Όταν η κυβέρνηση Τζαννετάκη έριξε στην πυρά 17 εκατ. φακέλους κοινωνικών φρονημάτων

Όταν το παρελθόν γίνεται «ανεπιθύμητο» τότε ρίχνεται στην πυρά. Ότι, δηλαδή, έκανε μια ημέρα σαν σήμερα, στις 28 Αυγούστου του 1989, η κυβέρνηση Τζαννετάκη με τους φακέλους κοινωνικών φρονημάτων.

Γιατί, όμως, ένα τέτοιου είδους παρελθόν να είναι «ανεπιθύμητο»; Οι λόγοι πολλοί. Ο κυριότερος, ωστόσο, είναι πως πολλοί ήταν αυτοί που έτρεμαν και μόνο στην ιδέα πως κάποια στιγμή αυτοί οι φάκελοι θα δουν το «φως» της δημοσιότητας.

Το «περασμένα, ξεχασμένα» ίσως και να μην ίσχυε στη συγκεκριμένη περίπτωση. Και αυτός ήταν ο σημαντικότερος λόγος για να γίνουν στάχτη περίπου 17 εκατομμύρια φάκελοι κοινωνικών φρονημάτων που χρονολογούνταν από την περίοδο του μεσοπολέμου και τη δικτατορία του Μεταξά μέχρι και πτώση της χούντας το 1974!

«Σε έχουν φακελωμένο»

Πριν φτάσουμε, όμως, σε εκείνη την ημέρα που η κυβέρνηση συνεργασία ΝΔ – Συνασπισμού έκαψε εκατομμύρια φακέλους κοινωνικών φρονημάτων, ας θυμηθούμε τι ακριβώς ήταν αυτοί οι «φάκελοι».

Στην πραγματικότητα στην αρχή δεν υπήρχε κανένας φάκελος. Υπήρχε το Πιστοποιητικό Κοινωνικών Φρονημάτων το οποίο θεσμοθέτησε με το Βασιλικό Διάταγμα 13-9-1938, ο δικτάτορας Ιωάννης Μεταξάς.

Όπως συμβαίνει πάντα ανάλογα μέτρα ολοκληρωτικού χαρακτήρα, στην αρχή έρχονται για κάποιους και στη συνέχεια... για όλους. Η αρχή έγινε με εκείνους που ήθελαν να συμμετάσχουν σε εισαγωγικές εξετάσεις των Παιδαγωγικών Ακαδημιών. Πρακτικά αυτό σήμαινε πως αν ήσουν κομμουνιστής, αν είχες συγγενή ή φίλο κομμουνιστή, τότε δεν έπαιρνες το συγκεκριμένο πιστοποιητικό και κατ' επέκταση δεν μπορούσες να δώσεις εξετάσεις.

Όταν «έσβησε» η φωτιά του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, η Ελλάδα βυθίστηκε στη δίνη του εμφυλίου πολέμου. Το εμφυλιακό κράτος έθεσε σε εφαρμογή τα «Έκτακτα Μέτρα» τα οποία ήταν ένα σύνολο μέτρων που είχαν σαν μοναδικό στόχο να αποκλείσουν από τον δημόσιο βίο όσων ήταν ύποπτοι για σχέσεις με κομμουνιστικές οργανώσεις ή για σχέσεις με κομμουνιστές.

Η κυβέρνηση του Θεμιστοκλή Σοφούλη με το νόμο 516/1948 επανέφερε και θεσμοθέτησε τα «Μεταξικά» Πιστοποιητικά Κοινωνικών Φρονημάτων και, μάλιστα, επέκτεινε τη χρήση τους σχεδόν σε όλες τις εκφάνσεις της καθημερινής ζωής.

Δημόσιο, κρατικοί οργανισμοί, δήμοι, τράπεζες, ιδρύματα κοινής ωφέλειας, εγγραφή στα πανεπιστήμια, λήψη υποτροφιών, έκδοση άδειας οδήγησης, άδεια κυνηγιού, άδεια μικροπωλητή και πολλά άλλα.

Και αν κάποιος νομίζει πως μια λύση θα ήταν η (νόμιμη) μετανάστευση για όσους δεν πληρούσαν τα κριτήρια, τότε, μάλλον, θα πρέπει να αναθεωρήσει. Πιστοποιητικό κοινωνικών φρονημάτων χρειαζόταν τόσο για την έκδοση διαβατηρίου όσο και για τη χορήγηση άδειας μετανάστευσης!

Πρακτικά, αυτό σήμαινε πως όσοι ήταν κομμουνιστές ή είχαν σχέσεις (συγγενικές/φιλικές) με κομμουνιστές ζούσαν σε μια τεράστια φυλακή στην οποία δεν μπορούσαν να κάνουν και πολλά πράγματα.

Παράλληλα με το πιστοποιητικό, όμως, «έτρεχε» και ο θεσμός του φακέλου. Για να πάρει κάποιος πιστοποιητικό έπρεπε να μελετηθεί ο φάκελος κοινωνικών φορνημάτων και εφόσον δεν ήταν «επικίνδυνος» τότε θα μπορούσε να του χορηγηθεί το πιστοποιητικό!

Για να εκδοθεί το κάθε πιστοποιητικό (αν δεν ήσουν γνωστός «πατριώτης») χρειαζόταν περίπου ένα τρίμηνο, καθώς οι αρχές θα έπρεπε να ερευνήσουν αν, ακόμα και αν εσύ δεν ήσουν κομμουνιστής, υπήρξε κάποια στιγμή, κάποιος συγγενής σου που ήταν! Ο παραλογισμός ολοκληρωνόταν από το γεγονός πως ένας πολίτης δεν μπορούσε να πάρει πιστοποιητικό ακόμα και αν είχε συγγενή κομμουνιστή που πέθανε πριν ο ίδιος γεννηθεί!

Το 1964 η κυβέρνηση του «Γέρου της Δημοκρατίας», Γεωργίου Παπανδρέου, κατάργησε τα πιστοποιητικά κοινωνικών φρονημάτων αλλά μόνο για τον χώρο της εκπαίδευσης! Και αυτά, ωστόσο, επανήλθαν με την επιβολή της χούντας των συνταγματαρχών, τον Απρίλιο του 1967.

Θεωρητικά το τέλος των πιστοποιητικών κοινωνικών φρονημάτων ήρθε το 1971 με την προσπάθεια του δικτάτορα Γεωργίου Παπαδόπουλου να «εκδημοκρατίσει» το στρατιωτικό καθεστώς. Τα πιστοποιητικά καταργήθηκαν και αντικαταστάθηκαν με ένα... ερωτηματολόγιο. Ο «φάκελος», ωστόσο, ακολουθούσε κάθε ενδιαφερόμενο.

Το οριστικό τέλος των φακέλων και των πιστοποιητικών ήρθε το 1981!

Περίπου 17 εκατ. φάκελοι κοινωνικών φρονημάτων στην πυρά

Το 1989, λίγους μήνες πριν την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης, στην Ελλάδα, Νέα Δημοκρατία και Συνασπισμός είχαν σχηματίσει μαζί κυβέρνηση υπό τον άλλοτε αξιωματικό του ΠΝ και μετέπειτα πολιτικό, Τζαννή Τζαννετάκη.

Η κυβέρνηση αποφάσισε πως είχε έρθει η ώρα, στο όνομα της «εθνικής συμφιλίωσης» να ριχτούν στην πυρά οι φάκελοι κοινωνικών φρονημάτων.

Αξίζει να σημειωθεί πως ανάλογη σκέψη υπήρξε και το 1984 στην κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ αλλά τελικά δεν είχε προχωρήσει ποτέ στη φάση της υλοποίησης.

Η κυβέρνηση Τζαννετάκη, ωστόσο, για πρώτη φορά σε διεθνές επίπεδο το πήγε ένα βήμα παρακάτω. Μια ημέρα σαν σήμερα, στις 28 Αυγούστου του 1989, με μια... τελετή (που ουσιαστικά την επόμενη ημέρα επεκτάθηκε σε όλη την Ελλάδα) έστειλε στην υψικάμινο της Χαλυβουργικής περίπου (ίσως ήταν και περισσότεροι) 17 εκατομμύρια φακέλους κοινωνικών φρονημάτων!

Προκειμένου να δικαιολογηθεί η κυβέρνηση είχε τονίσει πως προχώρησε στη συγκεκριμένη ενέργεια προκειμένου να σβήσουν μια για πάντα τα «πάθη» του παρελθόντος. Το κράτος, με έναν τρόπο συμβολικό και εμβληματικό, ήθελε με την καύση να στείλει ένα μήνυμα εθνικής συμφιλίωσης.

Από την πύρα γλίτωσαν περίπου 2.100 (κάποιες πηγές ανεβάζουν τον συγκεκριμένο αριθμό στις 2.500) φακέλους καθώς θεωρήθηκε πως έπρεπε να διασωθούν για ιστορικούς λόγους. Για να γίνει εφικτό αυτό η κυβέρνηση ήρθε σε συνεννόηση με το ΚΚΕ και οργανώσεις της Αριστεράς που έδωσαν τη σχετική λίστα. Ανάμεσα σε αυτούς τους φακέλους που διασωθήκαν ήταν του Βελουχιώτη, του Μπελογιάννη, του Πλουμπίδη, του Καζαντζάκη, του Καζαντζίδη και πολλών άλλων.

Πολλοί ήταν αυτοί που αντέδρασαν και αντέδρασαν έντονα στην καταστροφή αυτή. Ειδικά οι ιστορικοί έκαναν λόγο για ένα «έγκλημα» δίχως διεθνές προηγούμενο, καθώς με την καταστροφή των φακέλων αυτών χάνεται και ένα μεγάλο κομμάτι της σύγχρονης Ιστορίας της χώρας.

Κάποιοι πιο... υποψιασμένοι, τόνισαν πως η καύση των φακέλων από την κυβέρνηση Τζαννετάκη δεν έγινε στο πλαίσιο της «εθνικής συμφιλίωσης» αλλά έγινε προκείμενου να προστατευτούν πληροφοριοδότες, χαφιέδες και ρουφιάνοι (έμμισθοι ή άμισθοι) της ασφάλειας!

Ο κάθε φάκελος, άλλωστε, πέρα από το όνομα του «ύποπτου κομμουνιστή» είχε και τα ονόματα εκείνων που ενημέρωναν την αστυνομία για τη «δράση» του!

Υπήρξαν (τουλάχιστον) τρεις περιπτώσεις που αποδεικνύουν πως η καταστροφή έπρεπε να γίνει για να προστατευτούν αυτοί που... έπρεπε να προστατευτούν.

Η πρώτη περίπτωση ήταν με τον φάκελο του αγωνιστή Νίκου Πλουμπίδη, ο φάκελος του οποίου ήταν ανάμεσα σε αυτούς που διασώθηκαν. Όταν ο γιος του, Δημήτρης Πλουμπίδης, πήγε στην Ασφάλεια το 2010 προκειμένου να παραλάβει τον φάκελο του πατέρα του, διαπίστωσε πως από μέσα είχαν «εξαφανιστεί» τα ονόματα και τα στοιχεία των χαφιέδων που ενημέρωναν την αστυνομία για τις κινήσεις του!

Το ίδιο έγινε και με τον φάκελο «υπ' αριθμόν 22.222» που άνηκε στο ιστορικό στέλεχος του ΚΚΕ, Χαρίλαο Φλωράκη. Ειδικά ο συγκεκριμένος φάκελος είχε «λεηλατηθεί» καθώς μέσα σε αυτόν δεν υπήρχε ούτε ένα όνομα συνεργάτη του κράτους που έδινε πληροφορίες στις Αρχές.

Ένας από τους πλέον ιστορικούς φακέλους που διασώθηκαν (και αυτός βέβαια χωρίς να υπάρχουν ονόματα χαφιέδων και ρουφιάνων) ήταν αυτός του Κώστα Λαλιώτη. Ο άλλοτε πανίσχυρος υπουργός των κυβερνήσεων του ΠΑΣΟΚ, με επίσημο αίτημά του θέλησε να αποκτήσει πρόσβαση στον φάκελο που αναφερόταν στην περίοδο 1968-1980.

Εκεί διαπιστώθηκε πως υπήρχε και το πρώτο επίσημο έγγραφο της χούντας το οποίο αναφερόταν ευθέως στο φοιτητικό αντιδικτατορικό κίνημα! Ήταν ένα έγγραφο που εκδόθηκε δύο ημέρες πριν την πρώτη κατάληψη της Νομικής, είχε τα ονόματα 19 φοιτητών και το υπέγραφε ο Αστυνομικός Διευθυντής Σπυρίδων Μιχελής, ο οποίος τότε ήταν υπαρχηγός της Αστυνομίας και παρέμεινε στη θέση αυτή μέχρι και πτώση της χούντας. Ο Μιχελής αποστρατεύτηκε επί κυβερνήσεως Καραμανλή και του απονεμήθηκε... τιμητικά ο τίτλος του επίτιμου αρχηγού της αστυνομίας!

Το συγκεκριμένο έγγραφο ανέφερε:

«ΥΠΟΔ/ΝΣΙΣ ΓΕΝ. ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ

ΑΡΙΘ. ΠΡΩΤ. 11501 Φ.40/244

ΑΠΟΡΡΗΤΟΣ

Εν Αθήναις τη 19 Φεβρουαρίου 1973

Προς ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΤΑΞΕΩΣ

Γενικήν Διεύθυνσιν Εθνικής Ασφαλείας, Δ/νσιν Α´

Τμήμα IV, Γραφείον 1ον

ΘΕΜΑ: Φοιτηταί υπαίτιοι υποκινήσεως εις αποχήν εκ των μαθημάτων.

Αναφέρομεν ότι οι κατωτέρω φοιτηταί, από 10-2-73 μέχρι σήμερον, κινούνται δραστηρίως, ου μόνον εις τας Σχολάς των, αλλά και εις ετέρας Σχολάς και προτρέπουν τους συναδέλφους των εις αποχήν εκ των μαθημάτων των και συγκρότησιν οχλοκρατικών εκδηλώσεων:

• 1. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ Εμμανουήλ του Χρήστου και της Αμαλίας, γεν. τω 1947 εις Πειραιά, φοιτητής Ιατρικής, κάτοικος ενταύθα Λεωφ. Ιωνίας 87.
• 2. ΧΑΪΝΗΣ Κυριάκος του Δημητρίου και της Ελευθερίας, γεν. τω 1950 εις Νίκαιαν Πειραιώς, φοιτητής Ιατρικής, κάτοικος Κορυδαλλού Πειραιώς οδός Πατρόκλου 24α.
• 3. ΣΑΜΠΑΤΑΚΑΚΗΣ Μιχαήλ του Θεοδώρου και της Σαπφούς, γεν. τω 1949 εν Αθήναις, φοιτητής Οδοντιατρικής, κάτοικος Καλλιθέας οδός Μεταξά 44.
• 4. ΣΑΜΑΝΤΑΣ Επαμεινώνδας του Γεωργίου και της Κλεοπάτρας, γεν. τω 1953 εν Αθήναις, φοιτητής Ιατρικής, κάτοικος ενταύθα, Επαμεινώνδου 8.
• 5. ΛΑΛΙΩΤΗΣ Κων/νος του Γεωργίου και της Νίκης, γεν. τω 1951 εις Τρίπολιν, φοιτητής Οδοντιατρικής, κάτοικος ενταύθα οδός Ευελπίδων 3.
• 6. ΡΑΦΑΗΛΙΔΗΣ Αναστάσιος του Ιωάννου και της Αθηνάς, γεν. τω 1952 εν Αθήναις, φοιτητής Φυσικομαθηματικής, κάτοικος Καλλιθέας οδός Εσπερίδων 22.
• 7. ΜΑΝΟΥΣΑΚΗΣ Κων/νος-Ξενοφών του Εμμανουήλ και της Χρυσούλας, γεν. τω 1952 εις Χανιά Κρήτης, φοιτητής Φυσικομαθηματικής, κάτοικος ενταύθα οδός Ασκληπιού 41.
• 8. ΣΕΜΠΟΣ Παναγιώτης του Ηλία και της Ζωής, γεν. τω 1952 εις Τρίπολιν, φοιτητής Φυσικομαθηματικής, κάτοικος ενταύθα οδός Έβρου 97.
• 9. ΝΤΑΒΟΣ Δημήτριος του Παναγιώτου και της Μαρίας, γεν. τω 1949 εις Ράπτην Γορτυνίας, φοιτητής Φυσικομαθηματικής, κάτοικος ενταύθα οδός Ιωάν. Δροσοπούλου 159.
• 10. ΚΑΛΛΙΒΡΕΤΑΚΗΣ Λεωνίδας του Φωτίου και της Αθηνάς, γεν. τω 1953 εις Χανιά Κρήτης, φοιτητής Φιλοσοφικής, κάτοικος ενταύθα, Χρυσ. Σμύρνης 31.
• 11. ΑΝΤΩΝΙΟΥ Ιωάννης του Βασιλείου και της Ειρήνης, γεν. τω 1953 εν Αθήναις, φοιτητής Φιλοσοφικής, κάτοικος ενταύθα οδός Κοντοσκαλίου 20.
• 12. ΚΟΥΤΟΥΛΑΣ Δημήτριος του Χριστόφορου και της Ελπίδος, γεν. τω 1952 εις Άρταν, φοιτητής Οδοντιατρικής, κάτοικος ενταύθα οδός Φιλιππουπόλεως 27 (Τ.Τ. 202).
• 13. ΑΓΓΕΛΙΔΗΣ Εμμανουήλ του Παντελή και της Θεοπούλας, γεν. τω 1952 εις Αλεξανδρούπολιν, φοιτητής Νομικής, κάτοικος ενταύθα, οδός Πάτμου 25.
• 14. ΒΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ Γεώργιος του Νικολάου και της Ελένης, γεν. τω 1949 εν Αθήναις, φοιτητής Νομικής, κάτοικος ενταύθα, Δαμάρεως 28.
• 15. ΠΑΡΑΣΚΕΥΟΠΟΥΛΟΣ Γεράσιμος του Αγγέλου και της Μαρίας, γεν. τω 1949 εις Πύργον Ηλείας, φοιτητής Νομικής, κάτοικος ενταύθα, Δαμάρεως 28.
• 16. ΠΑΠΑΠΕΤΡΟΥ Γεώργιος του Επαμεινώνδα και της Γαλάτειας, γεν. τω 1948 εν Αθήναις, φοιτητής Νομικής, κάτοικος ενταύθα οδός Λήμνου 15.
• 17. ΜΠΙΣΤΗΣ Νικόλαος του Μιχαήλ και της Χριστίνας, γεν. τω 1951 εις Νέον Φάληρον Πειραιώς, φοιτητής Νομικής, κάτοικος ενταύθα οδός Δράκου 10α.
• 18. ΚΙΝΙΝΗΣ Ιωάννης του Αναστασίου και της Νικολέττας, γεν. τω 1951 εν Αθήναις, φοιτητής Νομικής, κάτοικος ενταύθα οδός Παπαδιαμαντοπούλου αριθ. 9.
• 19. ΠΑΡΙΑΝΟΣ Γεώργιος του Ελισσαίου και της Αναστασίας, γεν. τω 1949 εις Κρανίδιον Αργολίδος, φοιτητής Νομικής, κάτοικος ενταύθα οδός Γλαύκωνος 19 (ΚΓ).

Οι ανωτέρω, διά της καθόλου διαγωγής των, παρέβησαν το άρθρον 1 του Ν.Δ. 1347/1973.

Παρακαλούμεν όπως λάβητε γνώσιν.

Ο ΔΙΟΙΚΗΤΗΣ ΣΠΥΡΙΔΩΝ ΜΙΧΕΛΗΣ

ΑΣΤΥΝ. Δ/ΝΤΗΣ Α΄».

Ίσως αυτός ο φάκελος να «έδειξε» με τον πλέον ξεκάθαρο τρόπο την ιστορική ζημιά που έγινε στην υψικάμινο της Χαλυβουργικής εκείνον τον Αύγουστο του 1989!

Τέλος, αξίζει να σημειωθεί το εξής: Με την πτώση του Τείχους του Βερολίνου, οι πολίτες της χώρας αντέδρασαν έντονα στην καταστροφή των φακέλων της Στάζι. Τελικά, κατόρθωσαν να τους σώσουν και σήμερα, πλέον, μπορούν από εκεί να αντληθούν πολλά ιστορικά (και όχι μόνο) στοιχεία.

Σήμερα, μάλιστα, όταν κάποιος άνθρωπος που ήταν θύμα του καθεστώτος θελήσει να έχει πρόσβαση στο φάκελό του ή σε οποιοδήποτε σχετικό φάκελο, εξυπηρετείται κατά προτεραιότητα και δεν πληρώνει τις φωτοτυπίες. Αντίθετα, αν ζητήσει πρόσβαση κάποιος που υπηρετούσε το καθεστώς τον υποχρεώνουν να πληρώσει ακόμα και τις φωτοτυπίες...

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.