Ο μπάτσος έκανε τον αστυνομικό ή ο αστυνομικός τον μπάτσο;

Αν στο λεξικό του Τεγόπουλου – Φυτράκη (έκδοση 1999) αναζητήσουμε τη λέξη μπάτσος θα δούμε πως πρόκειται για μια ηχητικά ίδια «λέξη από τον ήχο που προκαλεί το κατακέφαλο ράπισμα, το χαστούκι, ''μπατς''».

Στο δικό του λεξικό, ο καθηγητής Γεώργιος Μπαμπινιώτης, αναφέρει πως «το μπάτσος προέρχεται από το τουρκικό baç» αλλά στην αργκό «δηλώνει συνήθως τον αστυφύλακα, το όργανο της τάξεως, αλλά με μια αρνητική χροιά που παραπέμπει στην άσκηση βίας πάνω σε αθώα θύματα, στην αυταρχική εξουσία που ταλαιπωρεί αδύναμους πολίτες, κλπ».

Στην Ελλάδα ο όρος μπάτσος υπάρχει όσο υπάρχουν και οι αστυνομικοί (aka μπάτσοι). Ειδικά τα παλαιότερα χρόνια που ο αστυφύλακας ήταν ο νόμος, οι μπάτσες σε όσους πολίτες αντιδρούσαν ήταν κάτι συνηθισμένο. Τα ανθρώπινα δικαιώματα, ειδικά στην ύπαιθρο, ήταν άγνωστη λέξη εκείνη την εποχή.

Προσωπικά είχα ακούσει (δεν θυμάμαι από ποιον, πού και πότε) πως το μπάτσος προέρχεται από το μπασκίνας το οποίο με τη σειρά του προήλθε από το γεγονός ότι, παλαιότερα, οι μάγκες όταν ήθελαν να κάνουν καμία «δουλειά» ερευνούσαν τον χώρο για να δουν αν υπήρχε κάποιος αστυνομικός , λέγοντας «μπας κι είναι δω, μπας κι είναι εκεί».

Εκτός από το μπασκίνας υπάρχουν και άλλες ομόηχες λέξεις. Ας δούμε μερικές από αυτές: Μπατσίνα, η γυναίκα αστυνομικός. Μπατσικό, το περιπολικό της αστυνομίας (το οποίο επίσης το συναντάμε και σαν «καρούμπαλο» εξαιτίας του φάρου που έχει στην οροφή του). Μπατσοκτίριο, το αστυνομικό τμήμα. Μπατσομηχανή, η μοτοσικλέτα της ΕΛΑΣ. Στην ταινία του Γιάννη Οικονομίδη, «Το μικρό ψάρι», ο ηθοποιός Γιάννης Τσορτέκης ακούγεται να λέει τη λέξη «μπατσόσκυλα», εννοώντας τους αστυνομικούς.

Καταλήγουμε, λοιπόν, στο συμπέρασμα πως η λέξη μπάτσος δεν είναι υποτιμητική προς τον αστυνομικό, αλλά... περιγραφική. Είναι μια λέξη, δηλαδή, η οποία δείχνει τον τρόπο με τον οποίο πολλοί (όχι όλοι) αστυνομικοί ασκούν την εξουσία που διαθέτουν πάνω στους πολίτες.

Επιλεκτικές ευαισθησίες

Έχει, λοιπόν, δίκιο ο Θάνος Πλεύρης, γιος του γνωστού λάτρη του ναζισμού Κωνσταντίνου Πλεύρη, να θέλει να ποινικοποιήσει τη λέξη μπάτσος; Και εδώ, φίλε αναγνώστη, έρχομαι να κάνω την έκπληξη:

Και βέβαια έχει δίκιο! Ο άνθρωπος κοιτάει πως θα γίνει αρεστός στους πελάτες – ψηφοφόρους του.

Δεν έχει γενική ευαισθησία στις υποτιμητικές εκφράσεις προς διάφορα επαγγέλματα ο Πλεύρης. Ευαισθησία στους αστυνομικούς (aka μπάτσους) έχει.

Δεν θυμάμαι να αντέδρασε ο Πλεύρης όταν κάποιοι λέγανε τους δημοσιογράφος «αλήτες και ρουφιάνους». Υπάρχουν θα πει κάποιος. Ναι. Υπάρχουν αλλά δεν είμαστε όλοι το ίδιο. Κάποιοι κυκλοφορούμε στους δρόμους χωρίς να φοβόμαστε.

Ούτε άκουσα τον Πλεύρη να διαμαρτύρεται επειδή κάποιοι λένε τους επαγγελματίες οδηγούς ταξί, «ταξιτζήδες», «ταρίφες», «κιτρινιάρηδες». Ούτε άκουσα τον Πλεύρη να αντιδρά που οι περισσότεροι «λαμόγια» ανεβάζουν, «ταληροφονιάδες» κατεβάζουν τους δικηγόρους. Και να φανταστεί κανείς πως και ο ίδιος δικηγόρος είναι. Αλλά είπαμε για κάποιους οι αστυνομικοί είναι μια μεγάλη δεξαμενή ψήφων και εδώ οφείλεται η... δικαιολογημένη «ευαισθησία» του Πλεύρη για τη λέξη μπάτσος.

Και για να δείτε πόσο καλός είμαι, θα πρότεινα στον Θάνο Πλεύρη να προσθέσει σε αυτή την πρωτοβουλία που θα φέρει στη βουλή και το να ρίχνουμε πιπέρι στη γλώσσα αυτών που θα περνάνε αυτόφωρο.

Στο σημείο αυτό, να ξεκαθαρίσουμε κάτι για να μην υπάρχουν παρερμηνείες. Υπάρχει η έκφραση «του κλότσου και του μπάτσου». Ξεκαθαρίζουμε πως δεν υπάρχει αναφορά σε αστυνομικό εδώ. Είναι κυριολεκτικό και το λέμε για να δείξουμε πως κάποιος είναι άνθρωπος της «φάπας». Το μπάτσος, δηλαδή, είναι κυριολεκτικό, δεν αναφερόμαστε σε κάποιον ένστολο, ανεξάρτητα από τον βαθμό που αυτός φέρει, άρα δεν κινδυνεύετε να περάσετε αυτόφωρο.

Πέρα από την πλάκα. Το να περνάει κανείς αυτόφωρο επειδή είπε τη λέξη μπάτσος είναι αστείο. Ούτε οι χουντικοί δεν είχαν σκεφτεί κάτι τόσο «σατανικό».

Μια λέξη βαμμένη με αίμα

Αν και, εδώ που τα λέμε, οι χουντικοί δεν είχαν κάποια ιδιαίτερη ανάγκη να καλοπιάνουν τους αστυνομικούς. Βλέπετε εκείνη την εποχή οι μπάτσοι είχαν το ελεύθερο να κάνουν ότι θέλουν. Ζούσαν το όνειρό τους.

Να βασανίζουν στην Μπουμπουλίνας, να βιάζουν με τα γκλοπ τους αγωνιστές, να βάζουν ψάρια στους κόλπους των γυναικών. Ο αρχιασφαλίτης Ευάγγελος Μάλλιος και ο ακροδεξιός αστυνόμος Πέτρος Μπάμπαλης μπάτσοι ήταν. Βασανιστές μπάτσοι όπως οι Λουκόπουλος, Κραββαρίτης, Σμαΐλης, Καραπαναγιώτης, Τσικριπής, Γκάνος, Παύλου, Κανούσης, Ζούζουλας, Γώγος, Κανέλος, Κωστάκης και πόσοι άλλοι που δε μάθαμε τα ονόματά τους ποτέ.

Αλλά και πριν από αυτούς, μπάτσοι δεν είχαν στήσει μαζί με παρακρατικούς όλο αυτόν τον μηχανισμό που δολοφόνησε τον βουλευτή της ΕΔΑ Γρηγόρη Λαμπράκη και μετά πήγαν να το συγκαλύψουν λέγοντας πως ήταν... τροχαίο δυστύχημα; Μπάτσοι και αυτοί που σκότωσαν τον Σωτήρη Πέτρουλα στα Ιουλιανά.

Αλλά και μεταπολιτευτικά. Μπάτσοι ήταν αυτοί που δολοφόνησαν των Ιάκωβο Κουμη και τη Σταματίνα Κανελλοπούλου στην πορεία για το Πολυτεχνείο το 1980. Μπάτσος και αυτός που δολοφόνησε τον Μιχάλη Καλτεζά τον Νοέμβρη του 1985.

Μπάτσοι ήταν και αυτοί που δολοφόνησαν τον Ηρακλή Μαραγκάκη στο Ηράκλειο της Κρήτης το 2003. Τον Αλέξη Γρηγορόπουλο στα Εξάρχεια το 2008. Μπάτσοι και αυτοί που απλά κοιτούσαν το τάγμα εφόδου της Χρυσής Αυγής να δολοφονεί τον Παύλο Φύσσα στο Κερατσίνι. Μπάτσοι και αυτοί που πέρασαν χειροπέδες και χτύπησαν τον Ζακ Κωστόπουλο όταν αυτός ψυχορραγούσε μετά από δημόσιο λιντσάρισμα στο κέντρο της Αθήνας.

Μπάτσοι και όλοι αυτοί που σακάτεψαν τον φοιτητή Αυγουστίνο Δημητρίου στη Θεσσαλονίκη το Νοέμβρη του 2006 και μετά έλεγαν πως του... επιτέθηκε μια ζαρντινιέρα. Μπάτσος ο ΜΑΤατζης που χτύπησε με πυροσβεστήρα στο κεφάλι τον Γιάννη Καυκά στην οδό Πανεπιστημίου το 2011. Μπάτσοι αυτοί που ξυλοκόπησαν δίχως το παραμικρό έλεος τον Βασίλη Μάγγο στον Βόλο το 2020.

Η λίστα είναι ατελείωτη. Αυτά είναι μόνο λίγα, ελάχιστα, από τα παραδείγματα του τι σημαίνει μπάτσος για ένα μεγάλο μέρος της ελληνικής κοινωνίας και γιατί τους αποκαλούν έτσι.

Και δεν αναφέρομαι καν στον ατελείωτο κατάλογο με τους ξυλοδαρμούς και τις επιθέσεις σε βάρος δημοσιογράφων και φωτορεπόρτερ στη διάρκεια κινητοποιήσεων. Κατάλογος ο οποίος συμπληρώνεται από τις επιθέσεις σε βάρος απλών διαδηλωτών ή ακόμα και άσχετων που είχαν την ατυχία να περνάνε από το λάθος μέρος, τη λάθος στιγμή.

Ο μπάτσος έκανε τον αστυνομικό ή ο αστυνομικός τον μπάτσο;

Αν η απάντηση σε όλα αυτά είναι πως υπάρχουν και καλοί αστυνομικοί που κάνουν τη δουλειά τους, χαίρω πολύ. Κάνουν τη δουλειά τους. Είναι υποχρεωμένοι να κάνουν τη δουλειά τους. Πληρώνονται απ' όλους εμάς για να κάνουν καλά τη δουλειά τους. Δε θα τους χρωστάμε «αιώνια ευγνωμοσύνη» επειδή κάνουν τη δουλειά τους. Δουλειά τους είναι να προστατεύουν. Όχι να αδιαφορούν, όχι να συγκαλύπτουν, όχι να σκοτώνουν, όχι να βασανίζουν, όχι να συμμετέχουν σε κυκλώματα που πουλάνε προστασία, ούτε σε συμμορίες που διακινούν ναρκωτικά.

Αυτοί που κάνουν καλά τη δουλειά τους, έχουν και τον σεβασμό των πολιτών. Δεν έχουν ανάγκη από αυτόκλητους προστάτες. Ο διαχωρισμός ανάμεσα στον μπάτσο και τον αστυνόμο, στα μάτια των περισσότερων, είναι ξεκάθαρος. Η ποινικοποίηση λέξεων ανήκει σε άλλες εποχές, σε άλλα καθεστώτα. 

Θα είχε πλάκα, πάντως, αν όντως πέρναγε μια τέτοια ρύθμιση και κάποιος από αυτούς που θα περνούσαν αυτόφωρο επειδή είπε τη λέξη μπάτσος προσέφευγε στα ευρωπαϊκά δικαστήρια. Ποια ακριβώς θα ήταν η υπερασπιστική γραμμή που θα ακολουθούσε το ελληνικό κράτος εκεί;

Και τέλος πάντων, φαντάζεστε τα αστυνομικά τμήματα και τα δικαστήρια γεμάτα με εκατοντάδες ή και χιλιάδες πολίτες να περνάνε αυτόφωρο επειδή είπαν τη λέξη μπάτσος;

Βασικά, τώρα που το σκέφτομαι, εγώ για παράδειγμα, όση ώρα εσείς διαβάζετε αυτό το κείμενο θα έπρεπε να έχω περάσει αυτόφωρο 38 φορές επειδή έγραψα τη λέξη μπάτσος. Με αυτή... 39!

ΥΓ: Τρεις ερωτήσεις κρίσεως για το τέλος. Γνωρίζει, κάποιος, να μου πει πως αποκαλούν υποτιμητικά οι πολίτες τους πυροσβέστες; Δεν υπάρχει τέτοια λέξη; Γιατί;

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.