Ένα πάλκο, καπνός, κρασοπότηρα και μια ρεμπέτικη πενιά να δίνει τον ρυθμό. Για περισσότερες από έξι δεκαετίες, η ελληνική κοινωνία χόρευε ζεϊμπέκικο πάνω στα συντρίμμια μιας δολοφονημένης γυναίκας. Το 1961, «Τα νέα της Αλεξάνδρας» σε στίχους και μουσική του Κώστα Γιαννίδη και ερμηνεία του Βαγγέλη Περπινιάδη, έγινε ο απόλυτος λαϊκός ύμνος.
Το κοινό σιγοτραγουδούσε με πάθος για μια «διεφθαρμένη» γυναίκα που πρόδωσε την ανδρική τιμή, νομιμοποιώντας στη συλλογική συνείδηση την εκδίκηση απέναντί της. Όμως, πίσω από την εθιστική μελωδία και τον βολικό μύθο, κρυβόταν μια πραγματικότητα ποτισμένη στο αίμα, η οποία αποκαλύπτει το πιο σκοτεινό πρόσωπο της πατριαρχίας.
Οι στίχοι:
Στ' ορκίζομαι Βαγγέλη μου, για κάτσε να τα πούμε στο τάβλι αυτό που παίζουμε, στο ούζο που θα πιούμε στ' ορκίζουμαι Βαγγέλη μου, Βαγγέλη, να σε θάψω αυτήν θα την εκδικηθώ, αυτή θα την εκάψω Για άκουσε τα νέα της Αλεξάνδρας που μου 'λεγε δεν ξέρω τι θα πει άντρας Και χτες απομεσήμερο, που βγήκε να ψωνίσει η ώρα πήγε οκτώμισι κι ακόμα να γυρίσει και ψάχνοντας και ψάχνοντας, την βρήκα στου Μιχάλη να παίρνει τα σκονάκια της μαζί με τον μπακάλη Αυτά λοιπόν τα νέα της Αλεξάνδρας που μου 'λεγε δεν ξέρω τι θα πει άντρας Και σήμερα ξεκίνησε να πάει για την μοδίστρα που κάθεται σ' ένα στενό, κοντά στην Bαγγελίστρα και μου παν πως την είδανε να βγαίνει χέρι-χέρι μαζί με τον Χαράλαμπο από το Ροζικλέρι Αυτά λοιπόν τα νέα της Αλεξάνδρας που μου 'λεγε δεν ξέρω τι θα πει άντρας
Το αίμα πίσω από το σουξέ
Η αληθινή Αλεξάνδρα δεν ήταν η γυναίκα ελαφρών ηθών που περιέγραφε το τραγούδι. Η 21χρονη Αλεξάνδρα Μυλωνάκου ήταν ένα νεαρό κορίτσι που άφησε πίσω της τη Μάνη για να έρθει στην Αθήνα με ένα όνειρο, να σπουδάσει ραπτική.
Διαβάστε ακόμα: Για ποια γυναίκα έγραψε ο Σωκράτης Μάλαμας την Πριγκηπέσσα
Φιλοξενήθηκε στο σπίτι συγγενών της στο Αιγάλεω, αναλαμβάνοντας παράλληλα χρέη οικονόμου για να ξεπληρώσει τη στέγη της. Η ζωή της ήταν μετρημένη, οι μόνες της διαδρομές ήταν από το σπίτι στη μοδίστρα και πίσω.
Ήταν αρραβωνιασμένη με έναν ναύτη, βαθιά ερωτευμένη, και μετρούσε αντίστροφα τις μέρες για τον γάμο της, ο οποίος είχε οριστεί για τις 23 Απριλίου.
Όμως, το σπίτι που υποτίθεται πως της παρείχε προστασία, είχε μετατραπεί σε φυλακή. Ο θείος της, Γ. Μυλωνάκος, την παρενοχλούσε συστηματικά. Η Αλεξάνδρα δεχόταν αφόρητη πίεση και ανήθικες προτάσεις, ζώντας καθημερινά με τον φόβο μέσα στο ίδιο της το δωμάτιο.
Διαβάστε ακόμα: Ό,τι και να συμβεί σε μια γυναίκα, φταίει
Το χρονικό μιας προαναγγελθείσας γυναικοκτονίας
Το νήμα της ζωής της κόπηκε βίαια ένα κυριακάτικο πρωινό. Ο θείος της, αφού πέρασε το προηγούμενο βράδυ διασκεδάζοντας, επέστρεψε τα ξημερώματα στο σπίτι. Πλησίασε την Αλεξάνδρα, η οποία κοιμόταν δίπλα στον αδερφό της, και αποπειράθηκε να τη βιάσει.
Η νεαρή κοπέλα πάλεψε. Αντιστάθηκε με όλη της τη δύναμη στον κακοποιητή της. Η ηρωική της άρνηση να ενδώσει, απαντήθηκε με μια σφαίρα. Ο θείος της την εκτέλεσε εν ψυχρώ με το κυνηγετικό του όπλο, μπροστά στα μάτια της συζύγου και των κοριτσιών του που ξύπνησαν από τον κρότο.
Διαβάστε ακόμα: Ο άνθρωπος που άναψε τσιγάρο στο εκτελεστικό απόσπασμα και έγινε τραγούδι του Θανάση Παπακωνσταντίνου
Τρεις ώρες μετά, ο δολοφόνος παραδόθηκε στη Χωροφυλακή, παίζοντας το χαρτί που η κοινωνία της εποχής ήταν έτοιμη να αποδεχτεί: επικαλέστηκε το «έγκλημα τιμής». Ισχυρίστηκε ψευδώς ότι ο αρραβωνιαστικός της Αλεξάνδρας την είχε εγκαταλείψει επειδή δήθεν ανακάλυψε ότι «είχε διαφθαρεί».
Ο αρραβωνιαστικός της, ωστόσο, διέψευσε κατηγορηματικά τον θύτη, δηλώνοντας πως ουδέποτε είχε αμφισβητήσει την αφοσίωσή της.
Παρ' όλα αυτά, ο αστικός μύθος λέει πως τους αρχικούς στίχους του τραγουδιού τους έγραψε ο ίδιος ο δολοφόνος μέσα στη φυλακή, παραδίδοντάς τους στον Γιαννίδη για να «δικαιώσει» την πράξη του.
Διαβάστε ακόμα: Για ποια γυναίκα γράφτηκε ο θρυλικός «Πασατέμπος» του Μανώλη Χιώτη
«Αυτά είναι τα νέα της Αλεξάνδρας, που ζούσε στο πετσί της, τη λέξη άνδρας»
Χρειάστηκε να περάσουν εξήντα ολόκληρα χρόνια για να αποκατασταθεί η μνήμη της. Τον Ιούνιο του 2021, η σκηνοθέτις Βάσια Ντούλια και η ερμηνεύτρια Σεμέλη Παπαβασιλείου αποφάσισαν να γκρεμίσουν την πατριαρχική αφήγηση. Σε ένα εξαιρετικό reclaim, το τραγούδι γράφτηκε από την αρχή, αυτή τη φορά με τον φακό στραμμένο στην αλήθεια του θύματος.
Ο «Βαγγέλης» εξαφανίζεται και τη θέση του παίρνει η «Μαρίκα». Η νέα εκδοχή αφηγείται την ιστορία της κάθε Αλεξάνδρας που ασφυκτιά κάτω από το βάρος της έμφυλης βίας, μετατρέποντας το ζεϊμπέκικο του θύτη σε έναν ύμνο γυναικείας αλληλεγγύης.
Όπως συγκλονιστικά ερμηνεύει η Σεμέλη Παπαβασιλείου.
Οι στίχοι:
Καημένη μου, Μαρίκα μου Για κάτσε να τα πούμε Για το κορμί που κλαίουμε Και το μοιρολογούμε
Ένα κορμί που φύλαγε Μια ανδρική ιδέα Και μια μικρή το έσπασε Και το 'θαψε στη γαία Για άκουσε τα νέα της Αλεξάνδρας Που ζούσε κάθε μέρα, τι θα πει άνδρας Για άκουσε τα νέα της Αλεξάνδρας Που ζούσε κάθε μέρα, τι θα πει άνδρας Τα δυο τους παγιδεύτηκαν Σε γάμο μιλημένο Στον κόσμο αξιέπαινο Μα μέσα πληγωμένο Και είναι πληγές που κρύβονται Και σιωπηλά πονούνε Και σαν κραυγή προσμένουνε Μια μέρα για να βγούνε Αυτά λοιπόν τα νέα της Αλεξάνδρας Που έσερνε στις πλάτες, τη λέξη άνδρας Αυτά λοιπόν τα νέα της Αλεξάνδρας Που έσερνε στις πλάτες, τη λέξη άνδρας Εχθές κατά το σούρουπο Στο σπίτι μεθυσμένος Την είδε σαν καθρέφτη του Και χτύπαγε με μένος Και αυτή καθώς εράγιζε Και πήγαινε να σπάσει Με ένα κομμάτι μυτερό Δικό του τονε σφάζει Αυτά είναι τα νέα της Αλεξάνδρας Που ζούσε στο πετσί της, τη λέξη άνδρας Αυτά είναι τα νέα της Αλεξάνδρας Που ζούσε στο πετσί της, τη λέξη άνδρας Και εμείς όπου τον κλαίουμε Σαν μάνα και αδελφή του Να αναπαυτεί ελπίζουμε Στο χώμα η ψυχή του Μα πιο πολύ ελπίζουμε Των γυναικών τα πάθη Στα χέρια που τα τρέφουνε Να γίνουνε αγκάθι Αυτά λοιπόν τα νέα της Αλεξάνδρας Που θα έπρεπε να ξέρει, ο κάθε άνδρας
Δεν υπάρχει χώρος για άλλοθι όταν μιλάμε για ανθρώπινες ζωές, ούτε ελαφρυντικά μεταμφιεσμένα σε «λόγους τιμής».
Η τέχνη έχει τη δύναμη είτε να συγκαλύπτει τα εγκλήματα είτε να τα ξεγυμνώνει. Ήρθε η ώρα να πάψουμε να χορεύουμε στους ρυθμούς των δολοφόνων και να αρχίσουμε να τραγουδάμε για τα κορίτσια που πάλεψαν στο σκοτάδι. Για την Αλεξάνδρα και για κάθε Αλεξάνδρα, το τραγούδι πλέον ανήκει σε εκείνες.
Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.
