«Πολύτιμη η συμβολή του για την ειρήνη»: Όταν ο Βενιζέλος πρότεινε τον Κεμάλ για το Νόμπελ

«Έχοντας, από την επαύριον κιόλας της Μικρασιατικής Καταστροφής, διακρίνει τη δυνατότητα μιας συνεννόησης με την αναγεννημένη Τουρκία, η οποία προέκυψε από τον πόλεμο ως εθνικό κράτος, της τείναμε το χέρι, το οποίο εκείνη αποδέχθηκε με ειλικρίνεια» σημειώνει ο Ελευθέριος Βενιζέλος στην επιστολή που έστειλε στην επιτροπή για τα βραβεία Νόμπελ το 1934.

Η αρχή μιας δύσκολης φιλίας

Δώδεκα χρόνια μετά την Μικρασιατική Καταστροφή, τη βίαιη έξωση του ελληνισμού της Ιωνίας και την αναγκαστική ανταλλαγή πληθυσμών, οι δύο άσπονδοι εχθροί μετατράπηκαν σε φίλους.

Όλοι μας ανεξαιρέτως γνωρίζουμε τις πράξεις του Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ. Ο ιδρυτής του σύγχρονου τουρκικού κράτους, ο «πατέρας» της Τουρκίας του 20ού αιώνα, έχει βεβαρημένο παρελθόν. Και ο Βενιζέλος το γνώριζε καλά αυτό. Όπως γνώριζε καλά πως αν δεν υπάρχει συνεννόηση ή διάλογος με την Τουρκία, το μέλλον θα είναι δυσοίωνο. 

Είναι κάτι που το σημειώνει στην επιστολή του που περιγράφει, μεταξύ άλλων, τον Κεμάλ ως «μεγάλο μεταρρυθμιστή». Τονίζει πως για αιώνες υπήρχε κατάσταση πολέμου ανάμεσα στην Ελλάδα και την Τουρκία, στην ευρύτερη περιοχή όπου δέσποζε η Οθωμανική Αυτοκρατορία γενικότερα. Αυτά, σύμφωνα με τον Βενιζέλο, ανήκουν στο χθες.

Οι ελληνοτουρκικές σχέσεις έχουν περάσει από σαράντα κύματα. Το 1930 όμως, ο Βενιζέλος οραματίστηκε κάτι διαφορετικό και κάτι που θα του κόστιζε εκλογικά. Η υπογραφή του ελληνοτουρκικού συμφώνου στην Άγκυρα τον Οκτώβριο του ίδιου έτους περιγράφεται από τις εφημερίδες της εποχής ως ο θεμέλιος λίθος της ελληνοτουρκικής φιλίας. Στο ίδιο πλαίσιο, εντάσσεται και η πρότασή του για το Νόμπελ Ειρήνης.

Το κλίμα ήταν πανηγυρικό. Η δημοσιογράφος Ελένη Βλάχου βρισκόταν τότε στην Άγκυρα συνοδεύοντας τον πατέρα της, Γεώργιο Βλάχο, εκδότη της Καθημερινής. Περιγράφει πως η αίσθηση που υπήρχε ήταν μοναδική. Οι ελληνοτουρκικές σχέσεις έμπαιναν σε μια νέα φάση και ο κύκλος της βίας έκλεινε οριστικά. Έτσι νόμιζαν οι άνθρωποι της εποχής τουλάχιστον. Έτσι νόμιζε και ο Βενιζέλος. 

«Στην υγειά της Ελλάδας»

Στις συναντήσεις, είχε απέναντί του τον πρωθυπουργό της Τουρκίας, Ισμέτ Ινονού. Και οι δύο είχαν αίσθηση της βαρύτητας των στιγμών. Κατά τη στιγμή της υπογραφής, ο Ινονού διακόπτει τον Βενιζέλο λέγοντάς του πως «είμαστε πολύ περήφανοι για το έργο που επιτελούμε». Στη δεξίωση που ακολούθησε, φαινόταν σαν οι δύο λαοί να μην είχαν βρεθεί ποτέ στα όπλα ούτε να τους χώριζαν ουσιαστικές διαφορές. Βενιζέλος και Ινονού ύψωναν τα ποτήρια τους ευχόμενοι υγεία ο ένας στον άλλον.

Διαβάστε ακόμη: Συνάντηση Μητσοτάκη-Ερντογάν σε θετικό κλίμα: «Καιρός να αρθεί κάθε απειλή που έρχεται από το παρελθόν»

Ο Βενιζέλος έλεγε πως τίποτα δεν χωρίζει πια Ελλάδα και Τουρκία. Ο Κεμάλ, συμμεριζόμενος τον ενθουσιασμό, είχε δώσει εντολή να σημαιοστολιστεί η Άγκυρα και σύμφωνα με τους συνεργάτες του, είχε σε μεγάλη εκτίμηση τον Έλληνα ηγέτη.

Τόσο με την υπογραφή του συμφώνου όσο και την πρόταση για το Νόμπελ Ειρήνης στον Κεμάλ Ατατούρκ, ο Ελευθέριος Βενιζέλος πίστευε ότι «έκλεινε» λογαριασμούς του χθες. Το μέλλον θα τον διέψευδε.

Ίσως θα μπορούσαμε να αναρωτηθούμε. Όσα δεν λύνει η Ιστορία, τα λύνει η διπλωματία;

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.