω είναι ότι η κυβέρνηση πολύ σύντομα θα ανακοινώσει τις οριστικές της αποφάσεις για τον περιορισμό πρόσβασης σε πλατφόρμες μέσων κοινωνικής δικτύωσης σε παιδιά κάτω των 15 ετών, αλλά θέλουμε να είμαστε σίγουροι ότι αυτό το οποίο θα ανακοινώσουμε θα είναι εφαρμόσιμο και δεν θα σκοντάφτει πάνω σε ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο, στην οδηγία για τις ψηφιακές υπηρεσίες. Αναμείνατε στο ακουστικό σας. Πιστεύω εντός του μήνα θα υπάρχουν ανακοινώσεις για το ζήτημα αυτό», δήλωσε ο Πρωθυπουργός.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.