Ο καταδρομέας Γεώργιος Παπαμελετίου και η ηρωική «Επιχείρηση Νίκη» στη Λευκωσία

Η μορφή του καταδρομέα Γεώργιου Παπαμελετίου, ανήκει σε εκείνη τη γενιά αξιωματικών που έζησαν τον στρατό όχι απλώς ως επάγγελμα που θα τους παρέχει επαγγελματική ασφάλεια αλλά ως «ιερή αποστολή».

«Οι Τούρκοι με τίμησαν πριν από εσάς όταν με επικήρυξαν», είχε πει κάποτε με το χαρακτηριστικό του ύφος, θέλοντας να υπογραμμίσει την καθυστέρηση με την οποία το κράτος τον τίμησε για τα όσα προσέφερε στην πατρίδα του.

Ο Παπαμελετίου υπήρξε αξιωματικός των Ειδικών Δυνάμεων. Καταδρομέας. ΛΟΚατζης. Ήταν διοικητής της Α' Μοίρας Καταδρομών κατά την τουρκική εισβολή στην Κύπρο το «μαύρο» καλοκαίρι του 1974.

Για τους άνδρες που υπηρέτησαν μαζί του ήταν ένας διοικητής αυστηρός αλλά δίκαιος, ένας άνθρωπος που ζητούσε πρώτα από τους εαυτό του να ξεπερνάει τα όριά του και έπειτα απαιτούσε από τους στρατιώτες του να πράξουν κάτι αντίστοιχο.

Για τους ιστορικούς της σύγχρονης στρατιωτικής ιστορίας της Ελλάδας, παραμένει μία από τις πιο εμβληματικές μορφές. Για όσους έζησαν από κοντά τον «Αττίλα» το όνομά του συνδέεται άρρηκτά με την περίφημη «Επιχείρηση Νίκη».

Ο πιο καταδρομέας από τους ΛΟΚατζήδες

Ο Γεώργιος Παπαμελετίου γεννήθηκε το 1931 και μεγάλωσε μέσα σε μία εποχή που η κοινωνικοπολιτική ζωή της Ελλάδας σημαδεύτηκε από μίσος, ένταση, πολέμους και φυσικά αλλαγές που έμοιαζαν και ήταν σχεδόν... κοσμογονικές.

Το 1954 αποφοίτησε από τη Σχολή Ευελπίδων ως ανθυπολοχαγός Πεζικού. Από νωρίς, ωστόσο, έδειξε τρομακτικό ενδιαφέρον για τις νεοσύστατες τότε Ειδικές Δυνάμεις του Ελληνικού Στρατού.

Την αμέσως επόμενη χρόνια εντάχθηκε στις δυνάμεις καταδρομών. Ήταν από τους πρώτους Έλληνες αξιωματικούς που εκπαιδεύτηκαν ως αλεξιπτωτιστές.

Οι συνάδελφοι του τον θυμούνται ως έναν αξιωματικό με έντονη προσωπικότητα και βαθιά αίσθηση ευθύνης.

Με τα χρόνια ανέλαβε διάφορες θέσεις ευθύνης στους Καταδρομείς, συμμετέχοντας στην εκπαίδευση και τη διαμόρφωση των νεότερων στελεχών.

Αποστρατεύτηκε το 1983 με τον βαθμό του ταξίαρχου έχουν διανύσει σχεδόν τρεις δεκαετίες υπηρεσίας μέσα στον Ελληνικό Στρατό.

Η πορεία του, ωστόσο, έμεινε για πάντα συνδεδεμένη με ένα συγκεκριμένο γεγονός. Την τουρκική εισβολή στην Κύπρο τον Ιούλιο του 1974.

Ο «Αττίλας» και η «Επιχείρηση Νίκη»

Το καλοκαίρι του 1974 με τα όσα δραματικά γίνονταν στην Ελλάδα με το υπό κατάρρευση δικτατορικό καθεστώς, οι Τούρκοι βρήκαν την ευκαιρία να εισβάλουν στην Κύπρο και να κάνουν αυτό που πάντα ήθελαν: Να διχοτομήσουν το νησί.

Μέσα σε αυτό το απόλυτο χάος και με τον τουρκικό στρατό να προελαύνει, η ελληνική πλευρά αποφάσισε να στείλει ενισχύσεις στην Κύπρο.

Στο πλαίσιο αυτό «γεννήθηκε» και η «Επιχείρηση Νίκη» που θεωρείται μέχρι και σήμερα μία από τις πιο τολμηρές αλλά και πιο δραματικές στρατιωτικές αποστολές στη σύγχρονη ιστορία του ελληνικού στρατού.

Ξημερώματα της 22ας Ιουλίου 1974, μεταγωγικά αεροσκάφη Noratlas απογειώθηκαν από τη βάση της Σούδας μεταφέροντας καταδρομείς στη Λευκωσία. Στόχος ήταν η ενίσχυση της άμυνας του αεροδρομίου της πόλης, ενός στρατηγικού σημείου που θα μπορούσε να αποδειχθεί καθοριστικό για την εξέλιξη των επιχειρήσεων.

Διοικητής της Α' Μοίρας Καταδρομών ήταν ο Παπαμελετίου. Οι πτήσεις πραγματοποιήθηκαν μέσα στη νύχτα, χωρίς επαρκή συντονισμό και με περιορισμένη πληροφόρηση στο έδαφος.

Προφανώς και τίποτα δεν πήγε καλά. Το αποτέλεσμα ήταν τραγικό. Ένα από τα αεροσκάφη, το «Νίκη 4», καταρρίφθηκε από φίλια πυρά κοντά στο αεροδρόμιο της Λευκωσίας καθώς οι αντιαεροπορικές δυνάμεις των ελληνοκυπρίων δεν είχαν ενημερωθεί για την άφιξη των στρατιωτικών αεροσκαφών από την Ελλάδα.

Παρά το χάος των πρώτων ωρών, οι καταδρομείς υπό την ηγεσία του Παπαμελετίου κατάφεραν να οργανωθούν και να ενισχύσουν την άμυνα της περιοχής. Οι μάχες γύρω από το αεροδρόμιο της Λευκωσίας υπήρξαν σφοδρές, όμως, τελικα, οι τουρκικές δυνάμεις δεν μπόρεσαν να το καταλάβουν και αυτό από πολλούς ιστορικούς θεωρείται ως μία καθοριστική εξέλιξη για την μετέπειτα πορεία του πολέμου.

Αργότερα, οι καταδρομείς του Παπαμελετίου παρέδωσαν τον έλεγχο του αεροδρομίου στον έλεγχο της ειρηνευτικές δύναμης του ΟΗΕ (στους Κυανόκρανους, δηλαδή).

Η «Επιχείρηση Νίκη» μέσα από τα λόγια του Παπαμελετίου

Για τον Γεώργιο Παπαμελετίου η εμπειρία εκείνων των ημερών δεν ήταν απλώς ένα κεφάλαιο της στρατιωτικής του καριέρας αλλά μία πανίσχυρη μνήμη που τον συνόδευσε μέχρι το τέλος της ζωής του.

Ο Παπαμελετίου σε συνέντευξη του είχε δηλώσει ότι η μονάδα του δεν ήταν ειδικά εκπαιδευμένη για να σταλεί στη Κύπρο και η αποστολή της ήταν η άμυνα των νησιών του Αιγαίου.

Τα όσα ο ίδιος περιέγραψε είναι συγκλονιστικά:

«Αργά στις 21 Ιουλίου επικοινώνησε ο Διοικητής Καταδρομών μαζί μου και μου είπε ότι θα φύγουμε, αλλά όχι για εκεί που προοριζόμασταν. Μου έλεγε μισόλογα. Δεν μου έστειλαν ειδικό σήμα κρυπτογραφημένο ή μη, αλλά με την τηλεφωνική αυτή επικοινωνία ο Διοικητής Καταδρομών προσπαθούσε να μου δώσει να καταλάβω ότι δεν πάω στα νησιά αλλά στη Κύπρο. Με τα ίδια μισόλογα μου είπε πως δεν χρειάζεται να πάρω πολλά πυρομαχικά και ούτε τα μεγάλα όπλα, όλμους κλπ. Μου έδωσε να καταλάβω ότι δεν χρειαζόταν να φορτώσω πολλά πράγματα. Θέλησε να μου πει ότι στις 22 Ιουλίου στις 10 το πρωί θα υπογραφεί εκεχειρία. Για αυτό μου είπε αύριο μέχρι τις 10… μετά μακάριοι οι κατέχοντες.

Αρχικώς ενημερώθηκαν οι αξιωματικοί για την αποστολή και στη συνέχεια οι καταδρομείς, μεταξύ των οποίων υπήρξε ανησυχία αλλά και ενθουσιασμός.
Ο Παπαμελετίου, όταν οι καταδρομείς επιβιβάστηκαν στα λεωφορεία για να μεταφερθούν στο αεροδρόμιο της Σούδας τους ενημέρωσε για την αποστολή και τους είπε τι θα πρέπει να έχουν υπόψη τους για τις πρώτες ώρες. Κανένας δεν ήταν σίγουρος για το τι θα αντιμετώπιζαν αφού δεν υπήρχε καμία απολύτως πληροφορία για τις συνθήκες που επικρατούσαν στη Κύπρο.

Ακολούθησε το χάος που έφερε την τραγωδία με το «Νίκη 4» που κατέπεσε και με το «Νίκη 7» που χτυπήθηκε, ο πιλότος κατάφερε να το προσγειώσει αλλά έχοντας δύο νεκρούς καταδρομείς. Εκείνες τις πρώτες στιγμές μετά την προσγείωση ο Παπαμελετίου δεν γνώριζε καν τι είχε συμβεί με τα Noratlas και βεβαίως δεν γνώριζε που βρίσκονται οι καταδρομείς της Μοίρας του.

«Δεν ξέραμε. Δεν απογειώθηκαν; Πέσανε; Χάσανε τη κατεύθυνση τους;  Δεν ήξερα τίποτα. Δεν ήξερα ούτε πόσα αεροπλάνα ήταν. Δεν μπορούσα να το καταλάβω, ότι έφυγαν τόσα αεροπλάνα από τη Κρήτη και να το ξέρουν όλοι. Να το ξέρει, το ΓΕΑ, να το ξέρει το ΓΕΕΘΑ, να το ξέρουν οι πάντες και να έρθουμε στη Κύπρο και να μην το ξέρουν οι αντιαεροποριστές και να μας βάλουν από παντού».

Όταν μέσα από τρομέρες περιπέτειες ο Παπαμελετίου κατάφερε και συγκέντρωσε τους άνδρες του αποφάσισε να κάνει το αυτονόητο: Να υπερασπιστεί το αεροδρόμιο από τις δυνάμεις των Τούρκων που είχαν φτάσει πλέον σε απόσταση αναπνοής.

«Επιβιβάστηκα στο Landrover, που μου είχαν διαθέσει, στο οποίο είχα τοποθετήσει τη μεγάλη κεραία του ασυρμάτου, με οδηγό έναν Κύπριο Αστυνομικό- το μικρό του όνομα ήταν Γιαννάκης- τον οδηγό, και τον ασυρματιστή μου. Όπως πληροφορήθηκα αργότερα. Σε απόσταση περίπου 200 μέτρων από την πύλη του αεροδρομίου, δέχομαι μία ριπή από αριστερά, από το μέρος που ήταν τα οικήματα της ειρηνευτικής δύναμης του ΟΗΕ.

Αμέσως, διέταξα τον Κύπριο οδηγό να σταματήσει, λέγοντας ''βαλλόμεθα πηδάτε έξω''. Πήδησα πρώτος και ακολούθησαν και οι άλλοι. Είμαι πλέον βέβαιος πως οι σφαίρες που ρίχτηκαν εναντίον μου, ήταν σφαίρες των 9 μιλιμέτρ από μικρό αυτόματο όπλο, και εκτιμώ πως αυτές τις έριξαν οι δυνάμεις του ΟΗΕ, που ήταν αριστερά μου, ενώ οι Τούρκοι, όπως διαπίστωσα, ήταν δεξιά μου, και αυτό για να μας προκαλέσουν σύγχυση, μόλις είδαν το landrover με την κεραία του ασυρμάτου που προεξείχε, διότι κατάλαβαν ότι στο όχημα αυτό ήταν ο επικεφαλής των δυνάμεων που είδαν και μπήκαν μέσα στο αεροδρόμιο.

Εκτιμώ ότι, η επέμβαση των δυνάμεων του ΟΗΕ αυτή την ώρα έγινε για να μην προλάβουμε να αναπτύξουμε τον οπλισμό μας (πολυβόλα, οπλοπολυβόλα. αντιαρματικά κ.λ.π.), διότι μόλις λίγο πριν είχαν φθάσει οι Λόχοι στο αεροδρόμιο, υποβοηθώντας με αυτόν τον τρόπο, τις δυνάμεις των Τούρκων να καταλάβουν το αεροδρόμιο. Κάτι, ενδεχομένως που είχαν από κοινού συμφωνήσει, δεδομένου ότι με την ανοχή τους προωθήθηκαν οι Τούρκοι στο αεροδρόμιο.

Μετά την ριπή αυτή άρχισε η ανταλλαγή πυρών των τουρκικών δυνάμεων, με τις δυνάμεις που ήταν μέσα στο αεροδρόμιο», είχε πει σε εκείνη τη συνέντευξή του και συνέχισε:

 «Η ώρα πρέπει να ήταν περίπου 11:00. όταν άρχισε η ανταλλαγή των πυρών, από τα οποία τραυματίσθηκε ο Κύπριος οδηγός μου Γιαννάκης στη μέση, κατά μήκος της σπονδυλικής στήλης, από σφαίρα που εξοστρακίσθηκε, αλλά δεν ήταν σοβαρή η κατάσταση του, όπως και ο αγγελιοφόρος μου ο Σπύρος που είχε δεχθεί σφαίρα στον ώμο, και αυτός ελαφρά, και εμένα με είχαν χτυπήσει κάτι σκάγια, που διαπίστωσα την άλλη ημέρα.

Αιφνιδιάστηκα από την εξέλιξη αυτή, διότι δεν γνώριζα ότι οι Τούρκοι είχαν φθάσει τόσο κοντά στο αεροδρόμιο, και ομολογώ ότι ανησύχησα για την τύχη των ανδρών που είχαν προηγηθεί.

Μετά από τα γεγονότα αυτά, που κράτησαν μιάμιση ώρα περίπου ενεργοποιήθηκαν οι δυνάμεις των Ηνωμένων Εθνών, βγήκαν από τα φυλάκια τους, ύψωσαν λευκές σημαίες και διέταξαν ''Παύσατε πυρ''. Από την ταράτσα που βρισκόταν ο Υπολοχαγός Μπένος, όπως πληροφορήθηκα εκ των υστέρων, ήταν και ένας καταδρομέας από την Πάτρα πολύ καλός σκοπευτής.

Αυτός ο καταδρομέας είδε μια ομάδα Τούρκων και με μία βολή ΠΑΟ σκότωσε 12, όταν τους είδε να τρέχουν για να απομακρυνθούν από την περιοχή. Όπως αποδείχθηκε μετά και από σχετικά σήματα που υπεκλάπησαν από την ΚΥΠ, ήταν μία τούρκικη διλοχία 150 στρατιωτών, που είχε ως αποστολή να καταλάβει το αεροδρόμιο, πριν αυτό παραδοθεί στις δυνάμεις των Ηνωμένων Εθνών. Η διλοχία αυτή είχε και 4 άρματα μάχης τα οποία ήταν προσανατολισμένα προς την ΕΛΔΥΚ, προφανώς για να καλύπτει τα νώτα της. Υπήρχε επίσης και ένα άλλο άρμα πάνω στο ύψωμα με αδιευκρίνιστα σημαία, το οποίο εκτιμάται ότι κι αυτό ήταν τούρκικο.

Από το στρατόπεδο της ΕΛΔΥΚ δεν έπεσε ούτε μια τουφεκιά όσο διάστημα διήρκησε η ανταλλαγή των πυρών μας με τους Τούρκους, ούτε στον αέρα, έστω για αντιπερισπασμό. Όπως πληροφορήθηκα πολύ αργότερα, έγινε αυτό για να μην κατηγορηθεί η ΕΛΔΥΚ, ότι παραβίασε την εκεχειρία. Ησθάνοντο, οι αρμόδιοι του ΓΕΕΦ, τόσο ένοχοι που έκαναν πιστά ότι τους έλεγαν οι ΟΗΕδες πράγμα που εκείνοι το είχαν αντιληφθεί. Σημειώνω επίσης το γεγονός, ότι μετά την κατάπαυση του πυρός, ο Ταγματάρχης Γεώργιος Παπαδόπουλος που ήταν υπεύθυνος για την άμυνα του αεροδρομίου, δεν ήρθε να με συναντήσει».

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.