Η ψυχογενής ανορεξία στα χρόνια και τα πρότυπα ομορφιάς των social media

Η υπερβολική ενασχόληση με τα social media και η κατάχρηση των νέων φαρμάκων κατά της παχυσαρκίας επαναφέρουν στη «μόδα» τις πολύ αδύνατες σιλουέτες, με κάθε κόστος, ακόμα και μη αναστρέψιμη βλάβη στην υγεία.

Για τους κινδύνους που παραμονεύουν όχι μόνο για τις νέες γυναίκες αλλά και για τους άνδρες, συνομιλούμε με την Δρα. Εύα Σαλαμινίου-Γκέκα, Ειδική Επιστημονική Σύμβουλο της Οργάνωσης «ΑΝΑΣΑ», μιας ελληνικής πρωτοβουλίας της ηθοποιού Ζέτας Δούκα, για την αντιμετώπιση των διαταραχών πρόσληψης τροφής, που πρόσφατα «ενηλικιώθηκε» έχοντας κλείσει 18 χρόνια λειτουργίας.

Αν όμως η «ΑΝΑΣΑ» μεγαλώνει, δυστυχώς το ίδιο ισχύει για το ποσοστό των ατόμων (γυναικών κυρίως) που νοσούν στην Ελλάδα με διαταραχές πρόσληψης τροφής, οι οποίες δεν πρέπει να υποεκτιμούνται γιατί μια εξ αυτών, η νευρογενής ανορεξία, έχει την υψηλότερη θνησιμότητα από όλα τα ψυχιατρικά νοσήματα.

Έχουν αυξηθεί τα τελευταία χρόνια οι διαταραχές πρόσληψης τροφής στην πατρίδα μας;

Η επιστημονική τεκμηρίωση της αύξησης των διαταραχών πρόσληψης τροφής στην Ελλάδα θα προϋπέθετε την διεξαγωγή αξιόπιστων  σχετικών επιδημιολογικών μελετών. Κάτι τέτοιο δυστυχώς δεν υπάρχει για την χώρα μας, όμως στην πανδημία από προσωπική εμπειρία όσοι δουλεύουμε με ασθενείς που είχαν διατροφικές διαταραχές διαπιστώσαμε ότι υπήρξαν πολλές υποτροπές.

Άνθρωποι που για 10 χρόνια δεν τους είχαμε δει (είχαν αποθεραπευθεί) επέστρεψαν στα γραφεία μας  και σε ορισμένες περιπτώσεις ήρθαν και τα παιδιά τους. Όλα τα ψυχιατρικά νοσήματα αυξήθηκαν στην πανδημία, ειδικά στον παιδικό και νεανικό πληθυσμό.  Επίσης θα πρέπει να τονιστεί ότι στην πανδημία δουλέψαμε σε «αχαρτογράφητα νερά», όλοι μας. Όλοι οι επιστήμονες, όλοι οι πολίτες βρίσκονταν σε αχαρτογράφητα νερά  και αυτά που ζήσαμε ήταν πρωτοφανή πράγματα, τα οποία πυροδοτούν ψυχιατρικά προβλήματα. 

Διαβάστε ακόμα: Η σημασία διαχείρισης του βάρους στον Σακχαρώδη Διαβήτη τύπου 2

Οι διαταραχές πρόσληψης τροφής πλήττουν περισσότερο κορίτσια και νέες γυναίκες 

Πράγματι η πλειοψηφία των πασχόντων από διαταραχές πρόσληψης τροφής  είναι νεαρά κορίτσια, κυρίως εφηβικής ηλικίας, καθώς και νεαρές ενήλικες γυναίκες. Λιγότερο συχνά βλέπουμε και κορίτσια προεφηβικής ηλικίας. Τα αγόρια μπορούν επίσης να υποφέρουν από διαταραχές πρόσληψης τροφής. Είναι λιγότερο συχνές, αλλά σαφώς υπάρχουν.

Για κάθε άνδρα ή έφηβο ασθενή αντιστοιχούν περίπου 100 γυναίκες. Επίσης οι διαταραχές πρόσληψης τροφής στους άνδρες  ξεκινούν από την στρεβλή έννοια του ποσοστού λιπώδους και μυϊκού ιστού στο σώμα και το πρόβλημα κυρίως τροφοδοτείται  μέσα από τα γυμναστήρια. Έχει δηλαδή  διαφορετική προέλευση από ό,τι των κοριτσιών.

Ουσιαστικά ενώ τα κορίτσια ξεκινούν αυτή τη  διαδρομή προς την νευρογενή ανορεξία επηρεασμένα από στρεβλά «πρότυπα» ομορφιάς, τα αγόρια ξεκινούν μέσα από την μανιώδη γυμναστική και το χώρο του γυμναστηρίου, όπου εκτός των ασκήσεων έρχονται σε επαφή με νόμιμα και παράνομα σκευάσματα για μυϊκό όγκο  που είναι επικίνδυνα γιατί έχουνε υψηλό καρδιαγγειακό ρίσκο.

Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι οι διαταραχές πρόσληψης τροφής εάν δεν αντιμετωπιστούν έγκαιρα και με την κατάλληλη θεραπευτική παρέμβαση εξελίσσονται σε χρόνια διαταραχή και άρα οι πάσχοντες μπορεί να καλύπτουν ολόκληρο το ηλικιακό φάσμα. 

Εδώ πρέπει να σημειωθεί ότι αυτές οι διαταραχές  παρουσιάζουν υψηλό βαθμό θνησιμότητας (έως και 25%) με τους χρονίως πάσχοντες ασθενείς συχνά να καταλήγουν από οργανικές επιπλοκές (καρδιακές παθήσεις, αφυδάτωση, ηπατική δυσλειτουργία), ενώ συχνή αιτία θανάτου είναι και η αυτοκτονία. 

Πόση ζημιά κάνουν στους νέους τα social media μέσω νέων trends σαν το skinny tok (στο Tik Tok) που επαναφέρουν στη «μόδα» τις αδύνατες σιλουέτες;

Η ανθεκτικότητα των νέων στα social media είναι ένα μεγάλο ζητούμενο στη σύγχρονη κοινωνία, όχι μόνο σε σχέση με τις διαταραχές πρόσληψης τροφής, αλλά αναφορικά με πληθώρα ζητημάτων που επηρεάζουν την ψυχοκοινωνική τους ανάπτυξη. Ωστόσο, προτού διερευνήσουμε τον αντίκτυπο των social media ας πάμε πρώτα στα απλά media, που προϋπήρχαν στη ζωή μας,  την τηλεόραση και τον κινηματογράφο, που εδώ και  χρόνια έχουν «χτίσει» μία εικόνα ομορφιάς και επιτυχίας που προβάλει αδύνατες σιλουέτες.

Με τα social media μπορεί να αυξήθηκε η προβολή του αδύνατου σώματος αλλά ταυτόχρονα αυξήθηκε και η  προβολή της σιλουέτας με περισσότερες καμπύλες όπως των Καρντάσιαν, οπότε ίσως να έχει επιτευχθεί μια εξισορρόπηση στην εποχή των social media και τα πράγματα να μην είναι τόσο αρνητικά.  

Μήπως φοβάστε ότι με τα νέα φάρμακα κατά της παχυσαρκίας ενδέχεται να δημιουργηθεί μια νέα τάση για ολοένα και πιο αδύνατα σώματα με κάθε κόστος; 

Η χρήση αυτών των φαρμάκων με μόνο στόχο την επίτευξη του αδύνατου σώματος και χωρίς την τακτική παρακολούθηση του ιατρού, είναι λανθασμένη και θα πρέπει να αποφεύγεται. Δεν πρέπει να δίνονται αυτά τα φάρμακα για να χάσει κάποιος 5, 7 ή 10 κιλά. Η μακροχρόνια λήψη τους επιβαρύνει  το πάγκρεας και θα πρέπει να κάνουμε σωστότερη διατροφή και να ασκούμαστε παραπάνω για να χάσουμε μερικά κιλά. 

Πόσο δύσκολη είναι η διάγνωση των διαταραχών πρόσληψης τροφής, ισχύει ότι «κρύβονται» οι ασθενείς;  

Η διαγνωστική διαδικασία θα πρέπει να γίνεται μόνο από επαγγελματίες υγείας με σχετική εμπειρία στις διαταραχές πρόσληψης τροφής οπότε και ακολουθείται συγκεκριμένο διαγνωστικό πρωτόκολλο και μεθοδολογία. Συνήθως χρειάζονται περισσότερα από 1 διαγνωστικά ραντεβού όπου και συνεκτιμώνται όλες οι σχετικές παράμετροι. Η άρνηση της ασθένειας και της ύπαρξης προβλήματος είναι μέρος της κλινικής συμπτωματολογίας των διαταραχών πρόσληψης τροφής,  άρα κάτι με το οποίο ο έμπειρος επαγγελματίας υγείας είναι απόλυτα εξοικειωμένος. Η πιθανότητα να μπορέσει ένας/μια ασθενής να «κρυφτεί» εάν πληρούνται τα παραπάνω είναι από ελάχιστη μέχρι σχεδόν ανύπαρκτη. 

Σε κάθε περίπτωση όμως ο στόχος δεν είναι να πιάσουμε ή να αποκαλύψουμε τον ασθενή που προσπαθεί να κρυφτεί, αλλά να χτίσουμε μια σχέση εμπιστοσύνης με αυτόν και τους οικείους του, έτσι ώστε να διευκολυνθεί το επόμενο στάδιο που είναι αυτό της θεραπευτικής διαδικασίας. Επίσης, πρέπει να σημειωθεί ότι οι ασθενείς συχνά προσπαθούν να  κρυφτούν γιατί κατακλύζονται από αισθήματα ντροπής και ενοχής, καθώς και από ένα γενικευμένο αίσθημα ότι δεν αξίζουν φροντίδας.

Υπάρχουν υποτροπές; Μπορεί να περιγραφεί ένα συγκεκριμένο προφίλ ασθενούς που είναι πιο επιρρεπές στις υποτροπές;

Ναι, δυστυχώς οι υποτροπές αποτελούν ένα όχι σπάνιο φαινόμενο. Δεν υπάρχει συγκεκριμένο προφίλ του/ της ασθενούς που έχει περισσότερες πιθανότητες. Αντίθετα, η θεραπευτική αντιμετώπιση λαμβάνει υπόψη αυτή την πιθανότητα και ο επαγγελματίας ψυχικής υγείας δουλεύει με τον/την ασθενή με στόχο την πρόληψη μιας πιθανής υποτροπής.

Αυτό λαμβάνει χώρα στα τελευταία στάδια και ενώ ο/η ασθενής οδεύει προς την ολοκλήρωση της θεραπείας. Επίσης ο/η ασθενής μαθαίνει να αναγνωρίζει στον εαυτό του σημεία που μπορεί να προδίδουν μια επικείμενη υποτροπή, έτσι ώστε να ζητήσει έγκαιρα βοήθεια.  Αν οι διαταραχές πρόσληψης τροφής διαγνωστούν έγκαιρα και αντιμετωπιστούν σωστά, υπάρχει πολύ υψηλή πιθανότητα, άνω του 80% το άτομο να θεραπευτεί πλήρως και να ζήσει μια απολύτως παραγωγική και φυσιολογική ζωή. 

Αυτό το άρθρο στο Reader δεν παρέχει ιατρικές συμβουλές και σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να υποκαταστήσει τη γνωμάτευση ενός ιατρού. Για οποιοδήποτε πρόβλημα υγείας έχετε, θα πρέπει να απευθυνθείτε σε κάποιο επαγγελματία υγείας.