Το τραγικό τέλος του Βίνσεντ βαν Γκογκ - Η αυτοκτονία μιας μελαγχολικής ιδιοφυΐας

«Αν ακούς μια φωνή μέσα σου να σου λέει ''δεν μπορείς να ζωγραφίσεις'', τότε οπωσδήποτε να ζωγραφίζεις, και η φωνή θα σωπάσει», έλεγε ο Βίνσεντ βαν Γκογκ, ο σπουδαίος Ολλανδός ζωγράφος του μετα-ιμπρεσιονισμού που με τα έργα του επέδρασε έντονα στην τέχνη του 20ου αιώνα.

Και αν όλα τα παραπάνω ακούγονται ιδανικά και κάνουν τον αναγνώστη να φαντάζεται μια υπέροχη ζωή μέσα στην αναγνώριση και τη δόξα, τότε κάνει λάθος. Ο Βίνσεντ βαν Γκογκ ήταν ένας βασανισμένος άνθρωπος που έζησε μέσα στη φτώχεια και τη δυστυχία.

Όσο ήταν ζωντανός, άλλωστε, πούλησε μόλις έναν πίνακα. Η αναγνώριση ήρθε αργότερα, όταν εκείνος είχε αποφασίσει να δώσει τέλος στη σύντομη ζωή του.

Ο Βίνσεντ βαν Γκογκ ήταν μια μελαγχολική ιδιοφυΐα που έβαλε την καρδιά και την ψυχή του στη δουλειά του και κάπου στην πορεία έχασε το μυαλό του. «Η τέχνη υπάρχει για να δίνει παρηγοριά σε όσους έχει τσακίσει η ζωή», έλεγε ο ίδιος.

«Η νύχτα έχει πιο έντονα και πλούσια χρώματα από τη μέρα»

Στις 30 Μαρτίου 1853 στην ολλανδική πόλη Ζούντερτ, που βρίσκεται στα νότια της χώρας, γεννήθηκε ο Βίνσεντ Βαν Γκογκ. Ήταν ο πρωτότοκος γιος (είχε άλλα έξι αδέρφια) του πάστορα Θεόδωρου βαν Γκογκ. 

Στο σχολείο πήγε μόνο τέσσερα χρόνια και στη συνέχεια έλαβε εκπαίδευση κατ' οίκον εκπαίδευση. Ο λόγος που έγινε αυτό δεν έχει ξεκαθαριστεί. Ίσως οφείλεται στο γεγονός πως από μικρή ηλικία εμφάνισε τάσεις μελαγχολίας και πρώιμα ψυχολογικά προβλήματα.

Δεν ήταν αμόρφωτος όπως αναφέρουν οι περισσότεροι. Ίσα – ίσα. Μιλούσε (πέρα από τη μητρική του γλώσσα) γαλλικά, αγγλικά, γερμανικά και είχε αποκτήσει σπουδαίες εγκυκλοπαιδικές γνώσεις, με δική του πρωτοβουλία, αφού διάβαζε πάρα πολύ.

Ο Βίνσεντ βαν Γκογκ, δεν μεγάλωσε ζωγραφίζοντας. Δεν ήταν, όμως, άσχετος με την τέχνη. Η πρώτη του δουλειά ήταν στην εταιρεία «Goupilator & Company» που εμπορευόταν πίνακες ζωγραφικής στη Χάγη, το Λονδίνο και το Παρίσι.

Στη συνέχεια, βέβαια, επειδή ποτέ του δεν υπήρξε πλούσιος, αναγκάστηκε να κάνει και άλλες δουλειές. Μια από αυτές ήταν ιεροκήρυκας στη βελγική πόλη Μπορινάζ όπου ζούσαν οι εργαζόμενοι ενός ορυχείου μαζί με τις οικογένειες τους.

Σύμφωνα με τους περισσότερους μελετητές της ζωής και του έργου του, εκεί ο Βίνσεντ βαν Γκογκ, βλέπει με τα ίδια του τα μάτια την απόλυτη φτώχεια και τη δυστυχία και αυτό είναι που του «γεννά» την ανάγκη να εκφραστεί μέσα από τη ζωγραφική.

Η ενασχόλησή του με την τέχνη ξεκίνησε όταν ήταν 27 χρονών. Τότε ήταν που πήρε τα πρώτα μαθήματα αλλά γρήγορα ήρθε σε ρήξη με τον δάσκαλό του, τον Άντον Μοβ και έτσι αποφάσισε να μάθει τα πάντα γύρω από τη ζωγραφική... μόνος του.

Ταξίδεψε πολύ, διάβασε περισσότερο και άρχισε να δουλεύει με φυσικά τοπία τα οποία, πάντοτε, ήταν το αγαπημένο του θέμα.

Το 1985 πηγαίνει στην Αμβέρσα προκειμένου να παρακολουθήσει μαθήματα στη φημισμένη Ακαδημία αλλά φεύγει γρήγορα από εκεί γιατί αποβλήθηκε εξαιτίας της συμπεριφοράς του. Την επόμενη χρονιά πήγε στη φημισμένη Μονμάρτη προκειμένου να ζήσει δίπλα στον αδερφό του ο οποίος ήταν επιτυχημένος έμπορος τέχνης.

Εκεί, ο Βίνσεντ βαν Γκογκ έρχεται σε επαφή με σπουδαίους ιμπρεσιονιστές ζωγράφους και επηρεάζεται από αυτούς.

Το 1888 πηγαίνει στην νότια Γαλλία προκειμένου να πάρει έμπνευση από τη ζωή των αγροτών και την φύση. Εκεί ήταν που επινόησε την ιδιαίτερη τεχνική των στροβιλισμών με το πινέλο του (τεχνική που θαυμάσαμε στην «Έναστρη Νύχτα»).

Με αυτή την τεχνική ζωγράφισε και το έργο του «Κόκκινο Αμπέλι» που ήταν ο μοναδικός πίνακας που κατάφερε να πουλήσει εν ζωή, στην τιμή των 400 φράγκων.

Εκείνη την περίοδο γνώρισε και τον Πωλ Γκωγκέν. Οι δυο τους έγιναν στενοί φίλοι και μαζί διατηρούσαν το περίφημο «εργαστήριο του Νότου», στο Αρλ. Και κάπου εκεί αρχίζουν τα προβλήματα.

«Η θλίψη θα διαρκέσει για πάντα»

Μετά από έναν άγριο τσακωμό ανάμεσα στους δυο φίλους, ο Βίνσεντ βαν Γκογκ, εμφάνισε ένα από τα ισχυρότερα ψυχωσικό επεισόδιο. Ήταν 23 Δεκεμβρίου 1888. Στη διάρκεια του τσακωμού ο Βίνσεντ βαν Γκογκ απείλησε με μαχαίρι τον Γκωγκέν, όμως, τελικά έστρεψε στο μαχαίρι στον εαυτό του και έκοψε τον λοβό του αυτιού του!

Στη συνέχεια πήρε το κομμένο αυτί του, το τύλιξε σε μια πετσέτα και πήγε σε έναν οίκο ανοχής δίπλα στο σπίτι του. Εκεί βρήκε τη Ρέιτσελ, μια ιερόδουλη και της είπε να το προσέχει μέχρι να έρθει κάποιος να το ζητήσει!

Στη συνέχεια επέστρεψε στο σπίτι του και εκεί λιποθύμησε. Τον βρήκαν αργότερα, μέσα στα αίματα και τον μετέφεραν σε ένα νοσοκομείο. Η Ρέιτσελ παρέδωσε το κομμένο αυτί στους γιατρούς αλλά δεν κατάφεραν να το «κολλήσουν».

Αργότερα κατέγραψε το γεγονός σε έναν πίνακα με τίτλο «Προσωπογραφία με κομμένο αυτί». Ήταν η προσπάθειά του να απεικονίσει την τιμωρία του, να «ξορκίσει το κακό».

Υπάρχουν πολλές εκδοχές σχετικά με τον λόγο που οδήγησε τον Βίνσεντ βαν Γκογκ να κόψει το αυτί του. Κάποιοι λένε πως ήθελε να τραβήξει την προσοχή του αδερφού του ο οποίος εκείνη την περίοδο είχε αρραβωνιαστεί και εκείνος ένιωθε πως τον χάνει.

Το 1989 η ψυχική του υγεία ήταν σε άθλια κατάσταση. Είχε διαρκώς παραισθήσεις και έτσι αποφασίστηκε αρχικά να νοσηλευτεί σε μια κλινική και στη συνέχεια σε ένα θεραπευτήριο στην Προβηγκία. Είχε συνέχεια επιληπτικές κρίσεις αλλά αυτό δεν τον εμπόδισε να δημιουργεί το ένα έργο μετά το άλλο.

Μέσα σε δυο χρόνια ο Βίνσεντ βαν Γκογκ δημιούργησε περισσότερα από τα μισά έργα του! Ανάμεσα σε αυτά και η «Έναστρη Νύχτα» η οποία στην πραγματικότητα ήταν αυτό που έβλεπε ο βαν Γκογκ από το παράθυρο του δωματίου του.

Όταν ο Βίνσεντ βαν Γκογκ βγήκε από το θεραπευτήριο έπεσε με τα «μούτρα» στη δουλειά αλλά αυτό δεν μπόρεσε να αλλάξει το μη αναστρέψιμο χαρακτήρα που είχαν λάβει, πλέον, τα ψυχικά του προβλήματα. Η κατάθλιψη τον «έτρωγε» και η σκέψη της αυτοκτονίας είχε, πλέον, για τα καλά «καρφωθεί» στο μυαλό του..

Μια ημέρα σαν σήμερα, στις 27 Ιουλίου 1890, αυτοπυροβολήθηκε στο στομάχι. Το σενάριο που θέλει δυο εφήβους να τον πυροβολούν προκειμένου να τον ληστέψουν δεν επιβεβαιώθηκε ποτέ, ούτε βρέθηκε κάποιο ατράνταχτο στοιχείο.

Δύο ημέρες αργότερα, ο Βίνσεντ βαν Γκογκ υπέκυψε στα τραύματά του. Τα τελευταία του λόγια λέγεται πως ήταν «Η θλίψη θα διαρκέσει για πάντα».

Όταν πέθανε βρέθηκε το τελευταίο γράμμα που είχε γράψει ο Βίνσεντ Βαν Γκογκ στον πολυαγαπημένο του αδερφό, τον Τεό. Μέσα από τις γραμμές φαίνεται ξεκάθαρα η ψυχολογική κατάσταση του σπουδαίου ζωγράφου.

«Αγαπημένε μου αδερφέ,

Σ’ ευχαριστώ για το καλό σου γράμμα και για τα 50 φράγκα που περιείχε. Αφού αυτό πάει καλά, που είναι και το κυριότερο, γιατί να επιμείνω σε πράματα δευτερεύουσας σημασίας, μα την πίστη μου, πριν νά 'χουμε την πιθανότητα πως θα κουβεντιάσουμε για δουλειές με πιο ήσυχο κεφάλι, πράμα που μπορεί ν’ αργήσει ακόμα.

Οι άλλοι ζωγράφοι, παρά τα όσα σκέφτονται σχετικά, στέκονται, από ένστιχτο, μακριά απ’ τις συζητήσεις που  γίνονται για το σημερινό εμπόριο. Ε λοιπόν, πραγματικά, δεν μπορούμε να κάνουμε να μιλήσουν παρά μονάχα οι πίνακές μας. Κι όμως, αγαπημένε μου αδερφέ, υπάρχει αυτό που σου έλεγα πάντα και που στο ξαναλέω ακόμα μια φορά – μ’ όλη τη σοβαρότητα που θα μπορούσε να δώσει η προσπάθεια της σκέψης, που είναι επίμονα προσκολλημένη στο να ζητάει να ενεργεί, όσο καλύτερα μπορεί – σου το ξαναλέω λοιπόν, πως πάντα θα σε θεωρώ, πως είσαι κάτι άλλο από απλός έμπορος πινάκων του Κορό και πως μ’ εμένα έχεις το μερτικό σου στην ίδια τη δημιουργία ορισμένων πινάκων, που διατηρούν τη γαλήνη τους ακόμα και στην καταστροφή.

Γιατί αυτού βρισκόμαστε κι αυτού τουλάχιστο βρίσκεται το κυριότερο που θα μπορούσα να είχα για να σου πω, σε μια στιγμή σχετικής κρίσης, σε μια στιγμή που τα πράματα είναι πολύ τεντωμένα ανάμεσα σ’ εμπόρους πινάκων, καλλιτεχνών πεθαμένων και καλλιτεχνών ζωντανών. Ε λοιπόν, στη δουλειά μου διακινδυνεύω τη ζωή μου, και το λογικό μου μισοβούλιαξε μέσα σ’ αυτή. Ναι, μα συ δεν είσαι έμπορος ανθρώπων, απ’ όσο ξέρω, και βρίσκω πως μπορείς να λάβεις μέρος, ενεργώντας πραγματικά με ανθρωπιά. Μα τι τα θες;».

Ο αδερφός του, πέθανε έξι μήνες αργότερα από τη στεναχώρια του. Πριν πεθάνει, ωστόσο, με τη βοήθεια της συζύγου του είχε καταφέρει να σώσει το μεγαλύτερο μέρος από το έργο του Βίνσεντ βαν Γκογκ.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.