Ποιος είσαι στ' αλήθεια Ιωάννη Καποδίστρια;

Αν περιμένατε το εν λόγω άρθρο να είναι κράξιμο ή έπαινος για την ταινία, λυπάμαι, χάσατε. Ίσως στο τέλος της μέρας να μην χρειαζόμαστε μια ταινία (καλή ή κακή) για να αναρωτηθούμε κάποια πράγματα για την Ιστορία μας ή για τον «καθρέφτη» μας. Η ταινία πάντως είναι μια καλή αφορμή, αλλά δεν θα σταθούμε σ’ αυτήν. 

Υπάρχουν ορισμένες προσωπικότητες παγκοσμίως που το όνομά τους ακροβατεί ανάμεσα στην αλήθεια και το ψέμα, στον θρύλο και την πραγματικότητα. Ονόματα που στην Ιστορία ενός λαού βρίσκονται…λίγο πιο πάνω από τα υπόλοιπα και σαν καλειδοσκόπιο, μας αναγκάζουν να βλέπουμε την Ιστορία μέσα από εκεί. Και να την ερμηνεύουμε αναλόγως. 

Ο Ιωάννης Καποδίστριας για κάποιους είναι το απόλυτο θύμα του τότε κατεστημένου. Ο πολιτικός που θυσίασε σχεδόν τα πάντα για την πατρίδα του ώστε να πολεμήσει τις ελίτ της εποχής του και να φτιάξει ένα κράτος που θα μοιάζει (σχετικά) με αυτά της Δυτικής Ευρώπης. Ο ίδιος Ιωάννης Καποδίστριας είναι για άλλους μια υπερεκτιμημένη προσωπικότητα. Ένας πολιτικός που παρά τις προσωπικές του θυσίες, έγινε αυταρχικός και ο αγώνας εκσυγχρονισμού που διεξήγαγε κατέληξε κενός και άνευ ουσιαστικού νοήματος. Στο τέλος, η δολοφονία του ήταν προδιαγεγραμμένη. Πού βρίσκεται η αλήθεια; Στη μία ή στην άλλη πλευρά; Θα ήταν αρκετά βολικό να βρίσκεται στη μέση. 

Η ταινία του Γιάννη Σμαραγδή ανεξαρτήτως της καλλιτεχνικής της αξίας ανέδειξε αυτή την…διαμάχη που σαν σκιά στέκεται πάνω από την Ιστορία της Ελλάδας. Συνήθως οι πολιτικοί που δολοφονούνται (οι περισσότεροι τουλάχιστον) τυγχάνουν μιας ευνοϊκής μεταχείρισης από τους μετέπειτα ιστορικούς. Σίγουρα, κερδίζουν μια ξεχωριστή θέση στον εθνικό ψυχισμό. Ο Τζον Κένεντι για παράδειγμα παρά τα μόλις τρία χρόνια διακυβέρνησης βρίσκεται αρκετά ψηλά στις εκτιμήσεις των ιστορικών. Με μια σφαίρα, ένας πολιτικός μετατρέπεται από δημόσιο πρόσωπο σε σύμβολο. 

Όταν ο Καποδίστριας δολοφονήθηκε, οι αντιδράσεις ήταν ποικίλες. Ανάλογα με το πού βρισκόταν ο καθένας μπροστά στις πολιτικές του, με τη συμπολίτευση ή την αντιπολίτευση. Η μνήμη του έμεινε ζωντανή. Πέρασε στην αθανασία μέσα από ανδριάντες, πορτρέτα, ομιλίες, αναφορές. Τις τελευταίες δεκαετίες, σε αυτές τις αναφορές, ήρθαν να προστεθούν κι εκείνες με εκκλησιαστική υφή.

Διαβάστε ακόμη: Ο Ιωάννης Καποδίστριας, ο εθνικός μύθος για τις πατάτες και η δολοφονία του

«Ο άγιος της πολιτικής» θυμάμαι να διαβάζω στην παρουσίαση ενός βιβλίου αρκετά χρόνια πριν. Οι συζητήσεις γύρω μου ήταν ανάλογες. «Μα καλά, τόσους έκανε αγίους η Εκκλησία, δεν μπορεί και τον Καποδίστρια;» έλεγε σχεδόν έξαλλη μια κυρία δίπλα μου. 

Όλη αυτή η συζήτηση, τότε και τώρα, νοερά πάνω από το δολοφονημένο σώμα του πρώτου Κυβερνήτη της χώρας, γεννάει σχεδόν αυτόματα ένα ερώτημα. Τι είναι αυτό που χρειαζόμαστε; Αγίους στην πολιτική; Ανθρώπους με πνεύμα αυτοθυσίας; Ηγέτες που συγκρούονται; Ή μήπως, μια σοβαρή κατανόηση της Ιστορίας μας; 

Οι ιστορικοί εδώ και χρόνια χωρίζονται σε υπέρ και κατά του Καποδίστρια. Η πρόσφατη ταινία φανερώνει αυτή τη διχογνωμία σε επίπεδο κοινού. Είμαστε σε μια εποχή που ψάχνουμε πρότυπα. Σε μια εποχή που οι θεσμοί υπολειτουργούν και το μέλλον, κάθε χρονιά, γίνεται και πιο δυσοίωνο. 

Εν τέλει, στο τέλος της μέρας, ίσως αξίζει να αναρωτηθούμε τι είναι αυτό που μας λείπει. Μεσσίες και σωτήρες ή περισσότερη αυτογνωσία μπροστά στον «εθνικό καθρέφτη» χωρίς λιβανιστήρια;

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.