Όταν ο θόλος της Αγίας Σοφίας στην Κωνσταντινούπολη κατέρρευσε από σεισμό

Στις 23 Απριλίου 2025 ένα ισχυρός σεισμός μεγέθους 6,2 βαθμών της κλίμακας Ρίχτερ συγκλόνισε την Κωνσταντινούπολη. Από την επόμενη μέρα κιόλας είδαν (ξανά) τη δημοσιότητα εφιαλτικά σενάρια για σεισμό ακόμα και 7,7 βαθμών της κλίμακας Ρίχτερ στην περιοχή κάτι που, όπως γίνεται εύκολα κατανοητό παραπέμπει σε βιβλική καταστροφή.

Για να έχουμε μία εικόνα του τι σημαίνει ένα τέτοιος σεισμός, αρκεί να πούμε πως οι επιστήμονες λένε πως ένας σεισμός μεγέθους 7,2 Ρίχτερ θα είναι 32 φορές πιο ισχυρός από τον σεισμό των 6,2 Ρίχτερ!

Σύμφωνα πάντα με τους επιστήμονες, όλα αυτά προκαλούνται (ή μπορεί να προκληθούν στο μέλλον) από ένα ρήγμα που εκτίνεται σε 120 χιλιόμετρα και τονίζουν πως ο πιο πρόσφατος σεισμός (αυτός του περασμένου Απριλίου) έσπασε ένα μικρό κομμάτι (μόλις 9 χιλιόμετρα) του συγκεκριμένου ρήγματος.

Όπως είναι φυσικό, μαζί με αυτά τα εφιαλτικά σενάρια ξεκίνησαν και κάποια άλλα που έχουν στο επίκεντρό τους την Αγία Σοφιά. Θα αντέξει ο τρούλος του μνημείου των 1.486 ετών σε έναν τόσο ισχυρό σεισμό;

Η Αγία Σοφία βγήκε αλώβητη από τον πρόσφατο σεισμό και οι επιστήμονες λένε πως με τέτοια μεγέθη δεν κινδυνεύει. Ο τούρκος καθηγητής γεωφυσικής, Οβγκούν Αχμέτ Ερτζάν, μάλιστα, τόνισε πως έχουν γίνει ενέργειες προκειμένου να θωρακιστεί αντισεισμικά το οικοδόμημα και ξεκαθάρισε πως η Αγία Σοφιά δεν πρόκειται να πέσει ούτε αν γίνει ένα σεισμός της τάξης των 7,5 Ρίχτερ!

Μία ημέρα σαν σήμερα, στις 7 Μαΐου του 558 μΧ, ωστόσο, η Αγία Σοφιά είχε βιώσει μία από τις χειρότερες στιγμές της ιστορίας της όταν ο περήφανος τρούλος της κατέρρευσε σαν χάρτινος πύργος έχοντας καταπονηθεί από τη σεισμική δραστηριότητα που είχε ξεκινήσει από τον... Δεκέμβριο!

Η ιστορία της Αγίας Σοφίας

Μέσα στο πέρασμα των αιώνων η Αγία Σοφία έχει υποστεί πολλές καταστροφές άλλες τόσες αλλαγές και η φυσιογνωμία της έχει περάσει από... χίλια κύματα.

Ο πρώτος ναός ήταν ξυλοστεγής βασιλική και θεμελιώθηκε (πάνω σε γη που παλαιότερα είχαν τους δικούς τους ναούς οι ειδωλολάτρες) από τον Μεγάλο Κωνσταντίνο το 330 μΧ ο οποίος ταυτόχρονα μετέφερε την πρωτεύουσα της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας από τη Ρώμη στη... Νέα Ρώμη που αργότερα μετονομάστηκε σε Κωνσταντινούπολη.

Τα εγκαίνια έγιναν από τον γιο του Κωνσταντίνου στις 15 Φεβρουαρίου του 360. Το 404, στη διάρκεια της βασιλείας του Αρκαδίου, το 404, ο πρώτος ναός πυρπολήθηκε από εξαγριωμένους υποστηρικτές του Ιωάννη του Χρυσόστομου, που είχε εξοριστεί από την αυτοκράτειρα Ευδοξία. Η Αγία Σοφία ξανακτίστηκε και πάλι ως ξυλόστεγη βασιλική από τον αυτοκράτορα Θεοδόσιο Β' (εγκαίνια 11 Ιανουαρίου 415) αλλά και πάλι πυρπολήθηκε στη διάρκεια της Στάσης του Νίκα!

Τότε ήταν που ο αυτοκράτορας Ιουστινιανός Α' αποφάσισε να χτίσει έναν μεγαλοπρεπή ναό που όμοιος τους δε θα υπήρχε. Τα θεμέλια μπήκαν τον Φεβρουάριο του 532, λίγες εβδομάδες μετά την καταστολή της εξέγερσης.

Ο Ανθέμιος ο Τραλλιανός και ο Ισίδωρος ο Μιλήσιος ήταν οι δυο (μικρασιάτες) αρχιτέκτονες που ανέλαβαν το δύσκολο έργο της δημιουργίας ενός ιερού ναού που θα νικούσε τον χρόνο και θα θάμπωνε με την ομορφιά του.

Περίπου 10.000 εργάτες εργάζονταν δίχως σταματημό επί έξι χρόνια για να ολοκληρωθεί το έργο που αν μιλούσαμε με σημερινά χρήματα θα λέγαμε πως κόστισε (κατά προσέγγιση φυσικά) περίπου 2,5 δισεκατομμύρια ευρώ!

Όταν στις 27 Δεκεμβρίου του 537, την ημέρα των εγκαινίων, ο Ιουστινιανός είδε ολοκληρωμένο έργο θαμπωμένος αναφώνησε το περίφημο: «Δόξα τω Θεώ τω καταξιώσαντί με τοιούτον έργον επιτελέσαι. Νενίκηκά σε Σολομών».

Από εκείνη την ημέρα μέχρι και την Άλωση της Κωνσταντινούπολης (περίπου 1000 χρόνια, δηλαδή) η Αγία Σοφία ήταν το πολιτικό, πνευματικό, κοινωνικό και φυσικά θρησκευτικό κέντρο της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και «έζησε» μερικές από τις σπουδαιότερες στιγμές της ιστορίας, όπως για παράδειγμα το Μέγα Σχίσμα της Εκκλησίας σε Ορθόδοξη και Καθολική.

Η τελευταία λειτουργία τελέστηκε στις 29 Μαΐου 1453. Μετά την Άλωση μετατράπηκε από τον Μωάμεθ Β' τον Πορθητή σε τζαμί και συνέχισε με αυτή τη μορφή μέχρι και την ίδρυση του σύγχρονου Τουρκικού κράτους οπότε και με απόφαση του Κεμάλ Ατατούρκ μετατράπηκε σε μουσείο.

Τα τελευταία πέντε χρόνια, από το καλοκαίρι του 2020, η Αγία Σοφία λειτουργεί και πάλι ως μουσουλμανικό τέμενος μετά από απόφαση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.

Όταν ο θόλος της Αγίας Σοφίας κατέρρευσε

Όπως ήδη ειπώθηκε η πορεία της Αγίας Σοφίας στο πέρασμα των αιώνων ήταν (τουλάχιστον) ταραχώδης.

Μία από τις χρονιές που άφησαν το στίγμα της στην ιστορία της Κωνσταντινούπολης και της Άγιας Σοφίας, ωστόσο, ήταν, δίχως την παραμικρή αμφιβολία το 557 μΧ όταν ο Εγκέλαδος δοκίμασε όχι μία αλλά τρεις φορές την πρωτεύουσα του Βυζαντίου.

Ο πρώτος σεισμός σημειώθηκε στις 2 Απριλίου εκείνης της χρονιάς, χωρίς, όμως να προκαλέσει ιδιαίτερα προβλήματα. Ακολούθησε ο δεύτερος μεγάλος σεισμός στις 6 Οκτωβρίου που άφησε αρκετές ζημιές πίσω του αλλά κυρίως σε κτίρια που είχαν ήδη καταπονηθεί από την προηγούμενη σεισμική δόνηση.

Αυτό που ήταν διαφορετικό σε σχέση με τον πρώτο σεισμό ήταν η ένταση καθώς φαίνεται πως ήταν μεγαλύτερος και το κυριότερο είναι πως προκλήθηκε ακόμα και τσουνάμι το οποίο έφτασε μέχρι τη Θράκη όπου, μάλιστα, προκάλεσε αρκετά θύματα και μεγάλες καταστροφές!

Ο «χορός των Ρίχτερ», ωστόσο, δε σταμάτησε εκεί. Για την ακρίβεια όχι απλά δε σταμάτησε αλλά ο μεγαλύτερος από τους σεισμούς δεν είχε έρθει ακόμα. Αυτό έγινε το βράδυ της 14ης Δεκεμβρίου. Είχε μέγεθος 7 Ρίχτερ (9 βαθμών της κλίμακας Μερκάλι, σύμφωνα με σύγχρονες έρευνες) και ήταν ένας από τους πλέον καταστροφικούς σεισμούς που έπληξαν την Κωνσταντινούπολη από την ίδρυσή της μέχρι και σήμερα!

Σύμφωνα με τα όσα έχουν καταγραφεί υπήρξαν πολλοί άνθρωποι που έχασαν τη ζωής τους και πολλοί ακόμα τραυματίστηκαν. Παράλληλα, οι καταστροφές που προκλήθηκαν ήταν ανυπολόγιστες. Έπεσαν μεγάλα τμήματα των τειχών, πολλές εκκλησίες (Αγίου Σαμουήλ, Παναγίας του Πεταλά, Αγίου Βικεντίου, Αγίων Στρατονίκου και Καλλινίκου κ.ά.), ενώ όπως κατέγραψε ο ποιητής και ιστορικός Αγαθίας ο Σχολαστικός (530 – 582) η Κωνσταντινούπολη «ισοπεδώθηκε σχεδόν ολοσχερώς» από τον σεισμό τον περιγράφει ως απαράμιλλο σε μέγεθος και διάρκεια!

Ο ιστορικός Θεοφάνης ο Βυζάντιος τον αναφέρει ως πολύ φοβερό σεισμό και περιέγραψε πως έπεσαν τα τείχη της Κωνσταντινούπολης που είχαν χτίσει ο Μέγας Κωνσταντίνος και ο Μέγας Θεοδόσιος.

Σύμφωνα με όλες τις καταγραφές δεν έμεινε περιοχή που να μην πάθει βλάβη, ενώ μεγάλες ήταν οι καταστροφές στις εκκλησίες της Πόλης. Πολλοί θάφτηκαν κάτω από τα ερείπια και για τρεις μέρες έμειναν άταφοι. Στον ουρανό φάνηκε λάμψη σαν λόγχη από Βορρά προς Δύση.

Ο Ιουστινιανός, αυτοκράτορας του Βυζαντίου εκείνη την περίοδο, δεν φόρεσε το στέμμα του για ένα μήνα σε ένδειξη πένθους, ενώ οι διασωθέντες πραγματοποίησαν λιτανείες στις εκκλησίες.

Οι μετασεισμοί διήρκεσαν για πολλές μέρες και κάποιοι από αυτούς ήταν ιδιαίτερα ισχυροί. Αυτό, φυσικά, είχε και συνέπειες. Μία από αυτές ήταν ιδιαίτερα καταστροφική και έπληξε το ηθικό των κατοίκων της Κωνσταντινούπολης καθώς ο καταπονημένος τρούλος της Αγίας Σοφίας, διαμέτρου 32 μ., έπεσε στις 7 Μαΐου 558, στη διάρκεια εργασιών επισκευής του αφού μετά τον σεισμό του Δεκεμβρίου είχε υποστεί σοβαρές υλικές ζημιές. Ο Ιουστινιανός, πάντως, έδωσε εντολή για άμεση αποκατάσταση του τρούλου και τα έργα ολοκληρώθηκαν λίγο καιρό αργότερα.

Η Ορθόδοξη Εκκλησία θυμάται το φονικό σεισμό και το έχει εντάξει στο εορτολόγιο της 14ης Δεκεμβρίου.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.