Ο πρώτος πρωθυπουργός της χούντας Κωνσταντίνος Κόλλιας και το αποτυχημένο αντιπραξικόπημα

Η πολιτική είναι ένα εξαιρετικά περίεργο παιχνίδι. Οι συμμαχίες που διαμορφώνονται μπορεί να είναι ισχυρές, μπορεί και να είναι... «λυκοφιλίες», να στηρίζονται, δηλαδή, σε συγκεκριμένα συμφέροντα.

Σε ένα εξαιρετικά πετυχημένο αφορισμό και στην προσπάθειά του να εξηγήσει τι είναι η πολιτική ο 40ος πρόεδρος των ΗΠΑ, Ρόναλντ Ρήγκαν είχε πει πως «λένε ότι η Πολιτική είναι το δεύτερο αρχαιότερο επάγγελμα του κόσμου. Έχω διαπιστώσει ότι έχει καταπληκτική ομοιότητα με το πρώτο»!

Ανώτατος δικαστικός και πρόεδρος του Αρείου Πάγου, ο Κωνσταντίνος Κόλλιας, που πέθανε μία ημέρα σαν σήμερα, στις 13 Ιουλίου 1998, έμοιαζε να είναι η ιδανική επιλογή για να είναι ο πρώτος πρωθυπουργός της χούντας. Η «τριανδρία» των αρχιπραξικοπηματιών σε συνεργασία με τον τότε νεαρό βασιλιά Κωνσταντίνο τον επέλεξαν ως προϊόν του μεταξύ τους συμβιβασμού και εκείνος φυσικά και δέχθηκε.

Το ζήτημα, ωστόσο, όπως είπαμε νωρίτερα, είναι πως η πολιτική είναι ένα δύσκολο παιχνίδι με εξαιρετικά λεπτές ισορροπίες.

Τα πολιτικά διαπιστευτήρια του Κόλλια

Ο Κωνσταντίνος Κόλλιας γεννήθηκε το 1901 στην Κόρινθο. Ήταν παπαδοπαίδι. Ο πατέρας του ήταν ο ιερέας του χωριού. Βαθιά θρησκευόμενος, ο νεαρός Κωνσταντίνος, είχε στενές σχέσεις με την παραεκκλησιαστική οργάνωση «Ζωή» που ειδικά την περίοδο του εμφυλίου είχε έντονη αντικομμουνιστική δράση. Σε αγαστή συνεργασία με τον βασιλιά Παύλο η οργάνωση ανέλαβε την «πνευματική καθοδήγηση του αντικομμουνιστικού αγώνος» με αποτέλεσμα η προπαγάνδα της κυβερνητικής πλευράς να εμφανίζεται στα μέλη της (και όχι μόνο) ως αμιγώς θρησκευτική.

Για να ξαναγυρίσουμε στον Κόλλια, ωστόσο, αποφοίτησε από τη Νομική Σχολή και ακολούθησε καριέρα στον εισαγγελικό κλάδο.

Η πρώτη σημαντική θέση που ανέλαβε ήταν όταν διορίστηκε προϊστάμενος της Εισαγγελίας Πρωτοδικών Αθηνών. Τότε ήταν που ο Κόλλιας άρχισε να δίνει τα πολιτικά του διαπιστευτήρια. Ήταν σε μία διαρκή κόντρα με την Αριστερά η οποία τον κατηγορούσε ότι ασκεί ποινικές διώξεις σε βάρος αριστερών χωρίς να υπάρχει ιδιαίτερος λόγος. Στο στόχαστρο του Κόλλια έμπαιναν κυρίως δημοσιογράφοι και συνδικαλιστές.

Στη συνέχεια έγινε Αντεισαγγελέας του Αρείου Πάγου, αναλαμβάνοντας τα χρέη του εν μέσω του εμφυλίου πολέμου και διατηρώντας τη θέση αυτή σε όλη τη διάρκεια των λεγόμενων «Πέτρινων χρόνων» όπου το μετεμφυλιακό κράτος της Δεξιάς έδειχνε τα «δόντια» τους στους «ηττημένους» του εμφυλίου.

Το 1962 ο Κόλλιας τοποθετήθηκε Εισαγγελέας του Αρείου Πάγου και την αμέσως επόμενη χρονιά, «έπεσε» πάνω σε μία υπόθεση που σημάδεψε τόσο την καριέρα του όσο και την πολιτική ζωή του τόπου: Τη δολοφονία από παρακρατικούς του βουλευτή της ΕΔΑ, Γρήγορη Λαμπράκη.

Ο Κόλλιας προκειμένου να μην ερευνηθεί σε βάθος η υπόθεση, θεώρησε ότι το να βάλει έναν νέο και άρα «διαχειρίσιμο» ανακριτή θα τον βοηθούσε να την κλείσει ως «τροχαίο δυστύχημα». Έτσι τοποθέτησε τον Χρήστο Σαρτζετάκη και αυτό... δεν πήγε και πολύ καλά.

Ο Σαρτζετάκης άρχισε να «σκαλίζει» σε βάθος την υπόθεση, να βρίσκει αποδείξεις για τη δράση ενός ολόκληρου παρακρατικού μηχανισμού που δρούσε στη Θεσσαλονίκη και ο οποίος βρισκόταν σε αγαστή συνεργασία με το κράτος.

Ο Κόλλιας ενοχλημένος από τη δουλειά που έκανε ο Σαρτζετάκης, παρατύπως άρχισε να εμπλέκεται στην ανάκριση. Έπεσε, ωστόσο, πάνω στον «τοίχο» που είχε υψώσει ο Σαρτζετάκης που συνέχισε ανενόχλητος την έρευνά του, με τα γνωστά αποτελέσματα.

Όταν ο Γεώργιος Παπανδρέου ανέλαβε την εξουσία, ο Κόλλιας βρέθηκε σε δύσκολη θέση. Ο «Γέρος της Δημοκρατίας», διέταξε έρευνα για τους χειρισμούς του Κόλλια σε όλη εκείνη τη σκοτεινή περίοδο. Μετά το τέλος της έρευνας, το υπουργείο Δικαιοσύνης, επέβαλε στον Κόλλια την ποινή της εξάμηνης αργίας.

Ο τότε υπουργός Δικαιοσύνης, μάλιστα, παρέπεμψε την υπόθεση στην Ολομέλεια του Αρείου Πάγου, με το ερώτημα της οριστικής απόλυσης του Κόλλια αλλά βρήκε εμπόδιο την Ολομέλεια του Αρείου Πάγου που έκρινε την υπουργική απόφαση άκυρη και επανέφερε τον Κόλλια στην ενεργό υπηρεσία.

Η πρώτη χουντική κυβέρνηση

Κάπως έτσι φτάνουμε στην 21η Απριλίου του 1967. Τα γεγονότα είναι λίγο πολύ γνωστά. Οι συνταγματάρχες με επικεφαλής τους Γεώργιο Παπαδόπουλο, Στυλιανό Παττακό και Νικόλαο Μακαρέζο, πιάνουν στον «ύπνο» τους στρατηγούς, το Παλάτι και ολόκληρο τον πολιτικό κόσμο της χώρας και εγκαθιδρύουν το στρατιωτικό καθεστώτος τους.

Είναι επίσης γνωστό πως ο τότε νεαρός βασιλιάς Κωνσταντίνος Β' είχε, ειδικά τις πρώτες ώρες, κόντρα με την «τριανδρία» των χουντικών και ειδικά με τον Παττακό.

Οι αρχιπραξικοπηματίες ήθελαν από τον Κωνσταντίνο να ορκίσει την κυβέρνηση προκειμένου έτσι να δώσει μία νομιμοποίηση στο καθεστώς. Ο νεαρός βασιλιάς έκανε το ένα λάθος μετά το άλλο και τελικά όρκισε την κυβέρνηση. Πρωθυπουργός (με δεδομένο ότι ο Παπαδόπουλος δεν ήθελε σε εκείνη την φάση να βγει «μπροστά») τοποθετήθηκε ο πρόεδρος του Αρείου Πάγου, Κωνσταντίνος Κόλλιας.

Αρχικά οι χουντικοί ήθελαν να τοποθετήσουν πρωθυπουργό τον τότε αρχηγό του ΓΕΣ (Γενικό Επιτελείο Στρατού), στρατηγό Γρηγόριο Σπαντιδάκη, αλλά ο Κωνσταντίνος ήθελε να μπει κάποιος πολιτικός. Οι χουντικοί δεν ήθελαν ούτε να ακούσουν για πολιτικούς και τελικά η μέση λύση βρέθηκε στο πρόσωπο του Κόλλια.

Η επιλογή του φυσικά και δεν ήταν τυχαία. Ο Κόλλιας είχε δώσει τα διαπιστευτήρια του τόσα χρόνια και παράλληλα ήταν και ένας άνθρωπος που μπορούσε να γεφυρώσει το όποιο χάσμα υπήρχε ανάμεσα στους χουντικούς και το παλάτι, δεδομένου πως και αντικομμουνιστής ήταν και ακροδεξιός και φιλοβασιλικός. Είχε όλο το... πακέτο για να αποτελέσει την πιο συμβιβαστική λύση.

Ο Κωνσταντίνος Κόλλιας ορκίστηκε πρωθυπουργός της Ελλάδας στις 7 το απόγευμα της 21ης Απριλίου και αμέσως μετά εκφώνησε το πρώτο του διάγγελμα προς τον ελληνικό λαό.

«Ελληνικέ λαέ, από μακρού παριστάμεθα μάρτυρες ενός εγκλήματος, το οποίο διεπράττετο εις βάρος του κοινωνικού συνόλου και του έθνους μας.

» Η αδίστακτος και αθλία κομματική συναλλαγή, ο εκτραχηλισμός μεγάλης μερίδος του Τύπου, η μεθοδική επίθεσης εναντίων όλων των θεσμών, η διάβρωσίς των, ο κατευξελισμός του κοινοβουλίου, η κατασυκοφάντησις των πάντων, η παράλυσις της κρατικής μηχανής, η πλήρης έλλειψις κατανοήσεως προς τα φλέγοντα ζητήματα της νεολαίας μας, η κακομεταχείρισις των φοιτητών και σπουδαστών μας, η ηθική κάμψις, η σύγχισις και η θολότης, η μυστική και φανερά συνεργασία με τους ανατροπείς και τέλος τα συνεχή εμπρηστικά κηρύγματα ασυνείδητων δημοκόπων, κατέστρεψαν τη γαλήνη του τόπου, εδημιούργησαν κλίμα αναρχίας και χάους, εκαλλιέργησαν συνθήκας μίσους και διχασμού και μας ωδήγησαν εις το χείλος της εθνικής καταστροφής.

» Δεν απέμενεν πλέον άλλος τρόπος σωτηρίας από την επέμβασιν του στρατού μας. Η επέμβασις αύτη βεβαίος αποτελεί εκτροπήν εκ του Συντάγματος αλλά η εκτροπήν αύτη ήτο επιβεβλημένη δια την σωτηρίαν της πατρίδος. Η σωτηρία της πατρίδος είναι ο υπέρτατος νόμος. Αι εκλογαί, αι οποίαι προεκυρήχθησαν δεν ήτο δυνατόν να δώσουν λύσιν εις το δημιουργηθέν αδιέξοδον.

[...] Ποίοι είμεθα; Δεν ανήκομεν εις ουδέν πολιτικόν κόμμα και ουδεμίαν πολιτικήν παράταξιν είμεθα διατεθειμένοι να ευνοήσωμεν είς βάρος της άλλης. Δεν ανήκομεν ούτε εις την οικονομικήν ολιγαρχίαν, την οποία όμως δεν είμεθα διατεθειμένοι να αφήσωμεν να προκαλή την πενίαν. Ανήκομεν εις την τάξιν του μόχθου.

[...] Μετά την παγίωσιν ομαλού ρυθμού και την δημιουργίαν των καταλλήλων προς τούτο συνθηκών το ταχύτερον δυνατόν θα επανέλθει η χώρα εις τον κοινοβουλευτισμόν επί υγιούς βάσεως.

[...]Η κυβέρνησις οφείλει να προειδοποιήση κατά τον πλέον κατηγορηματικό τρόπον, ότι οιαδήποτε αντίδρασις εις το εθνικόν της έργο της αλλαγής οποθενδήποτε προερχομένη θα παταχθή πάραυτα δια παντός εις την διάθεσίν της μέσου.

Ζήτω το Έθνος! Ζήτω ο Βασιλεύς! Ζήτω η αιωνία Ελλάς!».

Στην κυβέρνηση που «σχημάτισε» τοποθέτησε στα υπουργικά πόστα αρκετούς δικαστικούς λειτουργούς. Κυρίως φίλους του και γνωστούς του για τους οποίους ήξερε ότι είχαν φιλοβασιλικά αισθήματα. Το αντιστάθμισμα σε αυτό ήταν πως στην κυβέρνηση μπήκαν και οι Παπαδόπουλος, Παττακός και Μακαρέζος αλλά και κάποιοι στρατιωτικοί πιστοί στο καθεστώς της 21ης Απριλίου.

Στην πραγματικότητα, βέβαια, ο Κόλλιας αν και πρωθυπουργός δεν είχε κάποια ιδιαίτερη εξουσία. Ειδικά από τη στιγμή που οι χουντικοί διαπίστωσαν πως ο νεαρός βασιλιάς δεν ήταν ένθερμος υποστηρικτικής της νέας κατάστασης, ο ρόλος του Κόλλια ήταν περισσότερο διακοσμητικός.

Πρόλαβε, ωστόσο, και αυτός να... αφήσει έργο. Με δική του υπογραφή (όχι απόφαση) αποσύρθηκε η ελληνική μεραρχία από την Κύπρο, ενώ ήταν αυτός που συγκρότησε την περίφημη επιτροπή Μητρέλια (Χαρίλαος Μητρέλιας, νομικός και μετέπειτα μέλος της κυβέρνησης Μαρκεζίνη) που εκπόνησε το νέο Σύνταγμα το οποίο ήταν κομμένο και ραμμένο στα μέτρα της χούντας αλλά το οποίο αγνοήθηκε από τους στρατιωτικούς που παρουσίασαν το... δικό τους Σύνταγμα!

Το αποτυχημένο αντιπραξικόπημα

Το φθινόπωρο του 1967 ο βασιλιάς Κωνσταντίνος ταξίδεψε στις ΗΠΑ και είχε συνάντηση με τον τότε πρόεδρο της υπερδύναμης, Λίντον Τζόνσον ο οποίος, μεταξύ άλλων, του είπε πως «η παρούσα κυβέρνηση της Ελλάδας πρέπει να αντικατασταθεί από μία άλλη.

Ο νεαρός βασιλιάς, εξέλαβε αυτή την ατάκα ως ενθάρρυνση για ανατροπή της χούντας και έτσι άρχισε να σχεδιάζει στο μυαλό του το πως θα αναλάβει και πάλι τα ηνία της χώρας.

Έτσι δημιούργησε το λεγόμενο «αντιπραξικόπημα» το οποίο περιελάμβανε φυγή του ίδιου στην Καβάλα, οργάνωση από εκεί των δυνάμεων που του ήταν πιστές (λίγες μονάδες του στρατού ξηράς και κυρίως αεροπορία και ναυτικό) και θριαμβευτική επιστροφή στην Αθήνα μετά την πτώση της χούντας.

Φυσικά και τίποτα από αυτά που είχε σχεδιάσει ο Κωνσταντίνος δεν πήγε καλά. Το σχέδιο τέθηκε σε εφαρμογή το πρωί της 13ης Δεκεμβρίου και αποδείχθηκε... παιδικό! Οι χουντικοί έκαναν πλάκα με αυτό και μετά από έναν αρχικό αιφνιδιασμό, πήραν την κατάσταση στα χέρια του γρήγορα και αναίμακτα.

Είναι ενδεικτικό πως μετά την αποτυχία του αντιπραξικοπήματος ανακοίνωσαν από το ραδιόφωνο πως «ο Μεγαλειότατος κρύβεται από χωρίου εις χωρίον» προκειμένου να αποφύγει τη σύλληψη.

Όταν ο Κωνσταντίνος κατάλαβε πως δεν είχε την παραμικρή ελπίδα να πετύχει, πήρε το αεροπλάνο, έβαλε μέσα σε αυτό την βασίλισσα Άννα - Μαρία, τα δύο παιδιά του Αλεξία και Παύλο, τη βασιλομήτορα Φρειδερίκη, την αδελφή του Ειρήνη και τον πρωθυπουργό Κωνσταντίνο Κόλλια και όλοι μαζί αντί για την Αθήνα, βρέθηκαν το πρωί της 14ης Δεκεμβρίου στο αεροδρόμιο της Ρώμης.

Μετά από όλα αυτά, ο Γεώργιος Παπαδόπουλος έκρινε ότι ήρθε η ώρα να βγει μπροστά, ανέλαβε την πρωθυπουργία της χώρας και καθαίρεσε τον Κόλλια από το δικαστικό αξίωμα με συντακτική απόφαση η οποία υπογράφηκε από το υπουργικό συμβούλιο.

Ο Κωνσταντίνος Κόλλιας επέστρεψε στην Ελλάδα με την πτώση της χούντας. Έκανε ελάχιστες δημόσιες εμφανίσεις και το 1984 έγραψε το βιβλίο «Βασιλεύς και Επανάστασις 1967». Εκεί παρουσιάζει τη δική του εκδοχή της ιστορίας και διαρκώς επιτίθεται στον Ανδρέα Παπανδρέου.

Όταν ο τότε πρωθυπουργός της χώρας, διάβασε το βιβλίο χαρακτήρισε τον Κόλλια «απαίσια φυσιογνωμία, αντιδραστικό μέχρι το κόκαλο, μέτριας ευφυΐας και μέλος της βασιλικής δικαστικής χούντας».

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.