Ο κωμικοτραγικός τρόπος που διδάσκονται τα Λατινικά στα ελληνικά σχολεία

Σκεφτείτε ότι μαθαίνετε μία γλώσσα και εξετάζεστε σε αύτη, ότι μαθαίνετε τους κανόνες της γραμματικής της αλλά και τις εξαιρέσεις στους κανόνες αυτούς. Σκεφτείτε επίσης ότι μαθαίνετε τα πρωτόκλιτα, τα δευτερόκλιτα, τα τριτόκλιτα, τα τεταρτόκλιτα και τα πεμπτόκλιτα. Να πιάνετε ακόμα και μερικά που στην ουσία δεν ανήκουν σε καμία από τις πέντε (!) παραπάνω κατηγορίες.

Σκεφτείτε, λοιπόν, να πιάνετε όλη αυτή τη γραμματική μίας γλώσσας, με κανόνες που πιθανόν να μη γνώριζαν ούτε εκείνοι που την είχαν ως μητρική, αλλά ταυτόχρονα να μη καταλαβαίνετε απολύτως τίποτα από αυτή. Όχι μόνο σε επίπεδο κατανόησης κειμένου αλλά πρακτικά σε επίπεδο του τι σήμαινε και τι σημαίνει η συγκεκριμένη γλώσσα για τη δυτική σκέψη κτλ.

Αυτό ακριβώς συμβαίνει στο μάθημα των Λατινικών του οποίου ο τρόπος διδασκαλίας έχει αλλάξει ελάχιστα από τα μακρινά εκείνα χρόνια του 2008 κατά τα οποία και εγώ εξετάστηκα, τρόφιμος της θεωρητικής κατεύθυνσης, στην τότε εκδοχή των Πανελληνίων Εξετάσεων.

Και ομολογουμένως είναι τρομακτικά κοινότυπο να γράφεις για κάτι που έχει γραφτεί και θα γράφεται εις τους αιώνας των αιώνων, αλλά συγκεκριμένα όσον αφορά τα Λατινικά, το πράγμα αγγίζει τα όρια της παράνοιας. Μίας παράνοιας που δυστυχώς, δείχνει και τον τρόπο που αντιμετωπίζουμε συχνά και τη διδασκαλία της δικής μας γλώσσας, παρότι εκεί, τουλάχιστον, έχουν γίνει σημαντικά βήματα προς τα μπροστά.

Ο τρόπος που διδάσκονται τα Λατινικά στα σχολεία

Χοντρικά, για όποιον/-α δεν γνωρίζει, τα λατινικά είναι ένα μάθημα το οποίο λειτουργεί ως εξής: Μικρά αποσπάσματα από κείμενα, διαλεγμένα σχεδόν τυχαία, δίνονται στους μαθητές (τα λεγόμενα «γνωστά», εδώ δεν υπάρχει το άγνωστο των αρχαίων ελληνικών). Τα κείμενα αυτά δεν έχουν κάτι που να κάνει τον μαθητή να καταλάβει έστω γιατί τα διδάσκεται. 

Δεν είναι ούτε σπουδαία λογοτεχνία ούτε είναι δικανικοί λόγοι ούτε ιστοριογραφία ούτε καν καθημερινά γραφειοκρατικά και νομικά έγγραφα ή πολιτικοί λόγοι. Είναι λίγο από όλα.

Διαβάστε Επίσης: Μία λέξη που έλεγαν γλυκά οι γιαγιάδες μας, στα τουρκικά σήμαινε κάτι υβριστικό

Σε τέτοιον βαθμό μπερδεμένα που ουσιαστικά οι μαθητές δεν ξέρουν καν τους συγγραφείς τους. Αναφέρονται σε αυτά με αριθμούς: «φέτος θα πέσει το Κείμενο 16 ή το Κείμενο 19». Λες και μιλάμε για Πρωτόκολλα στον ΕΦΚΑ. Αν δείτε τα θέματα εξετάσεων (και) φέτος θα δείτε δύο απόσπασμα στα λατινικά που δεν έχουν ούτε συγγραφέα, ούτε από πού επιλέχθηκαν ούτε πότε γράφτηκαν.

Τα κείμενα αυτά, λοιπόν, τα παίρνουν καθηγητές και φροντιστήρια και τους αλλάζουν τον αδόξαστο. Κάθε λέξη αναλύεται σε εμμονικό βαθμό. Από τη γραμματική της μέχρι τον συγκεκριμένο ρόλο που έχει στη σύνταξη της συγκεκριμένης πρότασης στην οποία χρησιμοποιείται. Τι σημαίνει, σε ποια κλίση ανήκει, πώς γράφεται η δοτική πληθυντικού της.

Δεν φταίνε φυσικά οι καθηγητές και τα φροντιστήρια. Το μέλλον των 18χρονων ανθρώπων κρίνεται σε κάποιον βαθμό από αυτές τις δοτικές πληθυντικού. Δεν είναι η Γ’ Λυκείου καιρός για να κάνεις τo Dead Poets Society. Το έχω ζήσει και από την πλευρά του διδάσκοντος όλο αυτό.

Οι μαθητές/τριες παίρνουν, λοιπόν, αυτά τα κείμενα και ουσιαστικά αποστηθίζουν τη μετάφρασή τους, η οποία -ξεκομμένη καθώς είναι- συνήθως δεν βγάζει απολύτως κανένα νόημα. Μετά αποστηθίζουν πώς κλίνονται όλες οι κλιτές λέξεις μέσα σε αυτή και στο τέλος ακριβώς τους συντακτικούς ρόλους.

Για να υπάρχει και μία πλαισίωση, υπάρχει και μία ας την πούμε εισαγωγή που πετιούνται πληροφορίες και ονόματα αιώνων μέσα σε λίγες λέξεις. Στην πραγματικότητα βέβαια δεν είναι αυτό που λέμε παπαγαλία.

Ένας πεπερασμένος αριθμός κανόνων

Τα σχολικά λατινικά χρειάζονται σκέψη. Ουσιαστικά πρόκειται για έναν πεπερασμένο αριθμό δεδομένων με κανόνες τους οποίους πρέπει να βάλεις στη σειρά, να αποκωδικοποιήσεις τη δομή τους και στο τέλος να λύσεις οποιοδήποτε πρόβλημα σου δημιουργηθεί σε αυτό το περιβάλλον. Σχεδόν πρακτική σκέψη.

Και όλα αυτά είναι πολύ καλά ως άσκηση, ώστε ως μαθητής για κάποιον λόγο τα απολάμβανα όντας και καλός σε αυτά. Το θέμα είναι ότι δεν έχουν καμία απολύτως σχέση με τη λατινική γλώσσα. Για την ακρίβεια, δεν έχουν καμία απολύτως σχέση με οποιαδήποτε γλώσσα στον κόσμο. Νεκρή ή ζωντανή.

Όταν πήγα στο πανεπιστήμιο, μιάς και σπούδασα φιλολογία, κατάλαβα πραγματικά πώς λειτουργούν τα λατινικά (με τις πολλές αγκυλώσεις που έχει και η εκεί διδασκαλία τους). Για οποιονδήποτε δεν συνεχίσει όμως με τη φιλολογία, είναι προφανές ότι σπαταλάει άπειρο χρόνο για να μάθει έναν κώδικα ο οποίος δεν θα του χρησιμεύσει ποτέ και σε τίποτα.

Μακριά από εμένα οι θεωρίες ότι τα μαθήματα πρέπει να έχουν «πρακτική» αξία για τη ζωή ενός μαθητής και μίας μαθήτριας. Πρόκειται για μία βάση ιδεολογίας που καταστρέφει οτιδήποτε καλλιεργεί τον άνθρωπο και τον κάνει να πάει ένα βήμα μπροστά. Εν προκειμένω όμως, είμαι σίγουρος ότι για τους μαθητές και τις μαθήτριες δεν μένει απολύτως τίποτα από τα λατινικά που μαθαίνουν.

Εν προκειμένω σκέφτομαι πόσο σημαντικό θα ήταν να διδάσκεται μία νεκρή γλώσσα με έναν ζωντανό και φιλικό προς τον μαθητή/τρια τρόπο. Πόσα θα μάθαιναν για εκείνη τη γλώσσα, για όσα γράφτηκαν σε αυτή αλλά και για τη δική μας γλώσσα. Αλλά ποιος ενδιαφέρθηκε πραγματικά για τη μόρφωση και την κατάρτιση των μαθητών σε αυτή τη χώρα πέραν ίσως από τους ίδιους;

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.