Γιατί όλοι ετοιμάζονται για το ντοκιμαντέρ του Netflix για τη ζωή τους;

Αν έχεις περάσει έστω και λίγα λεπτά στο TikTok τις τελευταίες εβδομάδες, είναι πολύ πιθανό να έχεις συναντήσει το trend «Me preparing for my Netflix documentary about surviving my narcissistic ex - escaping a cult - losing both my parents».

 Οι χρήστες κάθονται μπροστά στην κάμερα, με σοβαρό ύφος, σαν να δίνουν συνέντευξη για ντοκιμαντέρ του Netflix. Η σκηνή θυμίζει τα αμέτρητα true crime και τα βιογραφικά ντοκιμαντέρ που έχουν κατακλύσει τις streaming πλατφόρμες. Μια καρέκλα μπροστά στην κάμερα, σταθερό βλέμμα και μια ιστορία που περιμένει να ειπωθεί.

Μόνο που, αντί για μια πραγματική παραγωγή, συμβαίνει κάτι αστείο. Ή, τουλάχιστον, έτσι φαίνεται με την πρώτη ματιά.

Γιατί όλοι έχουν υποθετικά ντοκιμαντέρ

Γιατί όσο περισσότερο παρακολουθεί κανείς το trend, τόσο πιο έντονα διαπιστώνει ότι τα «υποθετικά ντοκιμαντέρ» δεν αφορούν αστείες καταστάσεις ή καθημερινές ατυχίες. Πολλοί χρήστες αναφέρονται σε προσωπικές τραυματικές τους εμπειρίες, όπως διαζύγια, κακοποιητικές σχέσεις, πένθος, ψυχική υγεία, οικογενειακά τραύματα ή εμπειρίες που σημάδεψαν τη ζωή τους.

Και κάπου εκεί το αστείο αποκτά μια δεύτερη ανάγνωση. Δεν γελάμε με το τραύμα. Γελάμε με τον τρόπο που έχουμε μάθει να το αφηγούμαστε.

Οι προσωπικές ιστορίες πολλαπλασιάζονται

Τα τελευταία χρόνια οι προσωπικές ιστορίες έχουν μετατραπεί σε μία από τις πιο δημοφιλείς μορφές περιεχομένου. Podcasts, YouTube, TikTok και streaming πλατφόρμες έχουν δημιουργήσει μια κουλτούρα στην οποία η προσωπική εμπειρία αφηγείται.

Τα true crime έγιναν ένα από τα μεγαλύτερα τηλεοπτικά είδη. Τα βιογραφικά ντοκιμαντέρ για διασημότητες πολλαπλασιάστηκαν. Οι ιστορίες ανθρώπων που επέζησαν από κακοποίηση, ήταν θύματα οικονομική απάτη ή ήταν κάποτε μέλη κάποιας αίρεσης μετατράπηκαν σε σειρές εκατομμυρίων θεατών.

Το αποτέλεσμα είναι ότι η αισθητική του ντοκιμαντέρ έχει ξεφύγει από την τηλεόραση και έχει περάσει στον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζουμε τον εαυτό μας. Σαν πάντα να υπάρχει μια κάμερα που καταγράφει τη ζωή μας.

Η ζωή αποκτά επεισόδια

Οι άνθρωποι κατανοούν τη ζωή τους μέσα από αφηγήσεις. Δεν θυμόμαστε τα γεγονότα σαν μια λίστα από ημερομηνίες, αλλά σαν ιστορίες με αρχή, μέση και τέλος. Ίσως αυτό εξηγεί γιατί το συγκεκριμένο trend λειτουργεί τόσο καλά. Δεν χρειάζεται να έχει υπάρξει πραγματική παραγωγή, αλλά αρκεί η ιδέα ότι η ζωή μας θα μπορούσε να αποτελέσει επεισόδιο.

Ότι ο δύσκολος χωρισμός, η απώλεια ενός γονιού ή μια τοξική σχέση δεν είναι μόνο γεγονότα που συνέβησαν κάπου, κάποτε, αλλά κεφάλαια μιας ιστορίας με αρχή, κορύφωση και ιδανικά λύτρωση. Είναι ένας τρόπος να οργανώνουμε το χάος της εμπειρίας μέσα από τη μορφή της αφήγησης.

Το σύνδρομο του «main character»

Τα τελευταία χρόνια χρησιμοποιούμε όλο και περισσότερο τον όρο «main character» για να περιγράψουμε την τάση να αντιμετωπίζουμε τη ζωή μας σαν ταινία, με εμάς στον πρωταγωνιστικό ρόλο. Το trend των «Netflix documentaries» μοιάζει να είναι η φυσική συνέχεια αυτής της λογικής. 

Δεν αρκεί πλέον να είμαστε οι πρωταγωνιστές της ζωής μας. Γινόμαστε και οι αφηγητές της. Σαν να κοιτάμε τον εαυτό μας από απόσταση, μέσα από το βλέμμα ενός σκηνοθέτη που ψάχνει το πιο δραματικό, το πιο συγκινητικό, το πιο αποκαλυπτικό σημείο της ιστορίας.

Είναι κακό αυτό;

Όχι απαραίτητα.

Μάλλον συμβαίνει και το αντίθετο. Όταν χιλιάδες άνθρωποι μοιράζονται ιστορίες για το πένθος, έναν δύσκολο χωρισμό ή μια κακοποιητική σχέση μέσα από την ίδια φόρμα, δημιουργείται η αίσθηση ενός κοινού βιώματος. Το TikTok λειτουργεί ταυτόχρονα ως σκηνή αυτοέκθεσης και ως χώρος όπου πολλοί αναγνωρίζουν κομμάτια του εαυτού τους στις εμπειρίες των άλλων. Το χιούμορ γίνεται συχνά ο τρόπος να ειπωθούν πράγματα που διαφορετικά θα ήταν πολύ δύσκολο να ειπωθούν.

Άλλωστε. η αφήγηση ήταν πάντοτε ένας τρόπος με τον οποίο οι άνθρωποι έδιναν νόημα στις δύσκολες εμπειρίες τους. Η λογοτεχνία, το θέατρο και ο κινηματογράφος είναι γεμάτα από ιστορίες που γεννήθηκαν μέσα από τον πόνο. 

Η διαφορά είναι ότι σήμερα αυτή η διαδικασία γίνεται δημόσια και σχεδόν σε πραγματικό χρόνο. Μια εμπειρία που κάποτε θα έφτανε μέχρι τα αυτιά των πιο κοντινών μας ανθρώπων ή στις σελίδες ενός ημερολογίου, πλέον μετατρέπεται σε βίντεο, που μπορεί να λάβει εκατοντάδες σχόλια, να κοινοποιηθεί και να γίνει μέρος της συλλογικής κουλτούρας του διαδικτύου.

Το Netflix ως πολιτισμική γλώσσα

Η αλήθεια είναι πως το Netflix δεν ήταν ποτέ το θέμα. Το trend θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει οποιαδήποτε πλατφόρμα. Αυτό που συμβολίζει στην πραγματικότητα είναι ο συγκεκριμένος τρόπος αφήγησης.

Αργές λήψεις. Συνεντεύξεις. Αρχειακό υλικό. Δραματική μουσική. Η αποκάλυψη ότι όσα είδαμε στην αρχή αποκτούν διαφορετικό νόημα στο τέλος.

Αυτή η αφηγηματική τεχνική έχει γίνει τόσο οικεία, ώστε πλέον τη χρησιμοποιούμε για να μιλήσουμε ακόμη και για τον ίδιο μας τον εαυτό. Το «Me preparing for my Netflix documentary about…» μας διαβεβαιώνει ότι δεν ζούμε μόνο τις εμπειρίες μας, αλλά τις μετατρέπουμε συνεχώς σε ιστορίες.

Αυτός είναι μάλλον ένας νέος τρόπος να αντιμετωπίζουμε τις δυσκολίες μας. Δεν προσποιούμαστε πια ότι δεν συνέβησαν, αλλά τις τοποθετούμε μέσα σε μια αφήγηση όπου, κάποια στιγμή, θα μπορούμε να κοιτάξουμε πίσω και να πούμε πως ήταν απλώς ένα ακόμη επεισόδιο σε κάποια «σεζόν» της ζωής μας.

Και τελικά να πιστέψουμε ότι ακόμη και οι πιο δύσκολες στιγμές της ζωής μας μπορούν κάποτε να αποκτήσουν συνοχή, νόημα και ανθρώπους που θα τις καταλάβουν.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.